Η παρενόχληση του πλοίου Ocean Link από τουρκική πυραυλάκατο, την ώρα που εκτελούσε εργασίες πόντισης καλωδίου μεταξύ Αστυπάλαιας και Κω, δεν μπορεί να διαβαστεί ως ένα απλό, μεμονωμένο περιστατικό στο Αιγαίο. Έρχεται σε μια χρονική συγκυρία όπου η Τουρκία εμφανίζεται να ανεβάζει ξανά την ένταση, τόσο στο πεδίο όσο και στο επίπεδο της ρητορικής, επιχειρώντας να μετατρέψει τις μονομερείς διεκδικήσεις της σε καθημερινή επιχειρησιακή πρακτική.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες, το Ocean Link πραγματοποιούσε εργασίες για υποθαλάσσιο καλώδιο οπτικών ινών, στο πλαίσιο του έργου «SEA-SPINE: High Speed Submarine Backbone for Islands in the Aegean Sea», όταν τουρκική ναυτική μονάδα εμφανίστηκε στην περιοχή και κάλεσε το πλοίο να διακόψει τις εργασίες, υποστηρίζοντας ότι βρίσκεται σε ζώνη τουρκικής αρμοδιότητας. Η ελληνική φρεγάτα «Αδρίας», που βρισκόταν στην περιοχή, απάντησε άμεσα πως το σημείο δεν εμπίπτει σε τουρκική δικαιοδοσία και ότι οι εργασίες διεξάγονται νόμιμα, με αποτέλεσμα το τουρκικό σκάφος να μην προχωρήσει σε περαιτέρω κλιμάκωση.
Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι μόνο η παρουσία της τουρκικής πυραυλακάτου. Είναι το αντικείμενο της παρενόχλησης. Δεν επρόκειτο για στρατιωτική άσκηση, ούτε για κάποια επιθετική ενέργεια της ελληνικής πλευράς. Επρόκειτο για έργο υποδομής, για καλώδιο οπτικών ινών, για μια τεχνική δραστηριότητα που αφορά τη διασύνδεση των νησιών. Και ακριβώς εκεί βρίσκεται η ουσία: η Άγκυρα επιχειρεί να στείλει μήνυμα ότι ακόμη και έργα υποδομής στο Αιγαίο θα πρέπει, κατά την τουρκική αντίληψη, να περνούν από το φίλτρο της δικής της ανοχής.
Η κίνηση αυτή κουμπώνει επικίνδυνα με τα πρόσφατα δημοσιεύματα για το ενδεχόμενο η «Γαλάζια Πατρίδα» να αποκτήσει νομοθετική μορφή στην Τουρκία. Όπως είχε αναλυθεί, η πληροφορία ότι η Άγκυρα εξετάζει νομοσχέδιο για τη δήλωση θαλάσσιων δικαιοδοσιών σε περιοχές του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου δεν δημιουργεί από μόνη της διεθνές δίκαιο εις βάρος της Ελλάδας. Μπορεί όμως να λειτουργήσει ως εσωτερικό νομικό εργαλείο, ως βάση για άδειες, NAVTEX, χάρτες, στρατιωτικό σχεδιασμό και διπλωματική πίεση.
Με άλλα λόγια, η Τουρκία δεν χρειάζεται να έχει δίκιο για να δημιουργήσει πρόβλημα. Της αρκεί να παράγει τετελεσμένα χαμηλής έντασης, να τα επαναλαμβάνει, να τα βαφτίζει «δικαιώματα» και στη συνέχεια να απαιτεί από την Ελλάδα να απολογείται επειδή ασκεί νόμιμες δραστηριότητες σε περιοχές ελληνικής ευθύνης ή διεθνούς νομιμότητας.
Η παρενόχληση του Ocean Link δείχνει πώς μπορεί να λειτουργήσει πρακτικά η «Γαλάζια Πατρίδα», όχι ως σύνθημα σε χάρτες και τηλεοπτικά πάνελ, αλλά ως επιχειρησιακή συμπεριφορά στο πεδίο. Πρώτα η Τουρκία διαμορφώνει αφήγημα. Μετά το ντύνει με νομικοφανή επιχειρήματα. Έπειτα το περνά στα ΜΜΕ. Και στο τέλος το δοκιμάζει στη θάλασσα, με πλοία, ασυρμάτους και προειδοποιήσεις.
Δεν είναι τυχαίο ότι μόλις χθες τουρκικά μέσα ενημέρωσης υιοθετούσαν ακραία ρητορική, συνδέοντας τις θαλάσσιες υποδομές, τα καλώδια και τους αγωγούς με την τουρκική απαίτηση να μην προχωρά τίποτα στο Αιγαίο χωρίς την άδεια της Άγκυρας. Στο ίδιο πλαίσιο, σχολιαστές έφτασαν στο σημείο να μιλούν ακόμη και για πιθανή σύγκρουση τον Σεπτέμβριο ή τον Οκτώβριο, ενώ διατυπώθηκαν ακραίες αναφορές περί βύθισης ελληνικού σκάφους.
Αυτή η ρητορική δεν πρέπει να υποτιμηθεί. Στην Τουρκία, τα φιλοκυβερνητικά και εθνικιστικά μέσα δεν λειτουργούν απλώς ως παρατηρητές. Συχνά λειτουργούν ως προπομποί. Προετοιμάζουν το εσωτερικό ακροατήριο, κανονικοποιούν την ένταση και εμφανίζουν την Ελλάδα ως δήθεν «προκλητική» επειδή υπερασπίζεται τα αυτονόητα. Όταν λοιπόν την ίδια εβδομάδα συζητείται η νομοθετική αναβάθμιση της «Γαλάζιας Πατρίδας», καταγράφονται ακραίες προειδοποιήσεις για επεισόδιο στο Αιγαίο και ακολουθεί παρενόχληση πλοίου που ποντίζει καλώδιο, η αλληλουχία δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητη.
Το ίδιο μοτίβο φάνηκε και στον αέρα. Στις 12 Μαΐου καταγράφηκαν 9 παραβάσεις στο FIR Αθηνών από τουρκικά αεροσκάφη, μεταξύ των οποίων και ζεύγος οπλισμένων F-16, κάτι που είχε να εμφανιστεί με τέτοιο τρόπο μετά από περίοδο σχετικής ύφεσης. Οι παραβάσεις έγιναν σε περιοχές του βορειοανατολικού και νοτιοανατολικού Αιγαίου, με τα τουρκικά αεροσκάφη να αναγνωρίζονται και να αναχαιτίζονται από την ελληνική Πολεμική Αεροπορία.
Η εικόνα, επομένως, είναι πιο ανησυχητική από ένα απλό επεισόδιο ασυρμάτου. Η Τουρκία δείχνει να κινείται ταυτόχρονα σε τρία επίπεδα: νομοθετικό, με το ενδεχόμενο θεσμοποίησης της «Γαλάζιας Πατρίδας»· επικοινωνιακό, με ακραία δημοσιεύματα και πολεμική ρητορική· και επιχειρησιακό, με παρενοχλήσεις στη θάλασσα και αυξημένη δραστηριότητα στον αέρα.
Απέναντι σε αυτή τη στρατηγική, η Αθήνα δεν έχει την πολυτέλεια ούτε του πανικού ούτε του εφησυχασμού. Το επεισόδιο με το Ocean Link δείχνει ότι η παρουσία ελληνικής μονάδας στην περιοχή ήταν καθοριστική. Η φρεγάτα «Αδρίας» δεν απάντησε με ένταση, αλλά με σαφήνεια. Έστειλε το μήνυμα ότι οι ελληνικές άδειες, οι ελληνικές αρμοδιότητες και το διεθνές πλαίσιο δεν μπορούν να ακυρώνονται από έναν τουρκικό ασύρματο.
Το ζητούμενο, όμως, είναι να μη μείνει η ελληνική αντίδραση μόνο στο επιχειρησιακό πεδίο. Η Άγκυρα επιχειρεί να φτιάξει αφήγημα νομιμοποίησης. Η Αθήνα πρέπει να απαντήσει με διπλωματική τεκμηρίωση, διεθνή κινητοποίηση και συνεχή παρουσία στο πεδίο. Κάθε παρενόχληση σε έργο υποδομής πρέπει να καταγράφεται, να κοινοποιείται, να εξηγείται σε συμμάχους και εταίρους και να μην αφήνεται να εμφανιστεί ως «διμερής διαφορά» χωρίς περιεχόμενο.
Διότι εδώ δεν μιλάμε απλώς για ένα καλώδιο. Μιλάμε για το αν η Τουρκία θα μπορεί να αμφισβητεί στην πράξη κάθε ελληνική ή αδειοδοτημένη δραστηριότητα στο Αιγαίο, από υποδομές και έρευνες μέχρι ενεργειακά έργα και θαλάσσιες ζώνες.
Το φθινόπωρο μπορεί να είναι χρονικά μακριά, αλλά η προετοιμασία του κλίματος φαίνεται να έχει ήδη ξεκινήσει. Και το επεισόδιο με το Ocean Link είναι μια προειδοποίηση: η Άγκυρα δοκιμάζει όρια, αντιδράσεις και αντανακλαστικά. Το ερώτημα δεν είναι αν η Ελλάδα πρέπει να απαντήσει. Το ερώτημα είναι αν θα συνεχίσει να απαντά με τον ίδιο συνδυασμό ψυχραιμίας, αποφασιστικότητας και διεθνούς τεκμηρίωσης, πριν οι «προκλήσεις» γίνουν κανονικότητα.
