Η σφαγή της Σρεμπρένιτσα τον Ιούλιο του 1995 δεν είναι απλώς μια ακόμη θηριωδία, αλλά το έγκλημα πολέμου που μεταμόρφωσε τα Βαλκάνια και απέδειξε γιατί μέχρι και σήμερα αποτυγχάνουν οι αποστολές του ΟΗΕ στις εμπόλεμες ζώνες, καθώς ο οργανισμός συνεχίζει να εθελοτυφλεί.
Σερβοβόσνιοι στρατιώτες, υπό τον Ράτκο Μλάντιτς, τον «Χασάπη της Βοσνίας», συνεπικουρούμενοι από αλλοδαπούς εθνικιστές (ανάμεσά τους και Έλληνες), βίασαν, βασάνισαν και δολοφόνησαν 8.000 ανθρώπους, κυρίως άνδρες, αγόρια και ηλικιωμένους. Ιστορίες φρίκης για φαντάρους που έκοβαν λαιμούς παιδιών μπροστά στις μητέρες τους και για γυναίκες που παρακαλούσαν να τις εκτελέσουν μετά τη βάναυση κακοποίησή τους αποκαλύπτουν -έστω και ελάχιστα- όσα έγιναν εκείνο το «μαύρο» καλοκαίρι που διαλυόταν η Γιουγκοσλαβία.
Τα γεγονότα που οδήγησαν στην ανείπωτη τραγωδία, όμως, άρχισαν να εξελίσσονται καιρό πριν, με το Γαλλικό Πρακτορείο, το οποίο τότε έκανε και την ακριβέστερη ανταπόκριση, να θέτει ως ημερομηνία έναρξης το 1992.
Τον Απρίλιο του 1992 ξεκίνησε η πολιορκία του Σαράγεβο και λίγο αργότερα η Σρεμπρένιτσα, μια πόλη με κυρίως μουσουλμανικό πληθυσμό στην ανατολική Βοσνία, έπεσε στα χέρια των Σερβοβόσνιων. Ταυτοχρόνως, γειτονικές πόλεις άρχισαν να καταλαμβάνονται από τον στρατό των Σερβοβόσνιων, οι οποίοι λάμβαναν και βοήθεια από παραστρατιωτικές οργανώσεις, με ορισμένες να σχετίζονται με τη μαφία και δε την ιταλική που τότε μεσουρανούσε.
Οι δυνάμεις των Βόσνιων Μουσουλμάνων ανακατέλαβαν τον θύλακα και στο τέλος του έτους η περιοχή κατέστη στόχος των Σέρβων, που ήθελαν να ελέγξουν την οδική πρόσβαση.
«Ασφαλής περιοχή» και άφιξη των Ολλανδών
Το 1993 βρήκε τον θύλακα να δέχεται μεγάλη στρατιωτική πίεση, με αποτέλεσμα μεταξύ Μαρτίου και Απριλίου να απομακρυνθούν χιλιάδες άμαχοι για να σωθούν από τις εχθροπραξίες.
Εν μέσω σφοδρών βομβαρδισμών, όμως, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ στις 16 Απριλίου ανακήρυξε τη Σρεμπρένιτσα «ασφαλή ζώνη», θέτοντάς την υπό την προστασία των δυνάμεών του και του ΝΑΤΟ. Μάλιστα, την επόμενη μέρα υπογράφηκε στο Σαράγεβο, υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, συμφωνία εκεχειρίας και αποστρατιωτικοποίησης.
Ωστόσο, η συμφωνία δεν τηρήθηκε ποτέ. Η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες διοχέτευσε τρόφιμα και άλλα είδη πρώτης ανάγκης στην πόλη, η οποία αποτελούσε πλέον προστατευόμενη ζώνη. Ακόμη, τον Μάιο, ο ΟΗΕ δημιούργησε πέντε ακόμη ζώνες ασφαλείας: το Σαράγεβο, την Τούζλα, τη Ζέπα, το Γκόραζντε και το Μπίχατς.
Το επόμενο έτος και συγκεκριμένα την 1η Μαρτίου 1994, ο ΟΗΕ ανέπτυξε στη Σρεμπρένιτσα 450 κυανόκρανους από την Ολλανδία, οι οποίοι καθυστέρησαν να φτάσουν για να αλλάξουν την αντίστοιχη ειρηνευτική αποστολή από τον Καναδά.
Η σφαγή
Στις αρχές Ιουλίου του 1995, οι Σερβοβόσνιοι επιτέθηκαν στα νότια, ανατολικά και βόρεια του θύλακα, με αποτέλεσμα στις 9 Ιουλίου να καταλάβουν τις θέσεις των ειρηνευτικών δυνάμεων, αφού πρώτα πήραν περίπου 30 ομήρους.
Στις 11 Ιουλίου, το ΝΑΤΟ πραγματοποίησε αεροπορικές επιδρομές εναντίον των σερβικών δυνάμεων στα περίχωρα της Σρεμπρένιτσα, αλλά την ίδια μέρα ο στρατός των Σερβοβόσνιων, υπό τον Μλάντιτς, κατέλαβε τη Σρεμπρένιτσα.
Μετά την κατάληψη της Σρεμπρένιτσα, ο Μλάντιτς διέταξε να συλληφθούν όλοι οι άνδρες σε στρατεύσιμη ηλικία και οι υπόλοιποι να αποχωρήσουν. Όσοι κατάφεραν να ξεφύγουν, κατευθύνθηκαν στη βάση του ΟΗΕ στο Ποτόκαρι, στα περίχωρα της πόλης. Για λίγο πίστεψαν ότι βρήκαν καταφύγιο, αλλά δεν έγιναν δεκτοί.
Οι Σερβοβόσνιοι, με λυμένα τα χέρια, προχώρησαν σε αυτό που πρόσταξε η ηγεσία τους. Ξεχώρισαν τους άνδρες, τους γέρους και τα αγόρια από τις γυναίκες και τους έσφαξαν, περίπου 8.000 ανθρώπους, ρίχνοντας τα πτώματά τους σε ομαδικούς τάφους.
Χρησιμοποιώντας ό,τι έβρισκαν, έκοβαν λαιμούς, ακρωτηρίαζαν τα θύματά τους κτλ., με την αγριότητα να είναι τόση, που στο τέλος αναγκάστηκαν να ξεθάψουν τους νεκρούς και να κρύψουν τα λείψανά τους, ώστε να μη μαθευτεί τίποτα.
Σύμφωνα με το Γαλλικό Πρακτορείο, το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία (ICTY) – ειδικό δικαστήριο του ΟΗΕ που δίκασε εγκλήματα πολέμου των πολέμων της Γιουγκοσλαβίας από το 1993 έως το 2017 – στις 24 Ιουλίου και στις 16 Νοεμβρίου αντίστοιχα κατηγόρησε τον πολιτικό ηγέτη των Σερβοβόσνιων Ράντοβαν Καράτζιτς και τον Μλάντιτς για γενοκτονία, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και εγκλήματα πολέμου.
Τελικά, στις 21 Νοεμβρίου 1995, επιτεύχθηκαν υπό διεθνή πίεση οι Συμφωνίες του Ντέιτον και έθεσαν τέλος στον πόλεμο για την ανεξαρτησία της Βοσνίας. Όπως αποφασίστηκε, η Βοσνία χωρίστηκε σε δύο οντότητες, τη Σερβική Δημοκρατία της Σέρπσκα και τη Μουσουλμανική-Κροατική Ομοσπονδία της Βοσνίας.
Ο αντίκτυπος
Ο αντίκτυπος της σφαγής της Σρεμπρένιτσα είναι ορατός μέχρι και σήμερα. Στη Βοσνία η πληγή παραμένει ανοιχτή και διχάζει. Ενώ η διεθνής κοινότητα και οι Βόσνιοι τιμούν τη μνήμη των θυμάτων, στην εθνικιστική πολιτική σκηνή της Σερβικής Δημοκρατίας της Βοσνίας υπάρχει συστηματική προσπάθεια υποβάθμισης ή άρνησης της σφαγής.
Επίσης, ακόμη και σήμερα συνεχίζεται ο αγώνας των οικογενειών των θυμάτων για να εντοπιστούν, αλλά και να ταυτοποιηθούν τα λείψανα των αγαπημένων τους που δολοφονήθηκαν βάναυσα.
Όσον αφορά τον διεθνή αντίκτυπο, η σφαγή έπληξε την αξιοπιστία του ΟΗΕ, ο οποίος απέτυχε στην αποστολή του και έως και σήμερα δεν έχει αποτινάξει το στίγμα από πάνω του. Ή για την ακρίβεια, φαίνεται να μην έχει μάθει τίποτα, κι ας προσπαθεί να αποδείξει το αντίθετο.
Προσοχή. Ακολουθούν σκληρές και ανεπεξέργαστες εικόνες από τη σφαγή της Σρεμπρένιτσα. Στόχος της παρουσίασης είναι η αυτούσια ανάδειξη της αλήθειας:
Πηγή φωτογραφιών: Associated Press, Britannica, blogs.dickinson.edu
