Στις 29 Αυγούστου, κατά τη διάρκεια συνάντησης με προσωπικό και φοιτητές πανεπιστημίου στη Μόσχα, ο Βλαντίμιρ Πούτιν παρατήρησε ότι οι όρκες τρέφονται με πολικές αρκούδες.
«Αυτή είναι η τροφική αλυσίδα», είπε ο Ρώσος πρόεδρος. «Τα παιδιά πρέπει να διδάσκονται γι’ αυτό, ώστε να καταλαβαίνουν σε τι είδους κόσμο ζούμε και γιατί διεξάγουμε την ειδική στρατιωτική επιχείρηση», όπως αποκαλεί ο ίδιος τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Ο ισχυρισμός ήταν μάλλον ευφάνταστος: δεν υπάρχει γνωστή περίπτωση όρκας που να έχει φάει πολική αρκούδα. Ωστόσο, το παράδειγμα προσέφερε μια κάποια εικόνα για τον τρόπο με τον οποίο ο Πούτιν αντιλαμβάνεται έναν κόσμο αρπακτικών και θηραμάτων.
Το τελευταίο διάστημα, οι χώρες του ΝΑΤΟ ανησυχούν όλο και περισσότερο για το πού μπορεί να οδηγείται η σκέψη του Ρώσου προέδρου.
Ο ρωσικός στρατός βρίσκεται εδώ και χρόνια σε μεγάλο βαθμό σε αδιέξοδο, με δεκάδες χιλιάδες στρατιώτες να σκοτώνονται ή να τραυματίζονται σοβαρά κάθε μήνα. Ο πόλεμος έχει μετατραπεί σε μια καταστροφική αναμέτρηση drones και πυραύλων, η οποία, αν και προκαλεί τεράστιες ζημιές στην Ουκρανία, αρχίζει να αφήνει όλο και πιο ορατά σημάδια και μέσα στη Ρωσία.
Ο Πούτιν, όμως, δεν δείχνει καμία διάθεση να υποχωρήσει.
Η ανησυχία στη Δύση είναι ότι ίσως επιχειρήσει να ξεφύγει από αυτό που οι Ρώσοι αποκαλούν «tupik», ένα αδιέξοδο, όπως έχει κάνει και στο παρελθόν: αναζητώντας έναν νέο τρόπο να κλιμακώσει τη σύγκρουση.
Η αιφνιδιαστική επίσκεψη του διευθυντή της CIA στη Μόσχα
Οι ενδείξεις της δυτικής ανησυχίας είναι πλέον πολλές.
Στις 25 Αυγούστου, ο διευθυντής της CIA, Τζον Ράτκλιφ, ταξίδεψε αιφνιδιαστικά στη Μόσχα.
Οι πληροφορίες διαφέρουν ως προς τον ακριβή σκοπό της επίσκεψής του. Κατά μία εκδοχή, πήγε για να προειδοποιήσει τον Πούτιν να μην επιτεθεί σε χώρες του ΝΑΤΟ. Κατά μία άλλη, μετέφερε μια ιδιαίτερα απαισιόδοξη εκτίμηση για τις προοπτικές της Ρωσίας και προσπάθησε να τον πείσει να προσέλθει σε διαπραγματεύσεις.
Τρεις ημέρες αργότερα, η Φινλανδία ζήτησε τη συνδρομή σουηδικών αεροσκαφών και πολεμικών πλοίων για την επιτήρηση των συνόρων της με τη Ρωσία απέναντι σε πιθανές παραβιάσεις.
Η Γερμανία ετοιμάζεται να κατηγορήσει δημοσίως τη Ρωσία για επίθεση με drone στο αεροδρόμιο της Λειψίας στις 4 Αυγούστου και είναι πιθανό να επιβάλει νέες κυρώσεις.
Στις 20 Αυγούστου, η Ρουμανία ανακοίνωσε ότι κατέστρεψε ρωσικό θαλάσσιο drone που είχε ως στόχο πλατφόρμα γεωτρήσεων στα χωρικά της ύδατα.
Και στις 25 Αυγούστου, η Σλοβακία απέτρεψε εμπρηστική επίθεση σε εργοστάσιο παραγωγής drones.
Ο Πούτιν προειδοποιεί για αντίποινα
Την ίδια στιγμή, ο Ρώσος πρόεδρος έσπασε τη μακρά σιωπή του σχετικά με τις ολοένα και πιο επιτυχημένες ουκρανικές επιθέσεις με drones σε ρωσικά διυλιστήρια και κέντρα logistics.
Μεταξύ των στόχων βρέθηκαν και αποθήκες της Wildberries, της μεγαλύτερης εταιρείας ηλεκτρονικού εμπορίου στη Ρωσία.
Σε ομιλία του στις 22 Αυγούστου, ο Πούτιν κατηγόρησε την Ουκρανία ότι άνοιξε «το κουτί της Πανδώρας» και προειδοποίησε ότι θα υπάρξουν αντίποινα στους «πιο ευαίσθητους τομείς της οικονομίας σας».
Νωρίτερα την ίδια ημέρα, μιλώντας στην Ενωμένη Ρωσία, το κυβερνών κόμμα του Κρεμλίνου, απέρριψε οποιαδήποτε συζήτηση για τερματισμό του πολέμου.
«Η ειδική στρατιωτική επιχείρηση συνεχίζεται», δήλωσε.
«Θα κινηθούμε μόνο προς τα εμπρός».
Πηγές του Κρεμλίνου: Έχει επιλέξει την κλιμάκωση
Πηγές κοντά στο Κρεμλίνο υποστηρίζουν ότι, έπειτα από αρκετές εβδομάδες προβληματισμού μέσα στο καλοκαίρι, ο Πούτιν φαίνεται να έχει επιλέξει την κλιμάκωση.
Μάλιστα, ένας παλιός συνεργάτης του Ρώσου προέδρου εκτιμά ότι πιθανότατα εξέλαβε την επίσκεψη του Ράτκλιφ στη Μόσχα ως ένδειξη αμερικανικής αδυναμίας.
Σύμφωνα με την ίδια πηγή, έτσι είχε ερμηνεύσει ο Πούτιν και την επίσκεψη του τότε διευθυντή της CIA, Μπιλ Μπερνς, στη Μόσχα τον Νοέμβριο του 2021.
Ο Μπερνς είχε ταξιδέψει τότε στη ρωσική πρωτεύουσα για να τον προειδοποιήσει να μην εισβάλει στην Ουκρανία.
Τρεις μήνες αργότερα, η εισβολή ξεκίνησε.
Το πραγματικό διακύβευμα για τον Πούτιν
Κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει με βεβαιότητα τι συμβαίνει στο μυαλό του Βλαντίμιρ Πούτιν.
Ωστόσο, οι λόγοι που μπορεί να τον οδηγούν σήμερα προς την κλιμάκωση, όπως και εκείνοι που τον οδήγησαν εξαρχής στην εισβολή, είναι σε μεγάλο βαθμό εσωτερικοί.
Βασικός του στόχος ήταν πάντοτε η διατήρηση της προσωπικής του εξουσίας — και, τελικά, της ίδιας του της ζωής.
Ένα από τα προβλήματα που αντιμετωπίζει το Κρεμλίνο είναι η σταδιακή εξασθένηση της σιωπηρής αποδοχής του πολέμου από τη ρωσική κοινωνία.
Οι ουκρανικές επιθέσεις βαθιά μέσα στη Ρωσία, με πλήγματα σε διυλιστήρια και εμπορικές εγκαταστάσεις, σε συνδυασμό με τους περιορισμούς στο διαδίκτυο που έχουν επιβάλει οι υπηρεσίες ασφαλείας, έχουν αρχίσει να διαλύουν την επίφαση μιας φυσιολογικής καθημερινότητας.
Σύμφωνα με το ανεξάρτητο ινστιτούτο δημοσκοπήσεων Levada Centre, το 57% των Ρώσων χαρακτηρίζει την κατάσταση στη χώρα «τεταμένη».
Οι πολίτες αναφέρουν ως βασικές αιτίες τον πόλεμο, τις απώλειες σε ανθρώπινες ζωές, την επιστράτευση, τις επιθέσεις με drones και την αίσθηση ότι δεν υπάρχει ξεκάθαρο μέλλον.
Παράλληλα, η εμπιστοσύνη στην τηλεοπτική προπαγάνδα μειώνεται, ενώ νέοι Ρώσοι δημοσιεύουν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εκκλήσεις για τερματισμό του πολέμου.
Η δημοτικότητα του Πούτιν παρουσιάζει επίσης υποχώρηση.
«Υπάρχει η αίσθηση ότι ο τσάρος είναι γυμνός»
Ακόμη πιο βαρύ φαίνεται να είναι το κλίμα στους κόλπους της ρωσικής ελίτ.
Σύμφωνα με άνθρωπο του συστήματος, το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι τόσο η οικονομία ή η έλλειψη στρατιωτικών επιτυχιών.
Είναι ο χρόνος που έχει χαθεί.
Όποια κι αν είναι τελικά η έκβαση, σχεδόν πέντε χρόνια πολέμου θεωρούνται ήδη αποτυχία.
Ένα άλλο μέλος της ρωσικής ελίτ περιγράφει μια αυξανόμενη αίσθηση ότι «ο τσάρος είναι γυμνός».
Κανένα από τα οικονομικά ή πολιτικά προβλήματα της Ρωσίας δεν αποτελεί από μόνο του θανάσιμη απειλή για τον Πούτιν. Διαθέτει ακόμη τους οικονομικούς πόρους και τον κατασταλτικό μηχανισμό που απαιτούνται για να συνεχίσει.
Όμως στην πολιτική, η εικόνα και η αντίληψη της ισχύος έχουν σημασία.
«Θα με κρεμάσουν»
Ο Πούτιν μπορεί να παρουσιάζει τους στόχους του χρησιμοποιώντας τη γλώσσα της γεωπολιτικής.
Στην πραγματικότητα, όμως, η συμπεριφορά του φαίνεται να υπακούει στην εγκληματική λογική του ίδιου του καθεστώτος του: ποτέ μην δείχνεις αδυναμία.
Το ρωσικό σύστημα έχει μεγάλη ανοχή στη βία.
Δεν συγχωρεί όμως εύκολα την αποτυχία.
Ο Πούτιν πιθανότατα θεωρεί ότι εάν τερματίσει τον πόλεμο χωρίς να έχει πετύχει ούτε τον ελάχιστο στόχο του — την κατάληψη ολόκληρης της ανατολικής περιοχής του Ντονμπάς — μπορεί να βρεθεί ο ίδιος σε φυσικό κίνδυνο.
Σύμφωνα με άνθρωπο με γνώση όσων συμβαίνουν στο εσωτερικό του καθεστώτος, κάποια στιγμή κατά τη διάρκεια του πολέμου ο Πούτιν φέρεται να είπε σε ανθρώπους του στενού του κύκλου:
«Θα με κρεμάσουν».
Ούτε η συνέχιση του πολέμου αποτελεί λύση
Από την άλλη πλευρά, η συνέχιση του πολέμου με τη σημερινή του μορφή δεν προσφέρει διέξοδο.
«Τα σενάρια που βασίζονται απλώς στην αδράνεια είναι επιζήμια για το Κρεμλίνο», αναφέρει μέλος της ρωσικής ελίτ.
Το μόνο που κάνουν είναι να καταναλώνουν οικονομικούς πόρους και να εξανεμίζουν πολιτικό κεφάλαιο.
Υπό αυτές τις συνθήκες, η κλιμάκωση μπορεί να αρχίσει να φαίνεται ελκυστική.
Το ερώτημα είναι ποια μορφή θα μπορούσε να πάρει.
Υβριδικός πόλεμος και σαμποτάζ κατά των συμμάχων της Ουκρανίας
Η Ρωσία είναι πιθανό να εντείνει τον υβριδικό πόλεμο και τις επιχειρήσεις σαμποτάζ εναντίον των συμμάχων της Ουκρανίας, καθώς και να βάλει στο στόχαστρο τις γραμμές ανεφοδιασμού από την Ευρώπη προς το ουκρανικό έδαφος.
Οι δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών ανησυχούν ότι η Μόσχα μπορεί να επιχειρήσει να χτυπήσει εργοστάσια στην Ευρώπη που παράγουν στρατιωτικό υλικό για την Ουκρανία.
Ωστόσο, η εκτίμησή τους παραμένει ότι ο Πούτιν δεν επιδιώκει μια άμεση στρατιωτική σύγκρουση με το ΝΑΤΟ.
Τι θα σημαίνει κλιμάκωση μέσα στην Ουκρανία
Στην ίδια την Ουκρανία, η κλιμάκωση πιθανότατα σημαίνει κυρίως εντατικοποίηση όσων ήδη κάνει η Ρωσία.
Στις 30 Αυγούστου, το ρωσικό υπουργείο Άμυνας ανακοίνωσε ότι προετοιμάζεται για μαζικό πλήγμα στις ενεργειακές υποδομές της Ουκρανίας.
Το Κίεβο, όμως, ήδη αναμένει τέτοιες επιθέσεις στο πλαίσιο της συνολικής προσπάθειας της Μόσχας να κάμψει την ουκρανική αντίσταση κατά τη διάρκεια του χειμώνα.
Στο χερσαίο μέτωπο, ρωσικές πηγές αναφέρουν ότι ο Πούτιν είναι αποφασισμένος να ρίξει επιπλέον 300.000 έως 400.000 άνδρες στον πόλεμο.
Δεν χρειάζεται απαραίτητα να ανακοινώσει νέο γύρο επιστράτευσης, καθώς η αρχική διαταγή κινητοποίησης δεν ανεστάλη ποτέ.
Το επιπλέον ανθρώπινο δυναμικό πιθανότατα θα εξασφαλιστεί μέσω πιέσεων από τις περιφερειακές κυβερνήσεις, ώστε οποιαδήποτε πολιτική δυσαρέσκεια να παραμένει περιορισμένη σε τοπικό επίπεδο και να μην μετατρέπεται σε πανεθνικό πρόβλημα.
Οι αρχές δοκιμάζουν ήδη το νέο σύστημα στρατολόγησης στην Πένζα, περίπου 750 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Μόσχας.
Περισσότερη καταστολή στο εσωτερικό
Ο Πούτιν θα μπορούσε επίσης να εντείνει την καταστολή απέναντι στους υποτιθέμενους «εσωτερικούς εχθρούς».
Όχι επειδή αυτοί αποτελούν πραγματική απειλή για την εξουσία του, αλλά επειδή ο ίδιος έχει ανάγκη να προβάλλει εικόνα ισχύος.
Τίποτα από αυτά, ωστόσο, δεν πρόκειται να λύσει τα προβλήματα της Ρωσίας.
Αντίθετα, είναι πιθανό να αυξήσει την κοινωνική οδύνη και να ενισχύσει την αστάθεια, τόσο στο εσωτερικό της χώρας όσο και πέρα από τα σύνορά της.
