Η ελληνική οικονομία αντιμετωπίζει σήμερα ένα βαθύ και διαχρονικό πρόβλημα: η παραγωγικότητα της εργασίας δεν αυξάνεται με ρυθμούς που να επιτρέπουν ισχυρή και σταθερή ανάπτυξη. Με απλά λόγια, η οικονομία μας δεν γίνεται αρκετά πιο αποδοτική με την πάροδο του χρόνου, κάτι που περιορίζει τις δυνατότητες για πραγματική σύγκλιση με τις πιο ανεπτυγμένες χώρες της Ευρώπης.
Σύμφωνα, λοιπόν, με την πρόσφατη μελέτη του ΙΟΒΕ για τον ΣΕΒ, παρότι τα τελευταία χρόνια η ελληνική οικονομία έχει δείξει σημάδια ανάκαμψης, η παραγωγικότητα της εργασίας παραμένει περίπου στα επίπεδα των αρχών της δεκαετίας του 2000. Αυτό σημαίνει ότι, παρά τις αλλαγές και τις βελτιώσεις που έχουν γίνει, η μέση «απόδοση» κάθε εργαζόμενου δεν έχει βελτιωθεί ουσιαστικά εδώ και πάνω από 20 χρόνια. Ταυτόχρονα, η απόσταση από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης όχι μόνο δεν έχει μειωθεί, αλλά έχει σε ορισμένες περιπτώσεις μεγαλώσει.
Σημαντικό χαρακτηριστικό της πρόσφατης ανάπτυξης που καταγράφουν οι δείκτες της ελληνικής οικονομίας, είναι ότι αυτή βασίστηκε περισσότερο στην αύξηση της απασχόλησης (δηλαδή στο ότι εργάζονται περισσότεροι άνθρωποι), και λιγότερο στη βελτίωση της παραγωγικότητας. Αυτό όμως δημιουργεί έναν περιορισμό: η ανάπτυξη που προέρχεται μόνο από περισσότερη εργασία και όχι από καλύτερη οργάνωση, τεχνολογία και αποδοτικότητα δεν μπορεί να συνεχίζεται επ’ άπειρον. Γι’ αυτό και δυσκολεύει η μακροχρόνια αύξηση των εισοδημάτων και η πραγματική σύγκλιση με την υπόλοιπη Ευρώπη.
Η παραγωγικότητα δεν είναι ίδια σε όλους τους κλάδους της οικονομίας. Διαφέρει σημαντικά ανάλογα με τον τομέα, καθώς επηρεάζεται από το πόσο κεφάλαιο χρησιμοποιείται, πόσο τεχνολογικά προηγμένες είναι οι επιχειρήσεις και πόσο σύγχρονες είναι οι μέθοδοι παραγωγής. Για παράδειγμα, άλλες δυνατότητες έχει ένας κλάδος υψηλής τεχνολογίας και άλλες ένας πιο παραδοσιακός τομέας.
Η μελέτη τονίζει ότι για να βελτιωθεί ουσιαστικά η κατάσταση, χρειάζονται στοχευμένες παρεμβάσεις. Κομβικό ρόλο έχουν οι επενδύσεις σε νέες τεχνολογίες και υποδομές, η αναβάθμιση των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού, καθώς και η δυνατότητα των επιχειρήσεων να μεγαλώσουν και να λειτουργούν πιο αποτελεσματικά. Εξίσου σημαντικές είναι και οι θεσμικές αλλαγές, όπως η ταχύτερη απονομή δικαιοσύνης, η μείωση της γραφειοκρατίας και γενικότερα η βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος. Όλα αυτά μαζί αποτελούν βασικές προϋποθέσεις ώστε η ελληνική οικονομία να αυξήσει την παραγωγικότητά της και, μέσω αυτής, να στηρίξει πραγματική και διατηρήσιμη αύξηση των εισοδημάτων.
Ας δούμε αναλυτικότερα τα κυριότερα συμπεράσματα και τα στοιχεία της μελέτης:
1. Εξέλιξη παραγωγικότητας
Η ελληνική οικονομία βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με ένα διαρθρωτικό πρόβλημα παραγωγικότητας που περιορίζει τις δυνατότητες βιώσιμης ανάπτυξης και σύγκλισης με την Ευρώπη. Παρά την ανάκαμψη των τελευταίων ετών, η παραγωγικότητα της εργασίας το 2024 παραμένει περίπου στο επίπεδο του 2000, σε αποπληθωρισμένους όρους, ενώ η απόσταση από τον μέσο όρο της ΕΕ έχει διευρυνθεί. Σήμερα η παραγωγικότητα ανά εργαζόμενο στην Ελλάδα αντιστοιχεί μόλις στο 54% του μέσου όρου της ΕΕ, ενώ ανά ώρα εργασίας στο 43%.
2. Ανάπτυξη και απασχόληση
Την περίοδο 2000-2024, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 22% σε σταθερές τιμές. Η αύξηση δεν προήλθε από βελτίωση της παραγωγικότητας, αλλά κυρίως από την αύξηση της απασχόλησης: το ποσοστό των εργαζομένων στον πληθυσμό αυξήθηκε κατά 26%. Αυτή η δυναμική τείνει να εξαντλήσει τα όριά της καθώς η ανεργία μειώνεται, η δεξαμενή νέων εργαζομένων περιορίζεται και οι δημογραφικές τάσεις είναι αρνητικές. Συνεπώς, η μελλοντική αύξηση του εισοδήματος και της οικονομικής δραστηριότητας δεν μπορεί να βασιστεί στην αύξηση της απασχόλησης, αλλά θα πρέπει να προέλθει από αύξηση της παραγωγικότητας.
3. Η ενίσχυση της παραγωγικότητας έχει θετική επίδραση στους μισθούς και η αύξηση της παραγωγικότητας αποτελεί ουσιαστική προϋπόθεση για τη βιώσιμη αύξησή τους.
4. Η παραγωγικότητα διαφοροποιείται σημαντικά στους επιμέρους κλάδους της ελληνικής οικονομίας.
Η εικόνα διαφοροποιείται σημαντικά μεταξύ κλάδων κατ’ αναλογία και με τα παραγωγικά τους χαρακτηριστικά, την κεφαλαιακή ένταση και την τεχνολογική τους βάση. Σε όρους Ακαθάριστης Προστιθέμενης Αξίας ανά εργαζόμενο, ο χρηματοπιστωτικός τομέας βρίσκεται στην κορυφή (€157.300 ανά εργαζόμενο) και ακολουθούν η βιομηχανία με €62.900 και ο κλάδος των τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών με €59.700. Όμως, στις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες απασχολείται το 1,6% του ενεργού πληθυσμού, στη βιομηχανία το 9,5% και στις τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνιών το 2,4%.
Οι κλάδοι με την υψηλότερη απασχόληση επιδεικνύουν σχετικά χαμηλή παραγωγικότητα: Στο εμπόριο (χονδρικό και λιανικό) απασχολείται το 17,1% και η παραγωγικότητα είναι στα €25.200, ενώ στα καταλύματα και εστίαση που απασχολείται το 14,2% η παραγωγικότητα είναι €20.400 ανά εργαζόμενο.
5. Το μέγεθος της επιχείρησης επηρεάζει την παραγωγικότητα
Υπάρχει σημαντική απόσταση παραγωγικότητας μεταξύ μεγάλων και μικρότερων επιχειρήσεων, ενώ όσο πιο μεγάλη η επιχείρηση, τόσο πιο κοντά στον ευρωπαϊκό μέσο όρο τείνει να είναι η παραγωγικότητά της. Οι μεγάλες επιχειρήσεις βρίσκονται εγγύτερα στον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Στην Ελλάδα, οι πολύ μικρές επιχειρήσεις δημιουργούν €14.000 ανά εργαζόμενο, οι μικρές €19.000, αυτές με 20-49 εργαζόμενους δημιουργούν €25.000, οι μεσαίες δημιουργούν €39.000 και οι μεγάλες €72.000. Τα αντίστοιχα νούμερα σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι €42.000 για τις πολύ μικρές, €51.000 για τις μικρές, €57.000 για τις επιχειρήσεις με 20-49 εργαζόμενους, €68.000 για τις μεσαίες και €87.000 για τις μεγάλες. Δηλαδή οι πολύ μικρές υπολείπονται κατά 67% του ευρωπαϊκού μέσου όρου, οι μικρές κατά 63%, οι με 20-49 εργαζόμενους κατά 55%, οι μεσαίες κατά 43% και οι μεγάλες κατά 17%.
Η Ελλάδα έχει μικρότερο ποσοστό μεγάλων επιχειρήσεων (250+ εργαζόμενοι) σε σχέση με την ΕΕ, καθώς είναι το 0,1%, ενώ στην ΕΕ είναι 0,2%. Επίσης έχει σημαντικά λιγότερες μεσαίες επιχειρήσεις καθώς αντιπροσωπεύουν το 0,5% έναντι 0,8% στην ΕΕ.
Κεντρικός παράγοντας που εξηγεί τη χαμηλή παραγωγικότητα είναι το χαμηλό επίπεδο επενδύσεων και κεφαλαίου ανά εργαζόμενο. Στους περισσότερους κλάδους, το κεφάλαιο ανά εργαζόμενο είναι πολλαπλάσιο στην ΕΕ σε σχέση με την Ελλάδα. Η έλλειψη επενδύσεων σε εξοπλισμό, τεχνολογία και παραγωγικές υποδομές δεν βοηθούν τις επιχειρήσεις να αυξήσουν την αποδοτικότητα της εργασίας.
6. Tο επενδεδυμένο κεφάλαιο ανά εργαζόμενο στην ΕΕ-27 είναι υψηλότερο έναντι της Ελλάδας από 1,3 έως 5,7 φορές ανάλογα με τον κλάδο.
- Η χαμηλή κεφαλαιακή ένταση αποτελεί βασικό περιορισμό της παραγωγικότητας.
- Το κεφάλαιο ανά εργαζόμενο στην ΕΕ είναι 1,3 έως 5,7 φορές υψηλότερο από την Ελλάδα. Οι δείκτες έχουν επηρεαστεί σε σημαντικό βαθμό από την περίοδο της οικονομικής κρίσης.
7. Tο δομικό πρόβλημα παραγωγικότητας απαιτεί πολύπλευρες και ταυτόχρονες παρεμβάσεις.
Για τις επιχειρήσεις:
- Αύξηση των επιχειρηματικών επενδύσεων για περαιτέρω σύγκλιση με τον μ.ο. της ΕΕ.
- Τεχνολογικός εκσυγχρονισμός και ενίσχυση επενδύσεων σε R&D.
- Σταδιακή αύξηση μέσου μεγέθους επιχειρήσεων (συνεργασίες, συγχωνεύσεις).
Για την πολιτεία:
- Απλοποίηση αδειοδοτήσεων και μείωση ρυθμιστικής επιβάρυνσης.
- Επιτάχυνση της απονομής δικαιοσύνης και ενίσχυση της φορολογικής διοίκησης.
- Επενδυτικά κίνητρα (υπεραποσβέσεις, επιταχυνόμενες αποσβέσεις).
- Στοχευμένες επενδύσεις σε υποδομές.
- Πολιτικές ενίσχυσης εξωστρέφειας.
Για τις επιχειρήσεις και την πολιτεία:
- Αναβάθμιση επαγγελματικής εκπαίδευσης και ψηφιακών δεξιοτήτων, με διασύνδεση προγραμμάτων σπουδών με τις ανάγκες των κλάδων.
- Ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης, αναβάθμιση δεξιοτήτων εργαζομένων μέσης ηλικίας, προσέλκυση ατόμων υψηλής εξειδίκευσης από το εξωτερικό.
- Επέκταση ψηφιακών υποδομών και αξιοποίησή τους από τις επιχειρήσεις (cloud, big data, αυτοματοποίηση, AI) σε συνδυασμό με αναδιοργάνωση διαδικασιών.
- Υποστήριξη συνεργατικών σχηματισμών και τεχνολογικών οικοσυστημάτων για διάχυση τεχνολογίας και καλών πρακτικών.
Το Συνέδριο του Newsbeast στο The Ilisian
Σε μια περίοδο όπου η αγορά εργασίας αλλάζει με ταχύτητα, οι επιχειρήσεις αναζητούν νέα μοντέλα ηγεσίας και η ελληνική οικονομία καλείται να απαντήσει σε κρίσιμες προκλήσεις, το Newsbeast ανοίγει έναν ουσιαστικό διάλογο για το μέλλον της εργασίας, της ανάπτυξης και του ανθρώπινου δυναμικού στη χώρα.
Το συνέδριο «Ηγεσία & Εργασία: Επενδύοντας στο ανθρώπινο κεφάλαιο» έρχεται να αναδείξει ένα ζήτημα που βρίσκεται πλέον στον πυρήνα της οικονομικής και κοινωνικής συζήτησης. Η Ελλάδα δεν μπορεί να σχεδιάσει το μέλλον της χωρίς στρατηγική επένδυση στο ανθρώπινο κεφάλαιο. Η έλλειψη εξειδικευμένων στελεχών, το χάσμα δεξιοτήτων, οι αλλαγές που φέρνουν η τεχνητή νοημοσύνη και τα νέα επιχειρηματικά μοντέλα, το brain drain, οι προοπτικές brain gain, αλλά και το δημογραφικό, διαμορφώνουν ένα νέο περιβάλλον με μεγάλες απαιτήσεις και ακόμα μεγαλύτερες ευθύνες.
Στόχος του συνεδρίου είναι να συζητηθούν -από εκπροσώπους της επιχειρηματικής κοινότητας, της πολιτείας και της αγοράς εργασίας- οι προκλήσεις και οι λύσεις που μπορούν να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας.
Ξεχωριστή θέση στο πρόγραμμα κατέχει ο Σπύρος Θεοδωρόπουλος, Πρόεδρος του ΣΕΒ, ο οποίος θα τιμηθεί για την πολυετή προσφορά του στο ελληνικό επιχειρείν και θα συμμετάσχει σε μια ουσιαστική συζήτηση για την επιχειρηματικότητα, την παραγωγικότητα, την αγορά εργασίας και τον ρόλο των επιχειρήσεων στην ανάπτυξη του ανθρώπινου κεφαλαίου.
Συνέδριο «Ηγεσία & Εργασία: Επενδύοντας στο ανθρώπινο κεφάλαιο»
The Ilisian, 28.5.2026
Ώρα προσέλευσης: 9:15
Ώρα έναρξης: 10:00
