Η απρόσμενη επίπτωση που έχει το χασμουρητό στον εγκέφαλό σας

Συνήθως το κάνουμε όταν νυστάζουμε, όταν βαριόμαστε ή ακόμη και όταν βλέπουμε κάποιον άλλον να το κάνει. Κι όμως, πίσω από αυτή τη φαινομενικά απλή αντίδραση κρύβονται μηχανισμοί που οι επιστήμονες μόλις αρχίζουν να κατανοούν. Μια νέα μελέτη αποκαλύπτει ότι το χασμουρητό μπορεί να επηρεάζει άμεσα τη ροή ενός κρίσιμου υγρού στον εγκέφαλο, ανοίγοντας τον δρόμο για εντελώς νέες ερμηνείες γύρω από τον ρόλο του.

Σύμφωνα με την επιστημονική ομάδα από το University of New South Wales στην Αυστραλία, τα ευρήματα της έρευνας, που δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό Respiratory Physiology & Neurobiology, ίσως αποτελέσουν ένα σημαντικό στοιχείο για να κατανοήσουμε επιτέλους γιατί οι άνθρωποι (αλλά και πολλά άλλα είδη) «συμπεριέλαβαν» στην εξέλιξή τους το χασμουρητό.

Πώς έγινε και τι έδειξε η έρευνα

Η ερευνητική ομάδα χρησιμοποίησε μαγνητική τομογραφία (MRI) για να εξετάσει το κεφάλι και τον λαιμό 22 υγιών συμμετεχόντων, ενώ τους ζητήθηκε να χασμουρηθούν, να πάρουν βαθιές αναπνοές, να καταπιέσουν το χασμουρητό και να αναπνέουν φυσιολογικά.

Δεδομένου ότι το χασμουρητό και η βαθιά αναπνοή βασίζονται σε παρόμοιους μηχανισμούς, οι ερευνητές περίμεναν ότι θα εμφανίζονταν παρόμοια στις απεικονίσεις.

Ωστόσο, οι εικόνες αποκάλυψαν μια βασική διαφορά: σε αντίθεση με τις βαθιές αναπνοές, το χασμουρητό έστελνε το εγκεφαλονωτιαίο υγρό (CSF) μακριά από τον εγκέφαλο.

Όπως ανέφερε ο νευροεπιστήμονας Adam Martinac στο New Scientist, το χασμουρητό προκαλούσε κίνηση του υγρού προς την αντίθετη κατεύθυνση σε σχέση με τη βαθιά αναπνοή, κάτι που όπως ανέφεραν οι ερευνητές ήταν απολύτως απρόσμενο.

Η ανάλυση έδειξε επίσης ότι τόσο οι βαθιές αναπνοές όσο και το χασμουρητό αυξάνουν τη ροή του αίματος που απομακρύνεται από τον εγκέφαλο, δημιουργώντας περισσότερο χώρο για την εισροή φρέσκου αίματος.

Η ροή του αίματος δεν αλλάζει κατεύθυνση κατά το χασμουρητό. Ωστόσο, στα αρχικά του στάδια, η ροή του αίματος μέσω της καρωτίδας προς τον εγκέφαλο αυξάνεται περίπου κατά ένα τρίτο, κάτι που ίσως υποδηλώνει ότι το χασμουρητό εξυπηρετεί περισσότερους από έναν σκοπούς.

Η μοναδικότητα του χασμουρητού

Όλοι οι συμμετέχοντες παρουσίασαν μοναδικά μοτίβα χασμουρητού, τα οποία επαναλαμβάνονταν με συνέπεια κάθε φορά. Αυτό υποδηλώνει ότι ο καθένας μας διαθέτει έναν προσωπικό «κεντρικό μηχανισμό προτύπων» που καθορίζει τον τρόπο που χασμουριόμαστε.

Όπως εξηγεί ο Martinac, κάθε άνθρωπος χασμουριέται με έναν μοναδικό τρόπο. Η κίνηση της γλώσσας, για παράδειγμα, διαφέρει από άτομο σε άτομο, αλλά παραμένει σταθερή για τον ίδιο άνθρωπο. Είναι σχεδόν σαν δακτυλικό αποτύπωμα, σε σημείο που θεωρητικά θα μπορούσε κανείς να αναγνωριστεί από τον τρόπο που χασμουριέται.

Τελικά ποια η σημασία του χασμουρητού

Αφού οι επιστήμονες διαπίστωσαν τη διαδικασία η οποία ενεργοποιείται από το χασμουρητό, το επόμενο μεγάλο ερώτημα ήταν τι ακριβώς σημαίνουν όλα αυτά και γιατί το χασμουρητό διαφέρει τόσο πολύ από τη βαθιά αναπνοή όσον αφορά το εγκεφαλονωτιαίο υγρό.

Το υγρό αυτό είναι ζωτικής σημασίας, καθώς διατηρεί τη σωστή λειτουργία του κεντρικού νευρικού συστήματος, μεταφέροντας θρεπτικά συστατικά και απομακρύνοντας άχρηστες ουσίες. Μία πιθανή εξήγηση είναι ότι το χασμουρητό παίζει συγκεκριμένο ρόλο στον «καθαρισμό» του εγκεφάλου. Μια άλλη θεωρία είναι ότι συμβάλλει στη ρύθμιση της θερμοκρασίας του εγκεφάλου.

Ο Martinac σημειώνει ότι οι νευροεκφυλιστικές ασθένειες σχετίζονται με τη συσσώρευση αποβλήτων και ότι όσο μεγαλώνουμε, τόσο αυξάνονται αυτά τα απόβλητα. Αν και δεν είναι ακόμη σαφές πόσο ισχυρή είναι η σύνδεση με τον καθαρισμό του εγκεφαλονωτιαίου υγρού, τα τελευταία χρόνια υπάρχει έντονο ερευνητικό ενδιαφέρον στον τομέα αυτό.

Φαίνεται επίσης ότι το χασμουρητό συνδέεται στενά με τον εγκέφαλο και το κεντρικό νευρικό σύστημα. Για παράδειγμα, οι μεγαλύτεροι εγκέφαλοι συνήθως συνοδεύονται από μεγαλύτερης διάρκειας χασμουρητά.

Το χασμουρητό κρύβει ακόμα πολλά μυστήρια

Παρά το γεγονός ότι αποτελεί μια κοινή συμπεριφορά σε πολλά είδη και συχνά είναι «μεταδοτικό» μεταξύ ανθρώπων και ζώων, το χασμουρητό παραμένει ένα μυστηριώδες φαινόμενο, του οποίου ο σκοπός δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως. Τελικά κάτι τόσο απλό και καθημερινό αποδεικνύεται πολύ πιο περίπλοκο απ’ όσο φαίνεται.

Ωστόσο, παρότι μπορεί ακόμη να μην γνωρίζουμε ακριβώς τον ρόλο του, τα νέα ευρήματα δείχνουν ότι συνδέεται στενά με βασικές λειτουργίες του εγκεφάλου και του νευρικού συστήματος. Είτε πρόκειται λοιπόν για έναν μηχανισμό «καθαρισμού», είτε για ρύθμιση της θερμοκρασίας, είτε για κάτι που δεν έχουμε ακόμη ανακαλύψει, ένα είναι σίγουρο: το χασμουρητό δεν είναι απλώς ένδειξη κούρασης.