Ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ότι το μνημόνιο συνεννόησης ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν για τον τερματισμό του πολέμου στον Κόλπο έχει ήδη υπογραφεί, προκαλώντας άμεσες πιέσεις στην Ουάσιγκτον για δημοσιοποίηση του πλήρους κειμένου.
Μιλώντας λίγο μετά την άφιξή του στο Εβιάν της Γαλλίας, όπου διεξάγεται η Σύνοδος της G7, ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι «η συμφωνία έχει υπογραφεί» και ότι το Στενό του Ορμούζ έχει ήδη ανοίξει μερικώς.
Η επίσημη τελετή υπογραφής αναμένεται να πραγματοποιηθεί την Παρασκευή στη Γενεύη, σε μικρή απόσταση από τον χώρο της Συνόδου στις γαλλικές Άλπεις.
«Το κείμενο θα δοθεί σύντομα»
Ερωτηθείς πότε θα δημοσιοποιηθεί το κείμενο του μνημονίου, ο Τραμπ απάντησε ότι αυτό θα γίνει πιθανότατα μετά την τελετή της Παρασκευής και «στο πολύ κοντινό μέλλον».
Η καθυστέρηση αυτή προκάλεσε αντιδράσεις από τους Δημοκρατικούς, με τον επικεφαλής τους στη Γερουσία, Τσακ Σούμερ, να ζητά από τον Λευκό Οίκο πλήρη ενημέρωση του Κογκρέσου.
Ο Σούμερ κάλεσε τον Τραμπ να εξηγήσει τι ακριβώς περιλαμβάνει η «κατανόηση» με την Τεχεράνη, αν οι Αμερικανοί στρατιωτικοί θα παραμείνουν σε κίνδυνο και τι κέρδισαν τελικά οι ΗΠΑ από τον πόλεμο.
Το ερώτημα της διαφάνειας γίνεται ακόμη πιο κρίσιμο, καθώς η συμφωνία δεν έχει παρουσιαστεί ως οριστική ειρηνευτική διευθέτηση, αλλά ως πλαίσιο για μια νέα περίοδο διαπραγματεύσεων.
Άνοιγμα του Ορμούζ και 60 ημέρες διαπραγματεύσεων
Σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά μέχρι στιγμής, η συμφωνία προβλέπει την επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ και την παράταση της εκεχειρίας για 60 ημέρες.
Σε αυτό το διάστημα οι δύο πλευρές αναμένεται να διαπραγματευτούν τα πιο δύσκολα ζητήματα, με πρώτο το μέλλον του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.
Η Ουάσιγκτον επιμένει ότι οποιοδήποτε οικονομικό όφελος προς την Τεχεράνη θα εξαρτηθεί από το αν το Ιράν ικανοποιήσει τις αμερικανικές απαιτήσεις και δεσμευθεί ότι δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο.
Από την πλευρά τους, οι Ιρανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι δεν έκαναν ουσιαστικές παραχωρήσεις και ότι εξασφάλισαν αμερικανική δέσμευση για άρση κυρώσεων, αποδέσμευση παγωμένων κεφαλαίων και αποζημιώσεις για τον πόλεμο.
Στο τραπέζι έως 300 δισ. δολάρια για την ανοικοδόμηση
Ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς δήλωσε στο CBS ότι η συμφωνία θα μπορούσε τελικά να οδηγήσει σε πρόσβαση του Ιράν σε ταμείο ανοικοδόμησης έως 300 δισ. δολαρίων.
Το ταμείο αυτό, σύμφωνα με την αμερικανική πλευρά, θα μπορούσε να χρηματοδοτηθεί από αραβικές χώρες του Κόλπου, υπό την προϋπόθεση ότι η Τεχεράνη θα τηρήσει τις δεσμεύσεις της για το πυρηνικό υλικό.
Η αναφορά αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς δείχνει ότι η συμφωνία δεν περιορίζεται μόνο στο στρατιωτικό σκέλος και στο Ορμούζ, αλλά αγγίζει και το ζήτημα της μεταπολεμικής οικονομικής ανασυγκρότησης του Ιράν.
Ωστόσο, οι Αμερικανοί αξιωματούχοι ξεκαθαρίζουν ότι η άρση κυρώσεων και η αποδέσμευση παγωμένων κεφαλαίων δεν θα είναι αυτόματη. Θα συνδέονται με την εφαρμογή των όρων από την Τεχεράνη.
Το Ισραήλ δεν δεσμεύεται
Παρά την αισιοδοξία στις αγορές, η συμφωνία δείχνει ήδη τα πρώτα σημάδια αστάθειας.
Το Ισραήλ, το οποίο ξεκίνησε τον πόλεμο μαζί με τις ΗΠΑ τον Φεβρουάριο, δεν συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του. Ισραηλινοί αξιωματούχοι εμφανίζονται αρνητικοί απέναντι στο πλαίσιο της συμφωνίας, με έναν εξ αυτών να τη χαρακτηρίζει «τρομερή για το Ισραήλ».
Την ίδια ώρα, σημειώθηκε ισραηλινό πλήγμα με drone στον νότιο Λίβανο, όπου το Ισραήλ συνεχίζει να συγκρούεται με τη Χεζμπολάχ.
Η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι η συμφωνία απαιτεί πλήρη παύση των ισραηλινών επιθέσεων στον Λίβανο. Το Ισραήλ, αντίθετα, διαμηνύει ότι διατηρεί το δικαίωμα στρατιωτικής δράσης απέναντι σε απειλές που συνδέει με τη Χεζμπολάχ.
Ο Λίβανος παραμένει το μεγάλο αγκάθι
Το μέτωπο του Λιβάνου αναδεικνύεται σε έναν από τους πιο αδύναμους κρίκους του νέου πλαισίου.
Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί δήλωσε ότι πρέπει να υπάρξει πλήρης διακοπή των ισραηλινών επιθέσεων κατά του Λιβάνου και υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ φέρουν ευθύνη για την εφαρμογή της συμφωνίας.
Η Χεζμπολάχ χαιρέτισε τη συμφωνία, υποστηρίζοντας ότι η συμπερίληψη του Λιβάνου δείχνει πως το Ιράν επιδιώκει τον τερματισμό του πολέμου και τη διασφάλιση των δικαιωμάτων της χώρας.
Από την άλλη πλευρά, ο υπουργός Άμυνας του Ισραήλ Ισραέλ Κατζ έχει δηλώσει ότι οι ισραηλινές δυνάμεις θα παραμείνουν «επ’ αόριστον» σε περιοχές του νοτίου Λιβάνου, ώστε να εξουδετερώνουν απειλές που το Τελ Αβίβ αποδίδει σε ένοπλες οργανώσεις.
Ανακούφιση στις αγορές
Η προοπτική ανοίγματος του Στενού του Ορμούζ προκάλεσε άμεση αποκλιμάκωση στις διεθνείς τιμές του πετρελαίου.
Οι αγορές αντέδρασαν θετικά, καθώς η επαναλειτουργία του κρίσιμου θαλάσσιου περάσματος μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο νέου ενεργειακού σοκ.
Το Ορμούζ αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αρτηρίες για το παγκόσμιο πετρέλαιο και το LNG. Ο αποκλεισμός του τους τελευταίους μήνες είχε προκαλέσει αναταράξεις στις τιμές ενέργειας, στις μεταφορές και στον πληθωρισμό.
Ο Τραμπ, επιχειρώντας να δώσει πανηγυρικό τόνο στην εξέλιξη, έγραψε χαρακτηριστικά: «Πλοία του κόσμου, βάλτε μπρος τις μηχανές. Ας ρεύσει το πετρέλαιο».
Συμφωνία με πολλά ανοιχτά ερωτήματα
Παρά την πολιτική βαρύτητα της ανακοίνωσης, η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν παραμένει γεμάτη αστερίσκους.
Το πλήρες κείμενο δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί, οι λεπτομέρειες για τις κυρώσεις και τα παγωμένα κεφάλαια δεν έχουν ξεκαθαρίσει, ενώ το μέτωπο του Λιβάνου μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικό για την επιβίωση του πλαισίου.
Η Ουάσιγκτον παρουσιάζει τη συμφωνία ως βήμα αποκλιμάκωσης και σταθεροποίησης των ενεργειακών ροών. Η Τεχεράνη τη βλέπει ως ευκαιρία οικονομικής ανακούφισης και πολιτικής επιβίωσης.
Το Ισραήλ, όμως, δείχνει ότι δεν θεωρεί τον εαυτό του δεσμευμένο από όρους που δεν διαπραγματεύτηκε.
Έτσι, το μνημόνιο ΗΠΑ-Ιράν μπορεί να άνοιξε τον δρόμο για το Ορμούζ και να έριξε τις τιμές του πετρελαίου, αλλά η πραγματική δοκιμασία αρχίζει τώρα: στην εφαρμογή, στον Λίβανο και στο αν οι δύο πλευρές θα καταφέρουν μέσα σε 60 ημέρες να μετατρέψουν ένα εύθραυστο πλαίσιο σε πραγματική συμφωνία.
