Στις «πλάτες» των σημερινών εργαζόμενων εξακολουθεί να στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό το ελληνικό ασφαλιστικό σύστημα, παρά τις σημαντικές μεταρρυθμίσεις που έγιναν την περίοδο της κρίσης. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα νέας μελέτης του Κέντρου Φιλελεύθερων Μελετών (ΚΕΦίΜ), με τίτλο «Το συνταξιοδοτικό σύστημα στην Ελλάδα και την Ε.Ε.: Ένα αναπτυξιακό εργαλείο χωρίς εφαρμογή», την οποία υπογράφουν ο ερευνητής του φορέα Ίων Βαλλιάνος και ο βοηθός ερευνητή Χρήστος Λούκας.
Η ανάλυση περιγράφει με απλά λόγια μια πραγματικότητα που πολλοί εργαζόμενοι βιώνουν αλλά δεν είναι πάντα εμφανής: οι συντάξεις που καταβάλλονται σήμερα δεν προέρχονται κυρίως από χρήματα που έχουν αποταμιευτεί στο παρελθόν, αλλά από τα εισοδήματα και τους φόρους του παρόντος. Αυτό σημαίνει ότι οι εργαζόμενοι πληρώνουν «διπλά»· και ως ασφαλισμένοι και ως φορολογούμενοι.
Συγκεκριμένα, εκτιμάται ότι περίπου το 57% των συντάξεων χρηματοδοτείται από ασφαλιστικές εισφορές. Πρόκειται για χρήματα που παρακρατούνται κάθε μήνα από τους μισθούς των εργαζομένων και καταβάλλονται και από τους εργοδότες. Ωστόσο, το υπόλοιπο 43% καλύπτεται από τον κρατικό προϋπολογισμό, δηλαδή από τη φορολογία. Με άλλα λόγια, σχεδόν οι μισές συντάξεις πληρώνονται από φόρους. Αυτό σημαίνει ότι ένας εργαζόμενος δεν επιβαρύνεται μόνο μέσω των εισφορών που βλέπει στο εκκαθαριστικό του, αλλά και μέσω των φόρων που πληρώνει για να καλυφθούν τα ελλείμματα του συστήματος. Πρόκειται για μια επιβάρυνση που δεν είναι πάντα ορατή, αλλά είναι ουσιαστική.
Οι συντάκτες της μελέτης τονίζουν ότι αυτή η δομή δημιουργεί διαρκή πίεση στα δημόσια οικονομικά και, κυρίως, μεταφέρει το βάρος στις νεότερες γενιές. Οι σημερινοί εργαζόμενοι καλούνται να χρηματοδοτήσουν όχι μόνο τις δικές τους μελλοντικές συντάξεις, αλλά και εκείνες των σημερινών συνταξιούχων, χωρίς να υπάρχει ένας ισχυρός μηχανισμός αποταμίευσης που να εξασφαλίζει ισορροπία.
Παρότι καταγράφεται μια μικρή βελτίωση τα τελευταία χρόνια, καθώς η συμμετοχή του κράτους στη χρηματοδότηση έχει μειωθεί σε σχέση με το 2021, η συνολική εικόνα δεν αλλάζει ουσιαστικά. Οι προβλέψεις δείχνουν ότι μέχρι το 2029 οι εισφορές θα καλύπτουν περίπου το 62% των συντάξεων. Ωστόσο, ακόμη και τότε, ένα σημαντικό ποσοστό θα συνεχίσει να πληρώνεται από φόρους.
Το βασικό πρόβλημα, σύμφωνα με τη μελέτη, είναι ότι το σύστημα δεν διαθέτει έναν ισχυρό «κουμπαρά» αποθεματικών. Δηλαδή, δεν υπάρχουν επαρκή κεφάλαια που να έχουν συγκεντρωθεί και επενδυθεί στο παρελθόν ώστε να χρηματοδοτούν τις σημερινές και μελλοντικές συντάξεις. Αυτό κάνει το σύστημα εξαρτημένο από το σήμερα: από το πόσοι εργάζονται, πόσα εισοδήματα δηλώνονται και πόσοι φόροι εισπράττονται.
Άξιο μνείας είναι επίσης το γεγονός ότι σε επίπεδο Ευρώπης, η Ελλάδα δεν βρίσκεται πλέον στην πρώτη θέση ως προς τη συνταξιοδοτική δαπάνη σε σχέση με το ΑΕΠ, όπως συνέβαινε το 2012, στην κορύφωση της κρίσης. Πλέον κατατάσσεται τέταρτη, πίσω από χώρες όπως η Ιταλία, η Γαλλία και η Αυστρία. Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι οι μεταρρυθμίσεις είχαν κάποιο αποτέλεσμα, χωρίς όμως να λύνουν το βασικό πρόβλημα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον όμως έχει και ένα λιγότερο γνωστό εύρημα της μελέτης: πως παρόμοια λογική εφαρμόζεται ακόμη και στο ίδιο το σύστημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι συντάξεις των πρώην υπαλλήλων της Ε.Ε. δεν πληρώνονται από κάποιο αποθεματικό ταμείο, αλλά απευθείας από τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό. Αυτό σημαίνει ότι και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, οι σημερινοί φορολογούμενοι καλύπτουν τις συντάξεις του παρελθόντος. Τα στοιχεία που παρουσιάζονται είναι ενδεικτικά: οι σχετικές δαπάνες αυξήθηκαν κατά 183% την περίοδο 2000-2024, φτάνοντας από περίπου 580 εκατ. ευρώ στα 2,9 δισ. ευρώ. Μάλιστα, μόλις το 21% αυτών των συντάξεων καλύπτεται από εισφορές, ενώ το 79% προέρχεται από τον προϋπολογισμό.
Το συνολικό συμπέρασμα της μελέτης των Χρήστου Λούκα και Ίωνα Βαλλιάνου είναι σαφές: το σημερινό μοντέλο επιβαρύνει έντονα τους εργαζομένους και δεν δημιουργεί επαρκείς προϋποθέσεις βιωσιμότητας για το μέλλον. Για τον λόγο αυτό προτείνεται η σταδιακή ενίσχυση ενός πιο «κεφαλαιοποιητικού» συστήματος, όπου μέρος των εισφορών θα αποταμιεύεται και θα επενδύεται, μειώνοντας την εξάρτηση από φόρους και εισφορές των επόμενων γενεών.
Όπως τονίζει ο πρόεδρος του ΚΕΦΙΜ, Νίκος Ρώμπαπας: «Οι συνέπειες δεκαετιών αναβολής των αναγκαίων μεταρρυθμίσεων στο συνταξιοδοτικό σύστημα της χώρας είναι πλέον ιδιαίτερα βαριές. Υπονομεύουν τα δημόσια οικονομικά, περιορίζουν το διαθέσιμο εισόδημα των εργαζομένων, επηρεάζουν το ύψος και τη βιωσιμότητα των συντάξεων και στερούν από την οικονομία πολύτιμους πόρους που θα μπορούσαν να κατευθυνθούν σε παραγωγικές επενδύσεις και στην καινοτομία.
Το γεγονός ότι ούτε οι ίδιοι οι θεσμοί της Ευρωπαϊκής Ένωσης διαθέτουν σήμερα ένα πλήρως κεφαλαιοποιητικό συνταξιοδοτικό σύστημα είναι ενδεικτικό των πολιτικών αντιστάσεων που εξακολουθούν να εμποδίζουν την αναγκαία μετάβαση σε ένα πιο δίκαιο, βιώσιμο και αποτελεσματικό μοντέλο. Το βέβαιο είναι ότι η πραγματικότητα, αργά ή γρήγορα, θα επιβάλει τις αλλαγές που αναβάλλονται. Και όσο περισσότερο καθυστερούμε, τόσο μεγαλύτερο θα είναι το κόστος της μετάβασης για τους εργαζόμενους, τους συνταξιούχους και τους φορολογούμενους».
Το Συνέδριο του Newsbeast στο The Ilisian
Σε μια περίοδο όπου η αγορά εργασίας αλλάζει με ταχύτητα, οι επιχειρήσεις αναζητούν νέα μοντέλα ηγεσίας και η ελληνική οικονομία καλείται να απαντήσει σε κρίσιμες προκλήσεις, το Newsbeast ανοίγει έναν ουσιαστικό διάλογο για το μέλλον της εργασίας, της ανάπτυξης και του ανθρώπινου δυναμικού στη χώρα.
Το συνέδριο «Ηγεσία & Εργασία: Επενδύοντας στο ανθρώπινο κεφάλαιο» έρχεται να αναδείξει ένα ζήτημα που βρίσκεται πλέον στον πυρήνα της οικονομικής και κοινωνικής συζήτησης. Η Ελλάδα δεν μπορεί να σχεδιάσει το μέλλον της χωρίς στρατηγική επένδυση στο ανθρώπινο κεφάλαιο. Η έλλειψη εξειδικευμένων στελεχών, το χάσμα δεξιοτήτων, οι αλλαγές που φέρνουν η τεχνητή νοημοσύνη και τα νέα επιχειρηματικά μοντέλα, το brain drain, οι προοπτικές brain gain, αλλά και το δημογραφικό, διαμορφώνουν ένα νέο περιβάλλον με μεγάλες απαιτήσεις και ακόμα μεγαλύτερες ευθύνες.
Στόχος του συνεδρίου είναι να συζητηθούν -από εκπροσώπους της επιχειρηματικής κοινότητας, της πολιτείας και της αγοράς εργασίας- οι προκλήσεις και οι λύσεις που μπορούν να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας.
Συνέδριο «Ηγεσία & Εργασία: Επενδύοντας στο ανθρώπινο κεφάλαιο»
The Ilisian, 28.5.2026
Ώρα προσέλευσης: 9:15
Ώρα έναρξης: 10:00
