Η συμφωνία του Ντόναλντ Τραμπ με τον Βλαντίμιρ Πούτιν για την προμήθεια ρωσικού ντίζελ δημιουργεί προσδοκίες για φθηνότερα καύσιμα, αλλά η απόσταση από την ανακοίνωση μέχρι την ελληνική αντλία παραμένει μεγάλη.
Η πρώτη αντίδραση των αγορών ήταν πτωτική για το ντίζελ, ενώ οι ενεργειακοί αναλυτές αντιμετωπίζουν με επιφύλαξη την υπόσχεση για γρήγορη και θεαματική αποκλιμάκωση.
Για τον Έλληνα οδηγό, η απάντηση με τα διαθέσιμα στοιχεία είναι ότι μια περιορισμένη μείωση στο πετρέλαιο κίνησης είναι δυνατή, εφόσον υποχωρήσουν σταθερά οι διεθνείς τιμές του προϊόντος και το χαμηλότερο κόστος περάσει στη λιανική.
Οι πρώτες αλλαγές μπορούν να εμφανιστούν λίγες ημέρες μετά τη μείωση της χονδρικής. Συγκεκριμένο ποσό ελάφρυνσης, όμως, δεν τεκμηριώνεται ακόμη από τα δημοσιεύματα και τις αναλύσεις για τη συμφωνία. Ούτε προκύπτει αυτόματη, αντίστοιχη μείωση στη βενζίνη.
Τι συμφωνήθηκε και πότε θα φτάσουν οι ποσότητες
Ο Τραμπ ανακοίνωσε την Παρασκευή 9 Οκτωβρίου ότι η Ρωσία θα διαθέσει άμεσα περισσότερους από 300.000 τόνους ντίζελ στην αμερικανική και τη διεθνή αγορά. Προανήγγειλε επιπλέον 500.000 τόνους τον Νοέμβριο και ένα εκατομμύριο τόνους αμέσως μετά, καθώς και πρόσθετη ποσότητα τριών εκατομμυρίων τόνων μέσα σε σύντομο διάστημα, ανάλογα με την κατάσταση των ρωσικών διυλιστηρίων. Από αυτές τις ανακοινώσεις προκύπτει το συνολικό μέγεθος των περίπου 4,8 εκατομμυρίων τόνων που μεταδίδουν τα ελληνικά μέσα.
Το μέγεθος αυτό αφορά διαδοχικές και εν μέρει υπό προϋποθέσεις παραδόσεις. Δεν σημαίνει ότι 4,8 εκατομμύρια τόνοι βρίσκονται ήδη διαθέσιμοι στους αγοραστές. Παράλληλα, η Ουάσιγκτον έδωσε προσωρινή άδεια για ρωσικό ντίζελ, με χρονικό ορίζοντα έως τον Απρίλιο του 2027.
Από τη ρωσική πλευρά, ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Αλεξάντερ Νόβακ δήλωσε ότι πρόσθετες παραδόσεις μπορούν να ξεκινήσουν μέσα στον Οκτώβριο. Η Μόσχα συνδέει την αύξηση των εξαγωγών τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο με τη σταδιακή επαναλειτουργία διυλιστηρίων μετά τη συντήρησή τους. Πρόκειται για τη ρωσική εκτίμηση ως προς τις δυνατότητες εφοδιασμού, η οποία θα πρέπει να επιβεβαιωθεί από τις πραγματικές φορτώσεις και παραδόσεις.
Η συμφωνία έχει και έντονο πολιτικό παρασκήνιο. Όπως μεταδίδει το Axios, η απόφαση Τραμπ ακολούθησε περίπου έξι αμερικανικά αιτήματα προς το Κίεβο να σταματήσει τα πλήγματα στα ρωσικά διυλιστήρια.
Η ουκρανική πλευρά αντέδρασε, θεωρώντας ότι η χαλάρωση των κυρώσεων προσφέρει οικονομική ανάσα στη Μόσχα. Αυτή η αντιπαράθεση υπογραμμίζει πόσο εξαρτάται η εφαρμογή του deal από την εξέλιξη του πολέμου.
Γιατί η αγορά δεν περιμένει θεαματική πτώση
Το κρίσιμο ερώτημα είναι πόσο πραγματικά επιπλέον καύσιμο θα προστεθεί στην παγκόσμια προσφορά. Εάν οι ρωσικές αποστολές προς τις ΗΠΑ αντικαταστήσουν φορτία που θα πήγαιναν σε άλλους αγοραστές, τότε μεγάλο μέρος της επίδρασης θα είναι ανακατανομή των εμπορικών ροών. Οι προηγούμενοι πελάτες θα αναζητήσουν καύσιμα αλλού, διατηρώντας την πίεση στη διεθνή αγορά.
Αυτό επισημαίνει ο Μάικλ Λιντς του Energy Policy Research Foundation. Η αλλαγή προορισμού των ρωσικών φορτίων δεν αρκεί από μόνη της για να κατεβάσει αισθητά τις τιμές παγκοσμίως. Στο ίδιο δημοσίευμα, ο Κλέιτον Σάιγκλ του Center for Strategic and International Studies εκτιμά ότι το όφελος για τη Μόσχα μπορεί να είναι σημαντικότερο από την ελάφρυνση για τους καταναλωτές.
Ακόμη και μια πραγματική αύξηση προσφοράς θα πρέπει να αντισταθμίσει τις απώλειες παραγωγής και τις δυσκολίες εφοδιασμού. Ο Ντάνιελ Στέρνοφ του Columbia Center on Global Energy Policy, βλέπει περιθώριο μετριασμού των τιμών, αλλά όχι ουσιαστικής αποκλιμάκωσης όσο παραμένουν τα προβλήματα στη διύλιση και στις ροές από τη Μέση Ανατολή.
Η συμπίεση της τιμής του ντίζελ σε σχέση με το αργό μπορεί να περιορίσει τα περιθώρια ορισμένων διυλιστηρίων και να τα οδηγήσει σε χαμηλότερη παραγωγή. Έτσι, μέρος της αρχικής ανακούφισης μπορεί να αντισταθμιστεί από νέους περιορισμούς στην προσφορά.
Πότε θα μπορούσε να φανεί μείωση στην Ελλάδα
Οι χρηματιστηριακές τιμές αντιδρούν αμέσως στις ειδήσεις, επειδή ενσωματώνουν προσδοκίες. Σύμφωνα με το Reuters, τα αμερικανικά συμβόλαια ντίζελ υποχώρησαν σχεδόν 5% μετά την ανακοίνωση της συμφωνίας. Πρόκειται, όμως, για κίνηση σε συγκεκριμένη αγορά προθεσμιακών συμβολαίων, όχι για μείωση 5% στην ελληνική λιανική.
Στην Ελλάδα, οι τιμές συνδέονται με τις διεθνείς τιμές των έτοιμων πετρελαϊκών προϊόντων. Στη συνέχεια προστίθενται τα κόστη μεταφοράς, τα περιθώρια εμπορίας και πρατηρίου και οι φόροι.
Μια σημαντική αύξηση ή μείωση των διεθνών τιμών συνήθως χρειάζεται περίπου τρεις έως τέσσερις ημέρες για να μεταφερθεί σταδιακά στην αντλία, καθώς μεσολαβούν αποθέματα αγορασμένα σε προηγούμενες τιμές.
Με βάση αυτόν τον συνήθη χρόνο μετακύλισης, οι πρώτες μειώσεις θα μπορούσαν να εμφανιστούν μέσα στην επόμενη εβδομάδα, εφόσον η αρχική πτωτική αντίδραση μετατραπεί σε διατηρήσιμη υποχώρηση στις τιμές που επηρεάζουν την ελληνική χονδρική. Αυτή είναι υπό όρους εκτίμηση για τον μηχανισμό τιμολόγησης, όχι ανακοινωμένο χρονοδιάγραμμα μειώσεων λόγω της συμφωνίας.
Η αλλαγή δεν θα είναι ταυτόχρονη σε όλα τα πρατήρια. Ο πρόεδρος των πρατηριούχων Αττικής Νίκος Παπαγεωργίου έχει εξηγήσει, με αφορμή τις πρόσφατες εκπτώσεις, ότι το χαμηλότερο τιμολόγιο μεταφέρεται με τις νέες παραλαβές. Στα νησιά και στις ορεινές περιοχές, η μικρότερη συχνότητα τροφοδοσίας μπορεί να καθυστερήσει την εμφάνιση της διαφοράς.
Για πιο σταθερή αποκλιμάκωση, η αγορά θα χρειαστεί να δει εάν πραγματοποιούνται οι παραδόσεις του Οκτωβρίου και εάν ακολουθούν οι μεγαλύτερες ποσότητες των επόμενων μηνών. Η ανακοίνωση μπορεί να επηρεάσει αμέσως τις προσδοκίες· η επάρκεια του εφοδιασμού κρίνεται σε μεγαλύτερο βάθος χρόνου.
Πόση θα είναι η ελάφρυνση στο γέμισμα
Με τα σημερινά δεδομένα, δεν υπάρχει αξιόπιστη βάση για να προεξοφληθεί ότι το deal θα αφαιρέσει συγκεκριμένα πέντε, δέκα ή περισσότερα λεπτά από κάθε λίτρο στην Ελλάδα.
Το όφελος μπορεί να είναι μικρό, να περιοριστεί στη συγκράτηση νέων αυξήσεων ή να εξανεμιστεί από άλλες διεθνείς ανατιμήσεις. Αυτή είναι η προσεκτική ανάγνωση των επιφυλάξεων των αναλυτών, όχι αριθμητική πρόβλεψη.
Για να γίνει κατανοητή η τάξη μεγέθους, ένα καθαρά υποθετικό παράδειγμα είναι χρήσιμο. Εάν το κόστος πριν από τον ΦΠΑ μειωνόταν κατά τέσσερα λεπτά ανά λίτρο και η διαφορά περνούσε ολόκληρη στον καταναλωτή, με συντελεστή ΦΠΑ 24% η τελική μείωση θα ήταν περίπου πέντε λεπτά. Ο συντελεστής προκύπτει από την ΑΑΔΕ. Η υπόθεση των τεσσάρων λεπτών είναι αριθμητικό παράδειγμα και δεν αποτελεί εκτίμηση για τη συμφωνία.
Σε γέμισμα 50 λίτρων, πέντε λεπτά χαμηλότερη τελική τιμή σημαίνουν εξοικονόμηση 2,50 ευρώ και δέκα λεπτά σημαίνουν πέντε ευρώ. Τα ποσά δείχνουν τι κερδίζει ο οδηγός εάν προκύψει αντίστοιχη μείωση. Δεν αποδεικνύουν ότι αυτή θα πραγματοποιηθεί.
Αντίστοιχα, δεν μπορεί να εφαρμοστεί η πτώση των αμερικανικών συμβολαίων πάνω σε ολόκληρη την ελληνική τιμή, επειδή η τελευταία περιλαμβάνει επιβαρύνσεις που δεν ακολουθούν αναλογικά κάθε μεταβολή του καυσίμου. Το ζητούμενο είναι η καθαρή διαφορά στα νέα τιμολόγια προμήθειας και η μεταφορά της στη λιανική.
Η επιδότηση, η βενζίνη και το πετρέλαιο θέρμανσης
Για την ελληνική αγορά, η κοντινότερη κρίσιμη ημερομηνία είναι η επανεξέταση των μέτρων στήριξης. Η κυβέρνηση έχει ανακοινώσει κρατική επιδότηση περίπου 15 λεπτών ανά λίτρο πετρελαίου κίνησης για την περίοδο 1–15 Οκτωβρίου.
Μαζί με την έκπτωση πέντε λεπτών από τα διυλιστήρια, η συνολική ελάφρυνση στο ντίζελ υπολογίζεται σε 20 λεπτά. Στη βενζίνη ισχύει έκπτωση δέκα λεπτών από τα διυλιστήρια. Στις 14 Οκτωβρίου αναμένεται να αποσαφηνιστεί το πλαίσιο για το επόμενο δεκαπενθήμερο και για την έναρξη διάθεσης πετρελαίου θέρμανσης στις 15 Οκτωβρίου.
Στη βενζίνη, η σύνδεση με το deal είναι πιο έμμεση, αφού η ανακοίνωση αφορά ντίζελ. Στο πετρέλαιο θέρμανσης, η πιθανή αποκλιμάκωση στην αγορά συγγενών προϊόντων μπορεί να βοηθήσει, αλλά η τιμή εκκίνησης θα εξαρτηθεί και από τις εγχώριες παρεμβάσεις.
Υπάρχει, τέλος, μια ακόμη διάκριση καθώς, η αμερικανική εξαίρεση δεν καταργεί το ευρωπαϊκό καθεστώς κυρώσεων. Η ΕΕ διατηρεί περιορισμούς στις εισαγωγές ρωσικού πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων. Συνεπώς, το πιθανό ελληνικό όφελος συνδέεται με την επίδραση στις διεθνείς τιμές και στις εμπορικές ροές, χωρίς η συμφωνία να ανοίγει αυτομάτως την ελληνική αγορά σε ρωσικό ντίζελ.
Ο έλεγχος της υπόσχεσης για φθηνότερο γέμισμα θα γίνει στα επόμενα τιμολόγια και στις πραγματικές παραδόσεις. Οι πρώτες μικρές μειώσεις μπορούν να εμφανιστούν μέσα σε λίγες ημέρες από μια σταθερή πτώση της χονδρικής. Το ύψος τους παραμένει ανοιχτό, ενώ για διατηρήσιμη ελάφρυνση χρειάζονται περισσότερο διαθέσιμο καύσιμο, λιγότερες διαταραχές και συνέχεια στη στήριξη της ελληνικής αγοράς.
