Η συζήτηση γύρω από το μέλλον του καπνίσματος και τη θέση των νέων προϊόντων νικοτίνης στη δημόσια υγεία, βρίσκεται τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερο στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών πολιτικών. Σε αυτό το πλαίσιο, η BAT (British American Tobacco), μια από τις μεγαλύτερες πολυεθνικές εταιρείες στον κόσμο, υποστηρίζει ανοικτά τη μετάβαση των ενήλικων καπνιστών σε εναλλακτικά προϊόντα χωρίς καύση, καθώς κάτι τέτοιο μπορεί να αποτελέσει μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής μείωσης της βλάβης, πάντα παράλληλα με τις πολιτικές πρόληψης.
Η κα Martina Branconi, Global Head of Regulatory Deployment της BAT, μιλώντας στο Newsbeast, ξεκαθαρίζει ότι «η μείωση της βλάβης δεν αποτελεί υποκατάστατο της πρόληψης», υπογραμμίζοντας ωστόσο ότι εκατομμύρια ενήλικοι καπνιστές σε όλο τον κόσμο εξακολουθούν να μην επιθυμούν να διακόψουν το κάπνισμα. Όπως σημειώνει, το ζητούμενο σε αυτή την περίπτωση είναι η εξεύρεση της σωστής ισορροπίας: από τη μία η προστασία των ανηλίκων και από την άλλη η παροχή εναλλακτικών επιλογών σε όσους ενήλικες θα συνέχιζαν να καπνίζουν.
Στη συνέντευξή της αναφέρεται επίσης στον ρόλο της επιστήμης και της καινοτομίας στη μετάβαση προς μια «Ευρώπη χωρίς τσιγάρο έως το 2040», υποστηρίζοντας ότι η πρόοδος προκύπτει μέσα από τον συνδυασμό επιστημονικής τεκμηρίωσης, τεχνολογικής εξέλιξης και υπεύθυνης καινοτομίας. Παράλληλα, ασκεί κριτική στις οριζόντιες απαγορεύσεις που εφαρμόζονται σε ορισμένες χώρες, εκτιμώντας ότι συχνά αυτό που καταφέρνουν είναι να οδηγούν στην ενίσχυση της παράνομης αγοράς αντί να επιτυγχάνουν τους στόχους τους.
Η ίδια ξεχωρίζει την Ελλάδα ως μία από τις χώρες που έχουν υιοθετήσει μια πιο προοδευτική και ισορροπημένη προσέγγιση στη ρύθμιση των νέων προϊόντων νικοτίνης, υποστηρίζοντας ότι οι πολιτικές πρέπει να βασίζονται σε πραγματικά δεδομένα και μετρήσιμα αποτελέσματα.
Με αφορμή τις εξελίξεις στην Ευρώπη και τη συνεχιζόμενη συζήτηση για τη δημόσια υγεία, η Martina Branconi εξηγεί γιατί θεωρεί ότι η μείωση της βλάβης, η επιστήμη και η αποτελεσματική ρύθμιση μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά στη διαμόρφωση της επόμενης ημέρας, λαμβάνοντας υπόψη εμπειρικά στοιχεία και τεκμηριωμένα δεδομένα και όχι ιδεολογικές προσεγγίσεις.
- Η στρατηγική Μείωσης της Βλάβης (Tobacco Harm Reduction) βρίσκεται συχνά στο επίκεντρο του διαλόγου για τη δημόσια υγεία. Πώς μπορεί αυτή η προσέγγιση να λειτουργήσει συμπληρωματικά στις παραδοσιακές μεθόδους πρόληψης, προσφέροντας ρεαλιστικές επιλογές σε όσους συνεχίζουν να καπνίζουν;
Απ: Η μείωση της βλάβης δεν αποτελεί υποκατάστατο της πρόληψης. Η πρόληψη παραμένει και θα συνεχίσει να παραμένει η βασική μας προτεραιότητα. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι ότι εκατομμύρια ενήλικοι καπνιστές σε όλο τον κόσμο δεν επιθυμούν να διακόψουν το κάπνισμα. Για αυτούς, η μείωση της βλάβης αποτελεί μια συμπληρωματική προσέγγιση που αφορά τη δημόσια υγεία.
Μέσα από τη διάθεση εναλλακτικών προϊόντων χωρίς καύση, πιστεύουμε ότι μπορούμε με έναν ρεαλιστικό και υπεύθυνο τρόπο να συμβάλουμε στη σταδιακή απομάκρυνση από το συμβατικό τσιγάρο και, κατ’ επέκταση, στη μείωση των αρνητικών επιπτώσεων που συνδέονται με τη δραστηριότητά μας.
Το κρίσιμο ζητούμενο είναι η επίτευξη της σωστής ισορροπίας. Από τη μία πλευρά, οφείλουμε να αποτρέψουμε την πρόσβαση των ανηλίκων σε προϊόντα νικοτίνης. Από την άλλη, είναι σημαντικό να προσφέρουμε στους ενήλικες καπνιστές, που διαφορετικά θα συνέχιζαν να καπνίζουν, εναλλακτικές επιλογές που ενέχουν δυνητικά λιγότερους κινδύνους.
Αυτή ακριβώς είναι και η ουσία μιας σύγχρονης και έξυπνης ρυθμιστικής προσέγγισης: η αναγνώριση της πραγματικότητας ότι ορισμένοι ενήλικοι καπνιστές επιλέγουν να συνεχίσουν να καταναλώνουν νικοτίνη.
- Βλέπουμε συχνά την τάση για οριζόντιες απαγορεύσεις ή ακραίους περιορισμούς στα νέα προϊόντα νικοτίνης. Τι δείχνει η πραγματικότητα από τις αγορές όπου έχουν εφαρμοστεί τέτοιες πολιτικές; Πόσο υπαρκτός είναι ο κίνδυνος η υπερβολική ρύθμιση να ωθήσει τους καταναλωτές πίσω στο παραδοσιακό τσιγάρο ή, ακόμα χειρότερα, στην παράνομη αγορά;
Απ: Η πραγματικότητα δείχνει ότι οι υπερβολικές και οριζόντιες απαγορεύσεις συχνά οδηγούν σε αποτελέσματα αντίθετα από τα επιδιωκόμενα, ενισχύοντας τελικά την παράνομη αγορά. Και σήμερα υπάρχουν ήδη χαρακτηριστικά παραδείγματα διεθνώς, που το αποδεικνύουν.
Στην περίπτωση της Ολλανδίας, για παράδειγμα, εφαρμόστηκε πλήρης απαγόρευση γεύσεων στα προϊόντα ατμίσματος. Ωστόσο, τα δεδομένα δείχνουν ότι η συντριπτική πλειονότητα των χρηστών εξακολουθεί να χρησιμοποιεί προϊόντα με γεύσεις, τα οποία πλέον προμηθεύεται μέσω ανεπίσημων ή μη επαρκώς ελεγχόμενων καναλιών. Αυτό πρακτικά σημαίνει μικρότερο έλεγχο, μειωμένη προστασία του καταναλωτή και αυξημένο κίνδυνο κυκλοφορίας μη εγκεκριμένων προϊόντων. Αντίστοιχα, στην Αυστραλία, όπου εφαρμόζεται ένα ιδιαίτερα αυστηρό κανονιστικό πλαίσιο και τα προϊόντα ατμίσματος διατίθενται αποκλειστικά μέσω φαρμακείων, έχει παρατηρηθεί σημαντική ανάπτυξη της παράνομης αγοράς. Εκατομμύρια καταναλωτές συνεχίζουν να προμηθεύονται προϊόντα μέσω ανεξέλεγκτων δικτύων, όπου δεν υφίστανται ουσιαστικοί μηχανισμοί ελέγχου ηλικίας, ποιότητας ή πρότυπων προϊόντος.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι οι γενικές απαγορεύσεις, μπορούν τελικά να λειτουργήσουν εις βάρος τόσο της δημόσιας υγείας όσο και της προστασίας των πολιτών.
- Αναφέρεστε κατά καιρούς σε «εναλλακτικά προϊόντα χωρίς καύση». Πώς συμβάλλει η επιστήμη και η καινοτομία στη μετάβαση προς αυτή την κατεύθυνση;
Απ: Στην BAT πιστεύουμε ότι η επίτευξη μιας Ευρώπης χωρίς τσιγάρο έως το 2040 απαιτεί ρεαλισμό, επιστημονική τεκμηρίωση και κοινή δέσμευση από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς για πολιτικές που λειτουργούν αποτελεσματικά στην πράξη και ανταποκρίνονται στις προτιμήσεις των ενήλικων καπνιστών.
Με όραμα να δημιουργήσουμε ένα Καλύτερο Αύριο (A Better Tomorrow), χωρίς τον καπνό του τσιγάρου, επενδύουμε διαρκώς στην επιστήμη και την καινοτομία, αναπτύσσοντας εναλλακτικά προϊόντα χωρίς καύση για τους ενήλικες καπνιστές.
Η επιστήμη βρίσκεται στον πυρήνα αυτής της μετάβασης. Μέσα από εκτεταμένη έρευνα, τεχνολογική ανάπτυξη και επιστημονική αξιολόγηση, επιδιώκουμε να προσφέρουμε εναλλακτικές επιλογές που δυνητικά μπορούν να μειώσουν σημαντικά την έκθεση σε επιβλαβείς ουσίες σε σύγκριση με το συμβατικό τσιγάρο. Παράλληλα, η καινοτομία μάς επιτρέπει να εξελίσσουμε συνεχώς τις τεχνολογίες και τα πρότυπα ποιότητας των προϊόντων.
Σε αυτό το πλαίσιο, η πρόοδος δεν προκύπτει από μεμονωμένες παρεμβάσεις, αλλά από έναν συνδυασμό επιστημονικής τεκμηρίωσης, τεχνολογικής εξέλιξης και υπεύθυνης καινοτομίας, που από κοινού μπορούν να συμβάλουν στη μείωση του αντίκτυπου της δραστηριότητάς μας στη δημόσια υγεία.
- Η BAT προτείνει ένα συγκεκριμένο πλαίσιο 10 σημείων για την υπεύθυνη ρύθμιση του κλάδου. Ποιες είναι οι βασικές αρχές που διασφαλίζουν την ποιότητα των προϊόντων, την ορθή ρύθμιση της αγοράς και την αποτροπή πρόσβασης από ανηλίκους;
Απ: Το πλαίσιο των 10 σημείων που προτείνει η BAT για την υπεύθυνη ρύθμιση του κλάδου βασίζεται σε μια ξεκάθαρη αρχή: την αποτελεσματική προστασία της δημόσιας υγείας μέσα από ρεαλιστικές, εφαρμόσιμες και επιστημονικά τεκμηριωμένες πολιτικές.
Οι προτάσεις αυτές μπορούν να συνοψιστούν σε τρεις βασικούς πυλώνες: την τήρηση αυστηρών προτύπων για τα προϊόντα, τη διασφάλιση της διαφάνειας στην ενημέρωση των καταναλωτών και την αποτροπή πρόσβασης από ανηλίκους.
Πρώτον, απαιτούνται σαφώς καθορισμένα πρότυπα παραγωγής και πλήρης συμμόρφωση με το ισχύον ρυθμιστικό πλαίσιο, καθώς και συνεχής επιστημονική αξιολόγηση των προϊόντων, τόσο πριν όσο και μετά τη διάθεσή τους στην αγορά.
Δεύτερον, η ορθή λειτουργία της αγοράς προϋποθέτει διαφάνεια και παροχή τεκμηριωμένης πληροφόρησης, ώστε οι ενήλικοι καταναλωτές να μπορούν να λαμβάνουν ενημερωμένες επιλογές.
Τρίτον, η αποτροπή πρόσβασης των ανηλίκων αποτελεί απόλυτη προτεραιότητα και απαιτεί ισχυρούς μηχανισμούς επαλήθευσης ηλικίας και αποτελεσματικούς ελέγχους στα σημεία πώλησης.
- Η Ελλάδα έχει επιδείξει μια προοδευτική στάση στη διαμόρφωση πλαισίου για τα νέα προϊόντα. Πώς αξιολογείτε το ελληνικό παράδειγμα σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές αγορές και ποια διδάγματα μπορεί να προσφέρει σε διεθνές επίπεδο;
Απ: Η πραγματικότητα δείχνει ότι η Ελλάδα έχει υιοθετήσει ένα προοδευτικό ρυθμιστικό πλαίσιο για τα νέα προϊόντα νικοτίνης και, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του Ευρωβαρόμετρου, καταγράφει μία από τις ταχύτερες μειώσεις στη συχνότητα καπνίσματος στην ΕΕ.
Αυτό υποδηλώνει ότι τα νέα προϊόντα μπορούν να διαδραματίσουν ουσιαστικό ρόλο στη μετάβαση των ενήλικων καπνιστών, που διαφορετικά θα συνέχιζαν να καπνίζουν, σε εναλλακτικά προϊόντα χωρίς καύση.
Παράλληλα, παραδείγματα όπως η Ελλάδα, η Σουηδία και η Τσεχία δείχνουν ότι ρεαλιστικές και ισορροπημένες ρυθμιστικές προσεγγίσεις μπορούν να αποδώσουν στην πράξη, σε αντίθεση με πιο οριζόντιες απαγορευτικές πολιτικές που ενδέχεται να ενισχύουν την παράνομη αγορά.
Το βασικό δίδαγμα για την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ότι η πολιτική πρέπει να βασίζεται σε πραγματικά δεδομένα και αποτελέσματα. Καθώς προχωρούμε από την αξιολόγηση στην εκτίμηση και στη ρύθμιση, είναι κρίσιμο να λαμβάνονται υπόψη τα διαθέσιμα επιστημονικά και εμπειρικά στοιχεία — και όχι να αγνοούνται στο όνομα ιδεολογικών προσεγγίσεων.
