Οι ποιητές που έγιναν τραγούδια και έφεραν την ποίηση σε κάθε σπίτι

Η μελοποιημένη ποίηση υπήρξε μια μοναδική γέφυρα ανάμεσα στον ποιητικό λόγο και το ευρύ κοινό. Ίσως προτού καν μάθουμε να διαβάζουμε, να έχουμε ακούσει τραγούδια ως παιδιά.

Από την προσωπική μου εμπειρία εκείνο που πάντα με συγκινούσε ως παιδί ήταν το ποίημα «Του Μικρού Βοριά», του Οδυσσέα Ελύτη, σε μελοποίηση Μίκη Θεοδωράκη, που ακουγόταν από τις κασέτες μας. Τόσο μαγικό να μπορείς να φτιάχνεις εικόνες ακούγοντας στίχους και μουσική.

Οι μελωδίες που έντυσαν την ποίηση, οι ξεχωριστές φωνές που ερμήνευσαν αυτά τα έργα πέρασαν από τα βιβλία στην καθημερινότητά μας, κάνοντας τους στίχους τους μέρος της συλλογικής μας μνήμης.

Από τον Σεφέρη και τον Ελύτη μέχρι τον Xικμέτ και τον Μπρεχτ, Έλληνες και ξένοι ποιητές απέδειξαν πως η ποίηση δεν ανήκει μόνο στις σελίδες, αλλά μπορεί να ζει μέσα στη μουσική, να ακούγεται και να ακουμπά κάθε ανθρώπινη ψυχή.

Τα μελοποιημένα ποιήματα είναι αμέτρητα και όλα ξεχωριστά. Επιλέξαμε ενδεικτικά ορισμένα από κάθε ποιητή – ποιήτρια, που άγγιξαν τις καρδιές όλων μας και μας έμαθαν την ποίηση.

Οδυσσέας Ελύτης

«Άξιον Εστί»
Μουσική: Μίκης Θεοδωράκης

Την παραμονή των Χριστουγέννων του 1960, ο Μίκης Θεοδωράκης μελοποίησε το αριστούργημα «Άξιον Εστί» που χάρισε το Νόμπελ στον Οδυσσέα Ελύτη. Το έργο αποτελεί ένα ορατόριο για λαϊκό τραγουδιστή, ψάλτη, αναγνώστη και ορχήστρα. Ακούστηκε για πρώτη φορά ζωντανά το 1964.

Η φωνή του Γρηγόρη Μπιθικώτση και του Θεόδωρου Δημήτριεφ, καθώς και οι απαγγελίες του Μάνου Κατράκη έγραψαν την δική τους καλλιτεχνική ιστορία.

«Το δελφινοκόριτσο»
Μουσική: Λίνος Κόκοτος

Το Νέο Κύμα συναντά τον Ελύτη στο υπέροχο ποίημα, σαν παραμύθι, από τη συλλογή «Τα Ρω του Έρωτα».

Η μουσική φέρει την υπογραφή του Λίνου Κόκκοτου σε ερμηνεία του Μιχάλη Βιολάρη.

Γιώργος Σεφέρης

«Άρνηση»
Μουσική: Μίκης Θεοδωράκης

Η εμβληματική «Άρνηση» του Γιώργου Σεφέρη στη μελοποιημένη του μορφή έμελε να συνοδευτεί από μία παρεξήγηση.

Ο Νομπελίστας ποιητής Γιώργος Σεφέρης είχε τονίσει στον Μίκη Θεοδωράκη να προσέξει την άνω τελεία και να μην γίνει λάθος γιατί το νόημα αλλάζει. Ωστόσο, κατά την ηχογράφηση με τον Γρηγόρη Μπιθικώτση το… λάθος έγινε.

Ο ίδιος ο Μίκης Θεοδωράκης είχε γράψει αναφερόμενος στον δίσκο του «Επιφάνια» και στις περιπέτειες με την άνω τελεία: «Ήθελα τα “Επιφάνια” -ακριβώς γιατί ο στίχος ήταν τόσο διανοουμενίστικος- να τα περάσω σε όσο το δυνατόν πιο πλατύ κοινό με λαϊκό μουσικό ένδυμα. Άλλωστε αυτή ήταν η πρώτη φορά που ελεύθερος στίχος φιλοδοξούσε να γίνει απλό λαϊκό τραγούδι. Να συντροφεύει δηλαδή τον κοσμάκη παντού. Στο γιαπί, στην ταβέρνα, στην εκδρομή, στην παρέα. Όταν ηχογραφούσαμε, λέω στον Μπιθικώτση “πρόσεξε την άνω τελεία. Εκεί που λες πήραμε τη ζωή μας, βάλε παύση πριν πεις λάθος”. Στα αυτιά μου είχα την προτροπή – παράκληση του ποιητή: “Την άνω τελεία! Την άνω τελεία! Αλλιώτικα μου αντιστρέφεις το νόημα”. Τελικά όμως αυτό αποδείχθηκε ανεφάρμοστο στην πράξη, με αποτέλεσμα να ακουστεί η λέξη “λάθος” κολλητά στο “πήραμε τη ζωή μας”, δίνοντας αντίθετο νόημα στο ποίημα. Όμως πόσο κατανοητό ήταν για το λαό, που ποιος λίγο, ποιος πολύ, είχε πάρει τη ζωή του λάθος…».

«Η λυπημένη»
Μουσική: Νίκος Πλάτανος – Γιάννης Μαρκόπουλος – Μιχάλης Σταυρινουδάκης

Ένα ποίημα του Γιώργου Σεφέρη γνώρισε τρεις διαφορετικές μελοποιήσεις. Πρώτος προσεγγίζει μουσικά το ποίημα ο συνθέτης Νίκος Πλάτανος, συμμετέχοντας στον δίσκο της Μελίνα Κανά, που είχε σαν τίτλο το όνομά της, το 2001.

Το 2015, το ποίημα μελοποιήθηκε από τον Γιάννη Μαρκόπουλο για τον δίσκο «Εντεύθεν» και ακούγεται από τη φωνή του Γιώργου Νταλάρα.

Τέλος, το 2021 η τρίτη μελoποίηση ανήκει στον Μιχάλη Σταυρινουδάκη, την οποία ερμήνευσε ο Λάκης Χαλκιάς για το άλμπουμ «Παρουσιολόγιο».

Γιάννης Ρίτσος

«Θα σημάνουν οι καμπάνες»
Μουσική: Μίκης Θεοδωράκης

Οι στίχοι της «Ρωμιοσύνης» θα ντυθούν με νότες από τον Μίκη Θεοδωράκη, το 1966.

Ο Γιάννης Ρίτσος είχε επιλέξει αποσπάσματα από τη «Ρωμιοσύνη» και τα δίνει σε γυναίκες πολιτικών κρατουμένων οι οποίες τα πηγαίνουν στον Θεοδωράκη προκειμένου να τα μελοποιήσει. Εκείνος, δεν τους δίνει ιδιαίτερη σημασία, τα αφήνει σε κάποιο συρτάρι και τα ξεχνάει.

Μετά τα γεγονότα της 6ης Ιανουαρίου 1966, επιστρέφοντας στο σπίτι του τραυματισμένος, τα ξαναβρήκε στο γραφείο του. Διαβάζοντας τον στίχο «αυτά τα δέντρα δε βολεύονται με λιγότερο ουρανό», συγκλονίστηκε και, όπως έχει ο ίδιος αναφέρει, ένιωσε πως είχε έρθει η ώρα της «Ρωμιοσύνης» και κάθισε στο πιάνο για να τη μελοποιήσει.

Η δωρική φωνή του Γρηγόρη Μπιθικώτση θα γράψει μία ακόμη ιστορία.

«Και να αδελφέ μου»
Μουσική: Χρήστος Λεοντής

«Και να αδελφέ μου που μάθαμε να κουβεντιάζουμε ήσυχα κι απλά…» ερμηνεύει ο Νίκος Ξυλούρης.

Στίχοι από το «Καπνισμένο Τσουκάλι» του Γιάννη Ρίτσου, που γράφτηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης πολιτικών κρατουμένων στο Κοντοπούλι της Λήμνου απ’ τον Δεκέμβριο του 1948 ως τον Φεβρουάριο του 1949.

Κατά τη διάρκεια των γεγονότων της Νομικής το 1973, μελοποιήθηκε από τον Χρήστο Λεοντή και κυκλοφόρησε το 1975 με ερμηνευτές -εκτός από τον Νίκο Ξυλούρη– την Τάνια Τσανακλίδου και τον Βασίλη Μπαρνή. Η φωνή που απαγγέλει είναι του ίδιου του ποιητή.

Νίκος Καββαδίας

«Kuro Siwo»
Μουσική: Θάνος Μικρούτσικος

Η δύσκολη αλλά γοητευτική ζωή των ναυτικών αποτελεί το αυτοβιογραφικό υλικό των ποιημάτων του Νίκου Καββαδία.

Στο «Kuro Siwo» τα στοιχεία αυτά διαπλέκονται γύρω από μια μακρινή ερωτική μορφή, η μνήμη της οποίας συντροφεύει τις μοναχικές ώρες του ποιητή.

Το ποίημα προέρχεται από τη συλλογή «Πούσι» (1947). Ο Θάνος Μικρούτσικος ήταν ο άνθρωπος που μας σύστησε τον σπουδαίο αυτόν ποιητή.

Το 1979 κυκλοφόρησε ο πρώτος δίσκος του σε μελοποίηση Νίκου Καββαδία με τίτλο «Ο Σταυρός του Νότου» με ερμηνευτές τους Γιάννη Κούτρα, Αιμιλία Σαρρή και Βασίλη Παπακωνσταντίνου.

Ο ίδιος ο αείμνηστος συνθέτης είχε αναφέρει: «Από το 1933 που εκδόθηκε η πρώτη ποιητική συλλογή του Νίκου Καββαδία μέχρι τον θάνατό του (1975), η συντριπτική πλειονότητα της φιλολογικής κριτικής θεωρούσε τον Καββαδία μη σημαντικό ποιητή. Στην καλύτερη περίπτωση τον θεωρούσαν ελάσσονα ποιητή που μιλάει για τη θάλασσα, για τη ζωή των ναυτικών, για τις πόρνες στα λιμάνια και για τα πλοία με τα οποία ταξίδεψε. Και βεβαίως τον υποτιμούσαν ως ποιητή της ομοιοκαταληξίας (στιχοπλόκο τον είπαν κάποιοι) όταν η μοντέρνα ποίηση ήταν στο ζενίθ σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Η θάλασσα, το πλοίο, το ταξίδι, τα λιμάνια, είναι το πεδίο που χρησιμοποιεί ο Καββαδίας για να πει άλλα πράγματα πολύ σημαντικά και διαχρονικά. Αυτά ακριβώς αποκάλυψε η μουσική μου και είμαι ιδιαιτέρως ευτυχής που ο Καββαδίας πήρε τη θέση που του αξίζει στην ελληνική ποίηση. Κυρίως γιατί αγαπήθηκε από τους νέους τριών γενεών και είμαι σίγουρος ότι αυτό θα συνεχιστεί και στο μέλλον».

«Ιδανικός κι ανάξιος εραστής»
Μουσική: Γιάννης Σπανός

«Θα μείνω πάντα ιδανικός και ανάξιος εραστής των μακρυσμένων ταξιδιών και των γαλάζιων πόντων».

Εδώ οι στίχοι του Νίκου Καββαδία ντύνονται μουσικά από τον Γιάννη Σπανό. Κυκλοφόρησε το 1975 στον δίσκο «Ανθολογία Γ’» με ερμηνευτή τον Κώστα Καράλη.

Μανόλης Αναγνωστάκης

«Το σκάκι»
Μουσική: Δημήτρης Παπαδημητρίου

«Το σκάκι» του Μανόλη Αναγνωστάκη είναι ένα λιτό, αντι-ηρωικό και βαθιά υπαρξιακό ποίημα από τη συλλογή «Η Συνέχεια» (1954). Ο ποιητής χρησιμοποιεί τη μεταφορά του σκακιού για να αποτυπώσει το αδιέξοδο, τη ματαίωση και την αγωνία της μεταπολεμικής πραγματικότητας. 

Μελοποιήθηκε από τον Δημήτρη Παπαδημητρίου και με τη φωνή του Γεράσιμου Ανδρεάτου το οποίο γνωρίσαμε από το soundtrack της τηλεοπτικής σειράς «Λόγω τιμής» (1996).

«Κι ήθελε ακόμη»
Μουσική: Θάνος Μικρούτσικος

Σε μουσική του Θάνου Μικρούτσικου με τη φωνή της Μαρίας Δημητριάδη το ποίημα περιλαμβάνεται στον δίσκο του συνθέτη «Τραγούδια της λευτεριάς» του 1978.

«Κατά καιρούς μ’ έχουν χαρακτηρίσει καθαρά πολιτικό ποιητή. Προσωπικά δεν νομίζω ότι είμαι πολιτικός ποιητής. Είμαι ερωτικός και πολιτικός μαζί. Συνδυάζονται αυτά τα δύο», έλεγε ο ίδιος ο Αναγνωστάκης.

Ναπολέων Λαπαθιώτης

«Ερωτικό»
Μουσική: Νίκος Ξυδάκης

Ένα πολύ ιδιαίτερο ποίημα που έχει ένα ξεχωριστό χαρακτηριστικό γνώρισμα: την ακροστιχίδα.

Το ποίημα «Ερωτικό» που γράφτηκε το 1928 από τον Ναπολέοντα Λαπαθιώτη σχηματίζει το όνομα «Κώστας Γκίκας» το όνομα της μεγάλης αγάπης του ποιητή.

Το χαρακτηριστικό αυτό αποκάλυψε ο Άρης Δικταίος το 1964. Δεν δημοσιεύτηκε όσο ζούσε ο Λαπαθιώτης. Βρισκόταν στα χαρτιά που παρέδωσε ο κληρονόμος τού Λαπαθιώτη στον Άρη Δικταίο, το 1964, για να ετοιμάσει τη συγκεντρωτική έκδοση των ποιημάτων του.

Καθώς το αντέγραφε ο Δικταίος, πρόσεξε πως υπάρχει ακροστιχίδα, δηλαδή τα πρώτα γράμματα κάθε στίχου σχημάτιζαν το όνομα Κώστας Γκίκας. Ο Κώστας Γκίκας από το Μενίδι ήταν ο μεγάλος έρωτας του Λαπαθιώτη, συνδέονταν -πιθανότατα- από το 1925 και έως τουλάχιστον το 1937.

Το τραγούδι μελοποιήθηκε από τον Νίκο Ξυδάκη και ερμήνευσε μοναδικά η Ελευθερία Αρβανιτάκη.

Κώστας Καρυωτάκης

«Πρέβεζα»
Μουσική: Γιάννης Γλέζος

Ένα από τα πιο γνωστά ελεγεία του Κώστα Καρυωτάκη, γραμμένο λίγο πριν από την αυτοκτονία του το 1928, και εκφράζει την απόλυτη υπαρξιακή του αδιέξοδο και την ψυχική του κατάπτωση

«Η Πρέβεζα» σε μουσική του Γιάννη Γλέζου ηχογραφήθηκε πρώτα από τον Θανάση Γκαϊφύλλια στα τη δεκαετία του ’70. Ωστόσο, έγινε γνωστό σε ευρύτερη μερίδα του κόσμου από τον Βασίλη Παπακωνσταντίνου στα ’80s.

«Δον Κιχώτες»
Μουσική: Θάνος Μικρούτσικος

Ανήκει στην ποιητική συλλογή «Νηπενθή» (1921) και αποτελεί έναν ύμνο στους αδιάλλακτους οραματιστές που συγκρούονται με τη σκληρή πραγματικότητα

Πρωτοεμφανιζόμενος τότε ο Θάνος Μικρούτσικος, το 1972 μελοποιεί το ποίημα του Καρυωτάκη σε μία ροκ ερμηνεία της Μαρίζας Κωχ.

Μαρία Πολυδούρη

«Παρά γιατί μ αγάπησες»
Μουσική: Δημήτρης Παπαδημητρίου

Ένα από τα πιο αγαπημένα ποιήματα της Μαρίας Πολυδούρη που συμπεριλήφθηκε στη συλλογή «Οι τρίλιες που σβήνουν» (1928).

Μία ωδή στον ανεκπλήρωτο έρωτα με τον Καρυωτάκη που μελοποιήθηκε από τον Δημήτρη Παπαδημητρίου και ακούσαμε από τη φωνή της Ελευθερίας Αρβανιτάκη στον δίσκο «Τραγούδια για τους μήνες».

Μήτσος Παπανικολάου

«Μέσα στη βουή του δρόμου»
Μουσική: Δημήτρης Κανελλόπουλος/Domenica

Δεν γνωρίζουν πολλοί τα ποιήματα του Μήτσου Παπανικολάου, ίσως κάποιοι ούτε καν το όνομά του.

Μπορει, όμως, να έχουν τραγουδήσει το «Μέσα στη βουή του δρόμου», ιδίως οι σημερινοί 40άρηδες. Ένα ποίημα που μελοποίησαν το 2002 οι Domenica, ένα ροκ συγκρότημα που ξεχώρισε τη δεκαετία του 2000 και έντυσε μουσικά ποιήματα του Παπανικολάου και του Λαπαθιώτη.

Ο Παπανικολάου χαρακτηρίστηκε «ελάσσονας» και μπήκε στην ολιγομελή λίστα των Ελλήνων «καταραμένων». Έζησε στο περιθώριο της εποχής του, ως μια μορφή που δεν χωρούσε στις συμβάσεις και τα αποδεκτά πρότυπα του «καθωσπρεπισμού».

Έτσι πέρασε στην αιωνιότητα σαν μια σκιά, ένας δημιουργός που ο λεγόμενος «καλός κόσμος των γραμμάτων» προτίμησε για χρόνια να αποσιωπήσει και να ξεχάσει. «Έφυγε» σε ηλικία μόλις 43 ετών.

«Όνειρο γλυκό και ξένο και παντοτινά χαμένο…»

Κώστας Βάρναλης

«Οι μοιραίοι»
Μουσική: Μίκης Θεοδωράκης

Οι «Μοιραίοι» του Κώστα Βάρναλη δημοσιεύθηκαν για πρώτη φορά το 1922 στο περιοδικό «Μαύρος Γάτος».

Στα νεότερα χρόνια τρεις διαφορετικές μελοποιήσεις το έφεραν στα χείλη του κόσμου. Η γνωστότερη μελοποίηση ήταν αυτή του 1964 από τον Μίκη Θεοδωράκη με τη φωνή του Γρηγόρη Μπιθικώτση.

Οι υπόλοιπες δύο μελοποιήσεις ήταν το 1962 από τον Νίκο Μαμαγκάκη -που ήταν και η πρώτη- ο οποίος μελοποίησε την πρώτη και την τρίτη στροφή.

Το 1965 ο Χρήστος Χαιρόπουλος παρουσίασε τη δική του μελοποίηση σε ερμηνεία του Γιάννη Μάνου.

«Η μπαλάντα του κυρ Μέντιου»
Μουσική: Λουκάς Θάνου

Πρόκειται για ένα από τα πιο δημοφιλή ποιήματα του ποιητή, που συμπεριελήφθη στην ποιητική συλλογή «Τα Ποιητικά» (1956).

Είναι μια σατιρική αφήγηση, λαϊκού και επαναστατικού χαρακτήρα. Ο ήρωας του ποιήματος είναι ο κυρ Μέντιος (γαϊδούρι), που παραλληλίζεται με τον σκλαβωμένο άνθρωπο, τον αδιαμαρτύρητο, τον υπομονετικό. Ο Βάρναλης, στο ποίημα του, προσπαθεί να αφυπνίσει τον λαό μέσω αυτής της σάτιρας.

Ο Λουκάς Θάνος το μελοποιεί το 1974 και το ερμηνεύει μοναδικά ο Νίκος Ξυλούρης. Αρκετά χρόνια αργότερα, το 1999, ο Νότης Σφακιανάκης θα συστήσει τον «κυρ Μέντιο» σε ένα ευρύ και μικρότερης ηλικίας ακροατήριο μέσα από τον διπλό του δίσκο «ΧΧΧ Ενθύμιον».

Κωστής Παλαμάς

«Μία πίκρα»
Μουσική: Φοίβος Δεληβοριάς

Το ποίημα «Μια πίκρα» του Κωστή Παλαμά περιλαμβάνεται στη συλλογή «Οι καημοί της λιμνοθάλασσας» (1912) και αποτελεί έναν βαθύτατα εξομολογητικό και μελαγχολικό τόνο επιστροφής στο παρελθόν.

Μελοποιήθηκε από τον Φοίβο Δεληβοριά το 2003, ο οποίος και το ερμηνεύει.

Ανδρέας Εμπειρίκος

«Θεόφιλος Χατζημιχαήλ»
Μουσική: Χάρης και Πάνος Κατσιμίχας

Ο Ανδρέας Εμπειρίκος εμπνέεται από τον λαϊκό ζωγράφο Θεόφιλο Χατζημιχαήλ, εξυμνώντας το έργο και τη μοναδικότητά του.

Μελοποιήθηκε και ερμηνεύτηκε από τους Χάρη και Πάνο Κατσιμίχα. Το κομμάτι περιλαμβάνεται στον εμβληματικό δίσκο τους με τίτλο «Απρίλη ψεύτη» (1989)

Κωνσταντίνος Καβάφης

«Μέρες του 1903»
Μουσική: Μάνος Χατζιδάκις

Το ποίημα «Μέρες του 1903» του Κωνσταντίνου Καβάφη, γραμμένο το 1917 αποτελεί ένα λιτό, ελεγειακό λυρικό έργο που μιλά για τη χαμένη ομορφιά, τη φευγαλέα φύση του έρωτα και την αργοπορημένη συνειδητοποίηση της αξίας του.

Μελοποιήθηκε από τον Μάνο Χατζιδάκι και συμπεριλήφθηκε στον ιστορικό δίσκο «Ο Μεγάλος Ερωτικός» (1972), με πρώτη ερμηνεία από τον Δημήτρη Ψαριανό.

Γιάννης Σκαρίμπας

«Ουλαλούμ»
Μουσική: Νικόλας Άσιμος

Tο ποίημα περιλαμβάνεται στην ποιητική συλλογή του Γιάννη Σκαρίμπα «Εαυτούληδες» (1950). O τίτλος του ποιήματος φαίνεται να παραπέμπει στο ομόηχο ποίημα του Edgar Alan Poe «Ulalume» (1847).

Οι στίχοι ενός αιρετικού ποιητή και συγγραφέα βρίσκουν νότες μέσω ενός αντικομφορμιστή τραγουδοποιού, του Νικόλα Άσιμου, οποίος το μελοποιεί και το ερμηνεύει με τον δικό του ιδιαίτερο τρόπο.

Συμπεριλαμβάνεται στη θρυλική παράνομη κασέτα του με τίτλο «Είμαι παλιάνθρωπος», το 1979.

Κατερίνα Γώγου

«Εμένα οι φίλοι μου»
Μουσική: Νίκος Μαϊντάς

Η Κατερίνα Γώγου έγινε γνωστή από τις ερμηνείες δεύτερων κυρίως ρόλων στις παλιές ταινίες του ελληνικού κινηματογράφου.

Η «Λαζάρου» στο «Ξύλο βγήκε από τον παράδεισο», η μονίμως σε κίνηση αδελφή της Τζένης Καρέζη στην ταινία «Μία τρελή τρελή οικογένεια» ή η χαριτωμένη οικιακή βοηθός της Μάρω Κοντού στο «Η δε γυνή να φοβείται τον άνδρα» παρά τους «κλοουνίστικους» χαρακτήρες που ενσάρκωνε ήταν μία βαθιά μοναχική ψυχή με αναζητήσεις και συγκρούσεις.

Όταν στράφηκε στην ποίηση, το πρώτο της βιβλίο «Τρία κλικ αριστερά» πούλησε πάνω από 40.000 αντίτυπα, κάτι σπάνιο για ποιητικές συλλογές που έφταναν μόνο ο Ρίτσος και ο Ελύτης.

Το ποίημά της «Εμένα οι φίλοι μου» από την συλλογή μελοποιήθηκε από τον Νίκο Μαΐντά σε ερμηνεία των Magic De Spell, Σωκράτη Μάλαμα και Νίκου Μαϊντά.

Λένα Παππά

«Του έρωτα»
Μουσική: Χάρης και Πάνος Κατσιμίχας

Ποιήματά της μελοποίησαν οι Χάρης και Πάνος Κατσιμίχας. Δύο από τα πιο χαρακτηριστικά είναι το «Του έρωτα» («Της αγάπης μαχαιριά») και το «Δωμάτιο».

«Τον Οκτώβριο του 1994 έλαβα ένα γράμμα από τους αδελφούς Κατσιμίχα με το οποίο με πληροφορούσαν πως είχε βρει τυχαία ο Χάρης στη βιβλιοθήκη ενός φίλου τους το βιβλίο μου “Αρτεσιανά” και έβαλε μουσική σε τέσσερα από τα ποιήματά μου. Μου ζητούσαν αφού τα ακούσω και να τους επιτρέψω να τα γράψουν σε δίσκο, εάν συμφωνώ.

»Σημειωτέον ότι επειδή μου άρεσαν πάντα τα τραγούδια τους και ήμουν θαυμάστριά τους, είχα ονειρευτεί πολύ καιρό πριν, να μπορούσα να τους δώσω στίχους μου να μελοποιήσουν. Έτσι τους είχα στείλει το τελευταίο βιβλίο μου, “Τα Αρτεσιανά” με την κόρη μου, επίσης φανατική θαυμάστριά τους, στην τελευταία παράσταση που είχαν δώσει στο ΜΕΤΡΟ το 1991. Εκείνη το παρέδωσε σε έναν συνεργάτη τους – ο οποίος μάλλον το ξέχασε και δεν τους το έδωσε. Το συγκεκριμένο δηλαδή βιβλίο δεν έφτασε ποτέ στα χέρια τους» είχε δηλώσει τότε η Λένα Παππά.

Ο δίσκος κυκλοφόρησε το 1994 με τίτλο «Της αγάπης μαχαιριά».

«Το δωμάτιο»
Μουσική: Χάρης και Πάνος Κατσιμίχας

«Μες στο κλειστό δωμάτιο υπάρχουν όλα
αν έχεις μάτια να τα δεις, αν έχεις χέρια να τ’ αγγίξεις
μπορείς να βρεις κλειδί να ξεκλειδώσεις τη σιωπή τους
αρκεί να πας, ολάνοιχτος, γυρεύοντάς τα»

Κική Δημουλά

«Το φιλί»
Μουσική: Σταμάτης Κραουνάκης

Από τις πλέον πρόσφατες μελποιήσεις ποημάτων της Κικής Δημουλά είναι αυτή του ποιήματος «Το φιλί» από τον Σταμάτη Κραουνάκη.

Περιλαμβάνεται στον δίσκο «Stamdoc 14 – Η Λειτουργία των Πόλεων» που κυκλοφόρησε το 2014.

Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα

«Λούζεται η αγάπη μου»
Μουσική: Χρήστος Λεοντής

Ο Χρήστος Λεοντής μελοποιεί ποίηση του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα για τον δίσκο του 1974 με τίτλο «Αχ έρωτα» με τις φωνές των Μανώλη Μητσιά και Τάνιας Τσανακλίδου.

Την ελληνική απόδοση των στίχων υπογράφει ο Λευτέρης Παπαδόπουλος.

«Το τραγούδι του δρόμου»
Μουσική: Μάνος Λοΐζος

Στις αρχές του 1962 ο Μάνος Λοΐζος ηχογράφησε «Το τραγούδι του δρόμου» σε στίχους του Λόρκα με ερμηνευτή τον Γιώργο Μούτσιο.

Το 1974 ο Λοΐζος το ηχογράφησε εκ νέου -αυτή τη φορά με τη δική του φωνή- και το συμπεριέλαβε στον δίσκο «Τα τραγούδια του δρόμου».

Την ελληνική απόδοση των στίχων υπογράφει ο Νίκος Γκάτσος.

Πάμπλο Νερούδα

Μπορεί το έργο του Χιλιανού Νομπελίστα ποιητή Πάμπλο Νερούδα να μην αποδόθηκε στα ελληνικά, ωστόσο αγκαλιάστηκε με πολλή θέρμη από τους ακροατές.

Το “Canto General” μελοποιήθηκε από τον Μίκη Θεοδωράκη το 1972 στο Παρίσι. Ο Πάμπλο Νερούδα, που ήταν την εποχή εκείνη Πρέσβης της Χιλής στη Γαλλία, ήταν παρών στις πρώτες πρόβες του έργου που έγιναν σε παρισινό στούντιο.

Ένα χρόνο αργότερα, το 1973, το έργο προγραμματίστηκε να παρουσιαστεί στη Χιλή σε μια συναυλία αφιερωμένη στον αγώνα του ελληνικού λαού κατά της Δικτατορίας στην Ελλάδα, παρουσία του Σαλβαδόρ Αλιέντε και του Πάμπλο Νερούδα. Η συναυλία αυτή δεν έγινε ποτέ, το πραξικόπημα του Πινοσέτ αιματοκύλισε τη Χιλή, ο Νερούδα έφυγε και το έργο παρουσιάστηκε με τεράστια επιτυχία σε πολλές χώρες ανά τον κόσμο, και στην ελεύθερη Ελλάδα το 1975.

Canto General – America Insurrecta
Μουσική: Μίκης Θεοδωράκης

Η ανυπέρβλητη μουσκή και οι καθηλωτικές ερμηνείες των Μαρία Φαραντούρη και Πέτρου Πανδή το καθιστούν ως ένα από τα κορυφαία μελοποιημένα έργα της παγκόσμιας μουσικής.

Μάλιστα, η ερμηνεία του Πέτρου Πανδή είχε συγκινήσει τον Φιντέλ Κάστρο. Όπως είχε διηγηθεί σε φίλους του ο ίδιος ο ερμηνευτής, «o Kομαντάντε κάθε φορά που το άκουγε έκλαιγε».

Canto General – Vegetaciones
Μουσική: Μίκης Θεοδωράκης

Ναζίμ Χικμέτ

«Αν η μισή μου καρδιά»
Μουσική: Θάνος Μικρούτσικος
Απόδοση στίχων: Γιάννης Ρίτσος

Ο Ναζίμ Χικμέτ αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους ποιητές στην χώρα και την γενιά του, η φήμη του οποίου, δια μέσου του έργου του, έχει ξεφύγει από τα στενά όρια της πατρίδας του.

Ο Θάνος Μικρούτσικος τον αποκαλούσε «γαλανομάτη, λυρικό Τούρκο» και μελοποίησε ένα μεγάλο κομμάτι του έργου του.

«Λίγα γαρούφαλλα»
Μουσική: Μάνος Λοΐζος
Απόδοση στίχων: Γιάννης Ρίτσος

Ο Μάνος Λοϊζος από την πλευρά του θεωρούσε ως έργο ζωής του τον δίσκο «Γράμματα στην αγαπημένη».

Είχε διαβάσει και αγαπήσει τα ποιήματα του Χικμέτ και η μελοποίηση του Τούρκου ποιητή λέγεται ότι απασχολούσε τον Λοΐζο από το 1971.

Ο Χικμέτ πέθανε στη Μόσχα στα 61 του και δεν πρόλαβε ποτέ να ακούσει τα ποιήματά του να γίνονται τραγούδια στα ελληνικά, να επιτυγχάνεται αυτός ο σημαντικός «γάμος» που γεφυρώνει δυο ολόκληρους πολιτισμούς, δυο διαφορετικές γλώσσες.

Μπέρτολτ Μπρεχτ

«Άννα μην κλαις»
Μουσική: Θάνος Μικρούτσικος
Απόδοση στίχων: Μάριος Πλωρίτης

Και στην περίπτωση του Μπερτολτ Μπρεχτ ο Θάνος Μικρούτσικος ήταν εκείνος που έβαλε νότες στους στίχους του.

Άλλοι δημιουργοί, όπως ο Τάσος Γκρους και ο Νίκος Στεφάνου, έχουν μελοποιήσει ποιήματά του σε διάφορες θεατρικές παραστάσεις και δισκογραφικές δουλειές.

Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι

«Μ’ όλη μου τη φωνή»
Μουσική: Θάνος Μικρούτσικος
Απόδοση στίχων: Γιάννης Ρίτσος

Ο Θάνος Μικρούτσικος έχει κάνει την πιο εμβληματική μελοποίηση ποιημάτων του Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι στην Ελλάδα, με κορυφαίο παράδειγμα τη «Σπουδή σε ποιήματα του Βλ. Μαγιακόφσκι» (1976) σε μετάφραση Γιάννη Ρίτσου και ερμηνεία της Μαρίας Δημητριάδη.

Φυσικά υπήρξε και το αντίστροφο. Ποιητές που έγραψαν στίχους τραγουδιών. Χαρακτηριστικά παραδείγματα, ήταν ο Νίκος Γκάτσος, ο Μάνος Ελευθερίου και ο Τάσος Λειβαδίτης, οι οποίοι υπέγραψαν πολλά σπουδαία τραγούδια που έμειναν αναλλοίωτα στο χρόνο, «ντυμένα» με τις νότες μεγάλων συνθετών.

Ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη δύναμη αυτής της συνάντησης: η ποίηση έπαψε να είναι «κλεισμένη» στις σελίδες των βιβλίων. Απέκτησε φωνή, μελωδία και μεταμορφώθηκε σε ένα κοινό βίωμα. Μέσα από τα τραγούδια, οι στίχοι των μεγάλων ποιητών πέρασαν από γενιά σε γενιά, μπήκαν στα σπίτια, στις παρέες, στις γιορτές και στις δύσκολες στιγμές, αποδεικνύοντας ότι η ποίηση μπορεί να γίνει μέρος της καθημερινής ζωής και να μείνει ζωντανή στο πέρασμα του χρόνου.