Η Τουρκία δείχνει να περνά στο επόμενο στάδιο με τη «Γαλάζια Πατρίδα», επιχειρώντας να μετατρέψει ένα δόγμα που μέχρι σήμερα λειτουργούσε κυρίως ως πολιτικό σύνθημα, στρατιωτική ρητορική και γεωπολιτικό αφήγημα, σε εσωτερικό νομικό πλαίσιο.
Το CNN Türk επανέφερε το θέμα του υπό διαμόρφωση νόμου για τις τουρκικές θαλάσσιες δικαιοδοσίες, παρουσιάζοντάς το ως κίνηση που μπαίνει πλέον σε τροχιά ενεργοποίησης. Το τουρκικό δίκτυο μιλά ουσιαστικά για το «κουμπί που πατήθηκε» στην Άγκυρα, προκειμένου η Τουρκία να αποκτήσει ένα συνολικό πλαίσιο για τις θάλασσές της.
Το ενδιαφέρον για την Ελλάδα δεν βρίσκεται στο αν το νομοσχέδιο θα έχει στον τίτλο του τη φράση «Mavi Vatan». Βρίσκεται στο περιεχόμενο: χωρικά ύδατα, ΑΟΖ, υφαλοκρηπίδα, ειδικές θαλάσσιες περιοχές και αρμοδιότητες που η Τουρκία θέλει να ορίσει με βάση τη δική της ερμηνεία του διεθνούς δικαίου.
Η κρίσιμη παραδοχή Ατσέρ
Κεντρικό πρόσωπο στην τουρκική παρουσίαση είναι ο Γιουτζέλ Ατζάρ, μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του DEHUKAM, του Κέντρου Θαλάσσιου Δικαίου του Πανεπιστημίου της Άγκυρας.
Ο Ατσέρ επιχειρεί να εμφανίσει το σχέδιο ως νόμο-πλαίσιο, όχι ως επιθετικό κείμενο διεκδικήσεων. Υποστηρίζει ότι στόχος είναι να ενισχυθούν νομικά οι τουρκικές θέσεις, οι οποίες, όπως λέει η τουρκική πλευρά, βασίζονται στο διεθνές δίκαιο.
Αυτή ακριβώς η φράση είναι το πιο σημαντικό σημείο για την Αθήνα. Η Τουρκία δεν κρύβει ότι θέλει να θωρακίσει θεσμικά τις θέσεις της. Το παρουσιάζει ως «νομική τακτοποίηση», αλλά στην πράξη πρόκειται για προσπάθεια να αποκτήσει εσωτερική νομική βάση το τουρκικό αφήγημα για Αιγαίο, Μαύρη Θάλασσα και Μεσόγειο.
Το Αιγαίο μένει στα 6 μίλια
Το CNN Türk στέκεται ιδιαίτερα στο Αιγαίο. Σύμφωνα με την τουρκική παρουσίαση, το σχέδιο καταγράφει τα χωρικά ύδατα της Τουρκίας στα 12 ναυτικά μίλια στη Μαύρη Θάλασσα και τη Μεσόγειο, αλλά τα διατηρεί στα 6 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο.
Η διαφοροποίηση δεν είναι τεχνική. Είναι απολύτως πολιτική.
Η Τουρκία γνωρίζει ότι αν πήγαινε στα 12 μίλια στο Αιγαίο, θα άνοιγε ακόμη περισσότερο η συζήτηση για το δικαίωμα της Ελλάδας να κάνει το ίδιο. Αυτό ακριβώς είναι που η Άγκυρα επιχειρεί να αποτρέψει εδώ και δεκαετίες, διατηρώντας ανοιχτή την απειλή του casus belli.
Με απλά λόγια, το νομοσχέδιο, όπως το παρουσιάζει το CNN Türk, δεν λύνει κάποιο πρόβλημα. Κωδικοποιεί την τουρκική άρνηση να αποδεχθεί την πλήρη άσκηση ελληνικών δικαιωμάτων στο Αιγαίο.
«Δεν υπάρχει χάρτης» λέει ο Ατζάρ – Αλλά το ζήτημα δεν είναι μόνο ο χάρτης
Ο Γιουτζέλ Ατζάρ προσπαθεί να χαμηλώσει τους τόνους λέγοντας ότι στο σχέδιο δεν υπάρχει χάρτης, δεν αναφέρεται στο κείμενο η φράση «Γαλάζια Πατρίδα», δεν υπάρχουν «γκρίζες ζώνες» και δεν γίνεται αναφορά σε «152 νησιά».
Αυτά έχουν επικοινωνιακή σημασία για την Τουρκία, διότι η Άγκυρα θέλει να εμφανίσει το νομοσχέδιο ως θεσμικό και όχι ως ευθεία πρόκληση προς την Ελλάδα.
Ωστόσο, από ελληνική σκοπιά, το ερώτημα δεν είναι μόνο τι δεν γράφει το νομοσχέδιο. Είναι τι επιτρέπει να κάνει η Τουρκία μετά την ψήφισή του.
Αν το πλαίσιο δίνει στην Άγκυρα δυνατότητα να ορίζει ειδικές θαλάσσιες περιοχές, να απαιτεί άδειες, να ρυθμίζει δραστηριότητες και να εμφανίζεται ως αρμόδια αρχή σε ζώνες χωρίς συμφωνημένη οριοθέτηση, τότε η απουσία χάρτη δεν μειώνει τη σημασία του.
Η «Γαλάζια Πατρίδα» μπορεί να λειτουργεί και χωρίς να αναγράφεται στον τίτλο.
Ειδικές θαλάσσιες περιοχές: Το πιο επικίνδυνο εργαλείο
Ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία που παρουσιάζει το CNN Türk αφορά τη δυνατότητα κήρυξης ειδικού καθεστώτος θαλάσσιων περιοχών.
Σύμφωνα με την τουρκική παρουσίαση, ο πρόεδρος της Τουρκίας θα μπορεί να ορίζει τέτοιες περιοχές ακόμη και εκεί όπου δεν έχει ανακηρυχθεί ΑΟΖ.
Αυτό είναι ίσως το πιο πρακτικό εργαλείο του νομοσχεδίου. Η Τουρκία δεν χρειάζεται πάντα να προχωρά σε θεαματικές κινήσεις ή σε χάρτες που προκαλούν διεθνείς αντιδράσεις. Μπορεί να χρησιμοποιεί ειδικές περιοχές για αλιεία, περιβαλλοντική προστασία, επιστημονική έρευνα ή άλλες δραστηριότητες, επιχειρώντας σταδιακά να δημιουργεί παρουσία και αρμοδιότητα.
Για την Ελλάδα, αυτό σημαίνει ότι η Άγκυρα μπορεί να δοκιμάσει νέες κινήσεις σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο με πιο «τεχνικό» μανδύα, αλλά με καθαρά πολιτικό αποτέλεσμα.
Ποιος θα δίνει άδειες στη θάλασσα;
Το νομοσχέδιο, όπως παρουσιάζεται από το CNN Türk, δεν αφορά μόνο τη θεωρία των θαλάσσιων ζωνών. Αγγίζει το πολύ πρακτικό θέμα των αδειών.
Η τουρκική πλευρά θέλει οικονομικές, εμπορικές, επιστημονικές και περιβαλλοντικές δραστηριότητες σε περιοχές που θεωρεί δικής της δικαιοδοσίας να περνούν από την άδεια της Άγκυρας.
Αυτό είναι το σημείο όπου το θέμα γίνεται απολύτως ελληνικό.
Διότι το ερώτημα δεν είναι θεωρητικό. Είναι ποιος θα εγκρίνει έρευνες, ποιος θα δίνει άδεια για καλώδια, ποιος θα ρυθμίζει περιβαλλοντικές ζώνες, ποιος θα εμφανίζεται ως αρμόδια αρχή σε περιοχές όπου υπάρχουν ανοιχτές διαφορές ή τουρκικές αμφισβητήσεις.
Αν η Τουρκία επιχειρήσει να εφαρμόσει τέτοιες προβλέψεις σε περιοχές ελληνικού ενδιαφέροντος, τότε το νομοσχέδιο θα μετατραπεί από εσωτερικό κείμενο σε εργαλείο εξωτερικής πίεσης.
Η τουρκική εξαίρεση από τη Σύμβαση του 1982
Το CNN Türk υπενθυμίζει και τη σταθερή τουρκική θέση ότι η Τουρκία δεν είναι μέρος της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982, επειδή θεωρεί ότι η Σύμβαση δεν λαμβάνει υπόψη τις «ειδικές συνθήκες» του Αιγαίου.
Αυτό είναι το θεμέλιο της τουρκικής επιχειρηματολογίας. Η Άγκυρα δεν αποδέχεται το πλαίσιο που η Ελλάδα θεωρεί βασικό σημείο αναφοράς του διεθνούς δικαίου για τις θαλάσσιες ζώνες και προσπαθεί να οικοδομήσει δικό της πλαίσιο, βασισμένο στις δικές της ερμηνείες.
Το νομοσχέδιο, επομένως, δεν είναι απλώς εσωτερική ρύθμιση. Είναι προσπάθεια κωδικοποίησης της τουρκικής εξαίρεσης.
«Δεν θέλουμε πρόβλημα με την Ελλάδα» – Το ελληνικό ερώτημα
Ο Ατζάρ υποστηρίζει ότι στόχος του σχεδίου δεν είναι να δημιουργηθεί πρόβλημα με την Ελλάδα, αλλά να υπάρξει ένα πλαίσιο που μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση των ζητημάτων.
Η δήλωση αυτή ακούγεται καθησυχαστική, όμως από ελληνική σκοπιά δημιουργεί ένα βασικό ερώτημα: ποια ζητήματα θεωρεί η Τουρκία ότι πρέπει να αντιμετωπιστούν;
Αν μιλά για την άρνηση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων, για την περιορισμένη επήρεια των ελληνικών νησιών, για ειδική μεταχείριση του Αιγαίου, για τουρκικές άδειες σε περιοχές χωρίς οριοθέτηση και για ειδικές θαλάσσιες περιοχές που αποφασίζονται μονομερώς από την Άγκυρα, τότε η ελληνική ανησυχία δεν είναι υπερβολική.
Η Τουρκία εμφανίζει ως «πλαίσιο λύσης» αυτό που για την Αθήνα μπορεί να είναι πλαίσιο μελλοντικών πιέσεων.
Το πραγματικό συμπέρασμα για την Αθήνα
Το νέο στοιχείο από την παρουσίαση του CNN Türk δεν είναι ότι αποκαλύφθηκε μια εντελώς άγνωστη διάταξη. Είναι ότι η τουρκική πλευρά επιβεβαιώνει δημόσια πως το νομοσχέδιο μπαίνει σε τροχιά και ότι στόχος του είναι η νομική ενίσχυση των τουρκικών θέσεων.
Ο Ατζάρ μπορεί να λέει ότι δεν υπάρχουν χάρτες, «γκρίζες ζώνες» ή αναφορές σε νησιά. Όμως το σημαντικό είναι ότι υπάρχει μια σαφής προσπάθεια να δημιουργηθεί ένας νόμος-πλαίσιο για τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες της Τουρκίας.
Για την Ελλάδα, το πρόβλημα δεν είναι η ονομασία. Είναι η λειτουργία.
Αν ο νόμος επιτρέπει στην Άγκυρα να ντύνει με θεσμικό μανδύα το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», τότε η σημασία του είναι πολύ μεγαλύτερη από ένα ακόμη τηλεοπτικό ρεπορτάζ ή μια ακόμη δήλωση Τούρκου αναλυτή.
Η Τουρκία δείχνει ότι θέλει να περάσει από τη ρητορική στην εφαρμογή. Και αυτό είναι που πρέπει να παρακολουθεί στενά η Αθήνα.
