Τα λεγόμενα «παντοτινά χημικά» (forever chemicals / PFAS), που έχουν ήδη συνδεθεί με πολλαπλές βλάβες στην υγεία, φαίνεται πως βρίσκονται κυριολεκτικά παντού. Νέα μελέτη στις ΗΠΑ, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Occupational and Environmental Hygiene, εντόπισε PFAS στο 98,8% από τα 10.566 δείγματα αίματος που εξετάστηκαν.
Τεχνικά, οι ουσίες αυτές ονομάζονται υπερφθοριωμένες και πολυφθοριωμένες αλκυλιωμένες ενώσεις (PFAS) και οι τοξικολόγοι γνωρίζουν σήμερα περισσότερες από 15.000 διαφορετικές μορφές τους. Ο χαρακτηρισμός «παντοτινές» προκύπτει από την εξαιρετική ανθεκτικότητά τους στη διάσπαση και την παραμονή τους στο περιβάλλον για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα.
Για δεκαετίες χρησιμοποιήθηκαν ευρέως σε αμέτρητες βιομηχανικές διαδικασίες και προϊόντα. Ως αποτέλεσμα, έχουν περάσει στην τροφή μας, στο πόσιμο νερό και συνολικά στα οικοσυστήματα του πλανήτη.
Ήταν ήδη γνωστό ότι οι PFAS μπορούν να εισχωρήσουν στον ανθρώπινο οργανισμό. Στη νέα αυτή ανάλυση, ερευνητές από το αμερικανικό τοξικολογικό εργαστήριο NMS Labs επιχείρησαν να καταγράψουν πόσοι διαφορετικοί συνδυασμοί PFAS υπάρχουν στο ανθρώπινο αίμα. Τα δεδομένα της έρευνας προήλθαν από 10.566 δείγματα ορού και πλάσματος που υποβλήθηκαν στο NMS Labs στην Πενσιλβάνια για έλεγχο PFAS.
«Αυτό το μεγάλο σύνολο δεδομένων προσφέρει μια ρεαλιστική εικόνα του πώς πολλαπλές PFAS εμφανίζονται ταυτόχρονα στους ανθρώπους», δήλωσε η τοξικολόγος Laura Labay από το NMS Labs, σύμφωνα με το Science Alert. «Αναγνωρίζοντας αυτά τα κοινά πρότυπα έκθεσης, η μελέτη προσφέρει καλύτερη κατανόηση του τι μπορεί να σημαίνει για την ανθρώπινη υγεία η εκτεταμένη και συνδυαστική έκθεση στις PFAS», πρόσθεσε η Labay.
«Κοκτέιλ» PFAS στο αίμα
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι μόλις το 0,18% των δειγμάτων περιείχε μία μόνο ουσία PFAS. Η συντριπτική πλειονότητα των δειγμάτων περιλάμβανε πολύπλοκα “κοκτέιλ” πολλών διαφορετικών PFAS.
«Η αξιολόγηση μιγμάτων χημικών ουσιών είναι κρίσιμη για την εκτίμηση των βιολογικών επιδράσεων, εξαιτίας πιθανών αθροιστικών, συνδυαστικών ή ανταγωνιστικών αλληλεπιδράσεων», αναφέρουν στην επιστημονική τους δημοσίευση η Laura Labay και ο επίσης τοξικολόγος Lee Blum.
«Η ζημιά έχει ήδη γίνει»
Πολλές από τις ίδιες PFAS εντοπίστηκαν στη μεγάλη πλειονότητα των δειγμάτων αίματος. Μία από αυτές, το υπερφθοροεξανικό σουλφονικό οξύ (PFHxS), που χρησιμοποιείται σε υφάσματα, έπιπλα και κόλλες, ανιχνεύθηκε στο 97,9% των δειγμάτων.
Οι ανησυχίες για τις επιπτώσεις του PFHxS στην υγεία, συμπεριλαμβανομένων επιδράσεων στο ήπαρ και στο ανοσοποιητικό σύστημα που έχουν καταγραφεί σε μελέτες σε ζώα, έχουν οδηγήσει πολλές χώρες στον περιορισμό ή και την πλήρη απαγόρευση της χρήσης του. Ωστόσο, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η ζημιά ενδέχεται να έχει ήδη γίνει.
Οι περισσότεροι άνθρωποι πιθανότατα έχουν εκτεθεί σε ένα ευρύ φάσμα PFAS, την ώρα που οι ερευνητές εξακολουθούν να προσπαθούν να κατανοήσουν τις συνδυαστικές επιπτώσεις αυτών των ουσιών.
«Τα ευρήματα ενισχύουν την άποψη ότι η έκθεση στις PFAS σπάνια αφορά μεμονωμένες ενώσεις», δήλωσε η Labay. «Αντίθετα, οι άνθρωποι συνήθως φέρουν στον οργανισμό τους πέντε ή περισσότερες PFAS, με διαφορετικές ιδιότητες βιοσυσσώρευσης και διαφορετικούς χρόνους παραμονής στο σώμα.
Η υψηλή συχνότητα και η σταθερότητα συγκεκριμένων συνδυασμών PFAS υπογραμμίζουν τη σημασία της αξιολόγησης των μιγμάτων στις βιομετρικές μελέτες, ιδιαίτερα λόγω της πιθανότητας οι PFAS να επηρεάζουν πολλαπλά βιολογικά συστήματα του οργανισμού».
Οι επιστήμονες εξέτασαν κυρίως 13 από τις πιο συνηθισμένες PFAS, γεγονός που σημαίνει ότι το πραγματικό χημικό φορτίο ενδέχεται να είναι ακόμη μεγαλύτερο από αυτό που καταγράφηκε.
Τι σημαίνει η παρουσία PFAS στο αίμα μας
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η μελέτη δεν μέτρησε τα επίπεδα συγκέντρωσης των PFAS στο αίμα, αλλά μόνο το αν μπορούσαν να ανιχνευθούν μέσω φασματομετρίας μάζας.
Παραμένει ακόμη ασαφές ποια ποσότητα έκθεσης στις «παντοτινές χημικές ουσίες» αρκεί για να προκαλέσει βλάβες στον άνθρωπο. Μέχρι στιγμής, όσα γνωρίζουμε για τις επιπτώσεις των PFAS βασίζονται κυρίως σε κυτταρικά και ζωικά μοντέλα, καθώς και σε παρατηρησιακές μελέτες, όμως τα επιστημονικά στοιχεία αυξάνονται συνεχώς.
Μελέτες έχουν συνδέσει τις PFAS με ταχύτερη γήρανση των κυττάρων, μεταβολές στον εγκέφαλο και αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ορισμένων μορφών καρκίνου, αν και δεν έχει αποδειχθεί άμεση σχέση αιτίου-αποτελέσματος.
Επαναξιολόγηση του κινδύνου και ο ρόλος των PFAS στη βιομηχανία
Μέρος του προβλήματος είναι ότι οι PFAS είναι εξαιρετικά χρήσιμες για τη βιομηχανία. Προστατεύουν προϊόντα από το νερό, τη θερμότητα και τα έλαια, όμως αυτές οι ίδιες ιδιότητες είναι που τις καθιστούν τόσο ανθεκτικές στο περιβάλλον.
Ρυθμιστικές αρχές και κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν πλέον σοβαρά τους πιθανούς κινδύνους, ωστόσο η απαγόρευση αυτών των ουσιών, η εύρεση ασφαλών εναλλακτικών ή η απομάκρυνσή τους από το περιβάλλον παραμένουν εξαιρετικά δύσκολες προκλήσεις, αν και όχι αδύνατες.
Αυτό που δείχνουν τα νέα ευρήματα είναι το πόσο εκτεταμένο είναι το πρόβλημα και πόσα διαφορετικά «κοκτέιλ» δυνητικά τοξικών ουσιών κυκλοφορούν ήδη στον ανθρώπινο οργανισμό. Περισσότεροι από 70 μοναδικοί συνδυασμοί PFAS εντοπίστηκαν στα δύο πάνελ εξετάσεων που χρησιμοποιήθηκαν.
«Ελπίζουμε ότι αυτά τα ευρήματα θα συμβάλουν στις μελλοντικές προσπάθειες αξιολόγησης κινδύνου, θα καθοδηγήσουν την έρευνα γύρω από επιβλαβή μίγματα PFAS και τελικά θα υποστηρίξουν σαφέστερες κλινικές και δημόσιες οδηγίες υγείας», κατέληξε η Labay.
