Ένας αυξανόμενος αριθμός πλοίων επιχειρεί να διαφύγει από τα Στενά του Ορμούζ χρησιμοποιώντας μια επικίνδυνη θαλάσσια διαδρομή κοντά στις ακτές του Ομάν, σε μια προσπάθεια να παρακαμφθεί το μπλοκάρισμα που έχει προκαλέσει η σύγκρουση ΗΠΑ – Ισραήλ με το Ιράν.
Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλούνται ναυτιλιακές πηγές, περίπου 15 πλοία την ημέρα εισέρχονται ή εξέρχονται από την περιοχή μέσω της ομανικής διαδρομής, υπό αμερικανική αεροπορική κάλυψη. Τα περισσότερα από αυτά φέρονται να είναι πετρελαιοφόρα.
Η πρακτική αυτή, όμως, προκαλεί έντονη ανησυχία στη διεθνή ναυτιλιακή κοινότητα, καθώς η διαδρομή είναι εξαιρετικά στενή και αφήνει ελάχιστα περιθώρια ελιγμών. Ναυτιλιακά στελέχη προειδοποιούν ότι η χρήση της από μεγάλα φορτωμένα δεξαμενόπλοια, συχνά χωρίς ενεργό σήμα GPS και υπό συνθήκες χαμηλής ορατότητας, μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρό ναυτικό ατύχημα.
Ο Τζον Στόπερτ, διευθυντής ναυτιλίας στο International Chamber of Shipping, προειδοποίησε ότι πρόκειται για πολύ στενό πέρασμα, με περιορισμένο χώρο για ελιγμούς, γεγονός που δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας.
Η νέα πρακτική συνδέεται άμεσα με την προσπάθεια να επανέλθει μέρος των ροών πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο προς τις διεθνείς αγορές. Ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ, Κρις Ράιτ, δήλωσε ότι οι διελεύσεις μέσω του θαλάσσιου διαύλου έχουν αυξηθεί «ουσιαστικά», εξέλιξη που συνέβαλε και στην υποχώρηση των τιμών του πετρελαίου περίπου κατά 3%.
Ο Ντόναλντ Τραμπ, από την πλευρά του, δήλωσε ότι οι ΗΠΑ έχουν καταφέρει να βγάλουν από την περιοχή «εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου», κάνοντας λόγο ακόμη και για επιχείρηση κατά την οποία, όπως είπε, 22 πλοία πέρασαν νύχτα, χωρίς φώτα. Σύμφωνα με τον ίδιο, αυτή η δραστηριότητα συνέβαλε ώστε οι τιμές του πετρελαίου να παραμείνουν χαμηλότερες από τα επίπεδα που θα μπορούσαν να καταγραφούν υπό συνθήκες πλήρους αποκλεισμού.
Η εικόνα στα Στενά του Ορμούζ παραμένει εξαιρετικά τεταμένη. Η βασική διαδρομή του στενού θεωρείται από πολλούς πλοιοκτήτες υψηλού κινδύνου, με φόβους ότι μπορεί να έχει ναρκοθετηθεί από το Ιράν. Αυτό έχει ωθήσει ορισμένα πλοία να κατευθύνονται νότια, κοντά στις ακτές του Ομάν, ή βόρεια, μέσω διαδρομής που περνά από ιρανικά χωρικά ύδατα.
Η διαδρομή του Ομάν, ωστόσο, δεν είναι εύκολη λύση. Σε ορισμένα σημεία της έχει πλάτος μόλις 800 μέτρα, γεγονός που την καθιστά εξαιρετικά δύσκολη για μεγάλα φορτωμένα δεξαμενόπλοια. Ναυτιλιακό στέλεχος την περιέγραψε χαρακτηριστικά ως «μονόδρομο με κυκλοφορία και προς τις δύο κατευθύνσεις», στον οποίο κινούνται βαριά πλοία «σαν να οδηγείς σε επαρχιακό δρόμο τη νύχτα χωρίς φώτα».
Η αμερικανική εμπλοκή είναι κρίσιμη. Σύμφωνα με πηγές με γνώση των διελεύσεων, οι ΗΠΑ οργάνωσαν πριν από περίπου δύο εβδομάδες ένα σύστημα αεροπορικής κάλυψης για τα πλοία που επιχειρούν να περάσουν από την ομανική διαδρομή. Τα πλοία που θέλουν να χρησιμοποιήσουν το πέρασμα καλούνται να ζητήσουν άδεια από την US Central Command, η οποία δίνει συντεταγμένες και οδηγίες.
Οι οδηγίες φέρεται να περιλαμβάνουν απενεργοποίηση του συστήματος GPS και άλλων ηλεκτρονικών μέσων, ώστε τα πλοία να αποφύγουν τον εντοπισμό από ιρανικές δυνάμεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα πλοία φέρονται να καλούνται να κινηθούν υπό κάλυψη σκότους.
Αυτές οι λεγόμενες «dark transits», δηλαδή διελεύσεις χωρίς ενεργό σήμα εντοπισμού, βοηθούν μεν να βγει πετρέλαιο από τον Κόλπο, αλλά αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο σύγκρουσης. Όταν μεγάλα πλοία κινούνται σε στενό πέρασμα, χωρίς εμφανές σήμα και με μειωμένη ηλεκτρονική εικόνα, η πιθανότητα ατυχήματος μεγαλώνει.
Παρά τους κινδύνους, η πρακτική φαίνεται να έχει αρχίσει να επηρεάζει τις αγορές. Αναλυτές εκτιμούν ότι το γεγονός πως συνεχίζουν να περνούν φορτία, έστω και περιορισμένα, έχει συγκρατήσει τις τιμές του πετρελαίου κάτω από τα 100 δολάρια το βαρέλι.
Ωστόσο, οι όγκοι παραμένουν πολύ χαμηλότεροι σε σχέση με την προπολεμική περίοδο. Πριν από την κρίση, περίπου 135 πλοία την ημέρα περνούσαν από τα Στενά του Ορμούζ. Σήμερα, ακόμη και με την αύξηση των διελεύσεων, η κίνηση απέχει πολύ από τα κανονικά επίπεδα.
Το κλείσιμο ή ο ουσιαστικός περιορισμός της κυκλοφορίας στα Στενά του Ορμούζ έχει αφαιρέσει από την αγορά περίπου 12 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα, ποσότητα που αντιστοιχεί σε περίπου έξι υπερδεξαμενόπλοια ημερησίως. Πρόκειται για τεράστιο πλήγμα στην παγκόσμια ενεργειακή τροφοδοσία.
Η Energy Aspects εκτιμά ότι το Ιράκ, το Κουβέιτ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα εξακολουθούν να μεταφέρουν περίπου 3 εκατομμύρια βαρέλια αργού την ημέρα μέσω των στενών. Παράλληλα, καταγράφεται έντονη δραστηριότητα σε μεταφορτώσεις από πλοίο σε πλοίο στον Κόλπο του Ομάν.
Οι μεταφορτώσεις αυτές έχουν αυξηθεί αισθητά τις τελευταίες εβδομάδες. Δορυφορικές εικόνες φέρονται να δείχνουν συγκεντρώσεις πλοίων έξω από τη Φουτζέιρα και κοντά στο Σοχάρ, όπου φορτία μεταφέρονται από δεξαμενόπλοια που παίρνουν το ρίσκο να περάσουν τα στενά σε πιο συντηρητικά πλοία που περιμένουν εκτός της πιο επικίνδυνης ζώνης.
Σύμφωνα με αναλύσεις ναυτιλιακών δεδομένων, δεξαμενόπλοια πραγματοποιούν επαναλαμβανόμενα μικρά δρομολόγια από τερματικούς σταθμούς φόρτωσης στον Κόλπο προς σημεία μεταφόρτωσης έξω από τα Στενά του Ορμούζ. Με αυτόν τον τρόπο, μειώνεται η έκθεση των μεγαλύτερων και πιο προσεκτικών πλοίων στον κίνδυνο.
Τις πρώτες εννέα ημέρες του Ιουνίου, σχεδόν 2 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα φέρονται να εξήχθησαν από τον Κόλπο με αυτή τη μέθοδο, σχεδόν διπλάσια ποσότητα σε σχέση με τον Μάιο.
Παράλληλα, αυξημένη είναι και η κίνηση στη βόρεια διαδρομή, μέσω ιρανικών χωρικών υδάτων. Εκεί, όμως, τα πλοία χρειάζονται έγκριση από τους Φρουρούς της Επανάστασης του Ιράν, γεγονός που προσθέτει ακόμη ένα επίπεδο γεωπολιτικού ρίσκου.
Η κατάσταση παραμένει εύθραυστη και στρατιωτικά. Αμερικανικό ελικόπτερο Apache που συμμετείχε στην επιχείρηση προστασίας των διελεύσεων φέρεται να επλήγη από ιρανικό drone, γεγονός που προκάλεσε νέα αμερικανικά αντίποινα. Η US Central Command έκανε λόγο για «αναλογική απάντηση» σε πρόσφατες επιθέσεις κατά αμερικανικών δυνάμεων και εμπορικών πλοίων στην περιοχή.
Παρά τη μερική επανεκκίνηση των διελεύσεων, περίπου 500 εμπορικά πλοία εκτιμάται ότι παραμένουν εγκλωβισμένα στον Κόλπο. Ο αριθμός είναι χαμηλότερος από τις αρχικές εκτιμήσεις των 800 πλοίων, καθώς κάποια κατάφεραν να αποχωρήσουν και τα διαθέσιμα δεδομένα έγιναν ακριβέστερα.
Η εικόνα, όμως, παραμένει ανησυχητική. Η διεθνής ναυτιλία κινείται σε μια γκρίζα ζώνη μεταξύ στρατιωτικής προστασίας, εμπορικής ανάγκης και σοβαρού ναυτικού ρίσκου. Τα Στενά του Ορμούζ, ένας από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαύλους του πλανήτη, δεν έχουν κλείσει εντελώς. Όμως λειτουργούν πλέον με όρους κρίσης.
Η αγορά πετρελαίου παίρνει ανάσα επειδή κάποια φορτία συνεχίζουν να βγαίνουν. Η ναυτιλία, όμως, προειδοποιεί ότι το τίμημα μπορεί να είναι ένα μεγάλο ατύχημα.
Και σε ένα στενό πέρασμα, με φορτωμένα δεξαμενόπλοια που κινούνται στο σκοτάδι χωρίς σήμα, ένα ατύχημα μπορεί να έχει όχι μόνο οικονομικές, αλλά και γεωπολιτικές συνέπειες.
