Η συμφωνία-πλαίσιο ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν ανοίγει τον δρόμο για τον τερματισμό της βίας στον Περσικό Κόλπο και για την αποκατάσταση των ενεργειακών ροών και του εμπορίου.
Όμως η παγκόσμια οικονομία δεν επιστρέφει απλώς στο σημείο όπου βρισκόταν πριν από τα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα κατά του Ιράν.
Ο πόλεμος έχει ήδη προκαλέσει βαθιές αλλαγές στην ενέργεια, στις θαλάσσιες μεταφορές, στις σχέσεις παραγωγών και καταναλωτών και στη γεωπολιτική ισορροπία ανάμεσα σε ΗΠΑ, Κίνα, Ρωσία και χώρες του Κόλπου.
Η αποκλιμάκωση μπορεί να μειώνει τον άμεσο κίνδυνο, αλλά δεν αναιρεί το σοκ που υπέστησαν οι αγορές.
Αλλάζει ο παγκόσμιος ενεργειακός χάρτης
Η σχεδόν παράλυση των παραδόσεων πετρελαίου και φυσικού αερίου από τη Μέση Ανατολή, σε συνδυασμό με την εκτίναξη των τιμών, επιτάχυνε μια ανακατανομή ισχύος στην παγκόσμια ενέργεια.
Παραγωγοί από τον Κόλπο μέχρι την αμερικανική ήπειρο προσπαθούν να διατηρήσουν ή να αυξήσουν την επιρροή τους, ενώ οι εισαγωγικές οικονομίες αναζητούν επειγόντως νέες πηγές προμήθειας.
Η ενεργειακή αγορά αλλάζει, το ενεργειακό μείγμα αλλάζει και οι μεγάλοι παίκτες αλλάζουν.
Η Ασία και η Ευρώπη είδαν με σκληρό τρόπο πόσο ευάλωτες είναι όταν εξαρτώνται από εισαγόμενη ενέργεια και από θαλάσσιες διαδρομές που μπορούν να κλείσουν μέσα σε λίγες ημέρες.
Από το πετρέλαιο στις ανανεώσιμες και την πυρηνική ενέργεια
Βραχυπρόθεσμα, ορισμένες χώρες όπως η Νότια Κορέα και η Ιαπωνία στράφηκαν περισσότερο σε πιο ρυπογόνες λύσεις, όπως ο άνθρακας, για να καλύψουν τις άμεσες ανάγκες τους.
Μακροπρόθεσμα, όμως, το νέο ενεργειακό σοκ είναι πιθανό να επιταχύνει τη μετάβαση σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και σε πυρηνική ισχύ.
Η τεχνολογία των μπαταριών έχει βελτιωθεί, τα ηλεκτρικά οχήματα γίνονται πιο προσιτά και η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από αιολικά και φωτοβολταϊκά αποκτά ολοένα μεγαλύτερο βάρος.
Το σοκ στη Μέση Ανατολή έρχεται μόλις λίγα χρόνια μετά την ενεργειακή κρίση που προκάλεσε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Για πολλές κυβερνήσεις, το μήνυμα είναι σαφές: η εξάρτηση από λίγους προμηθευτές και ευάλωτες διαδρομές μεταφοράς είναι πλέον στρατηγικός κίνδυνος.
Η Κίνα βγαίνει κερδισμένη
Η μεγάλη ωφελημένη από αυτή τη στροφή μπορεί να είναι η Κίνα.
Το Πεκίνο κυριαρχεί ήδη στην παραγωγή εξοπλισμού για τη νέα ενεργειακή εποχή: ανεμογεννήτριες, φωτοβολταϊκά πάνελ, μπαταρίες, καλώδια υψηλής τάσης, μετασχηματιστές και λογισμικό διαχείρισης δικτύων.
Όσο περισσότερες χώρες προσπαθούν να μειώσουν την εξάρτησή τους από πετρέλαιο και φυσικό αέριο της Μέσης Ανατολής, τόσο αυξάνεται η ανάγκη για κινεζική τεχνολογία.
Αυτό δεν δίνει στην Κίνα μόνο οικονομικό πλεονέκτημα. Της δίνει και γεωπολιτική επιρροή, καθώς όλο και περισσότερες χώρες θα χρειάζονται κινεζικές υποδομές για την ενεργειακή τους ασφάλεια.
Την ίδια στιγμή, η αμερικανική πολιτική υποχώρηση από μεγάλα έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας αφήνει χώρο στο Πεκίνο να ενισχύσει ακόμη περισσότερο το βιομηχανικό του προβάδισμα.
Ρωσία, Σαουδική Αραβία και ρήγματα στον ΟΠΕΚ+
Ο πόλεμος επηρέασε και τις σχέσεις ανάμεσα στους μεγάλους παραγωγούς ενέργειας.
Η ένταση ανάμεσα στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και τη Σαουδική Αραβία ενισχύθηκε, ενώ η αποχώρηση των Εμιράτων από τον ΟΠΕΚ+ μπορεί να αυξήσει τη μεταβλητότητα στις τιμές του πετρελαίου όταν η παραγωγή στην περιοχή αρχίσει να ανακάμπτει.
Η Σαουδική Αραβία, από την πλευρά της, κινείται πιο κοντά στη Ρωσία, σε μια περίοδο που η Μόσχα προσπαθεί να ενισχύσει τα έσοδά της από τις εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Η Ρωσία, δεύτερος μεγαλύτερος παραγωγός αργού και φυσικού αερίου μετά τις ΗΠΑ, βρέθηκε επίσης ενισχυμένη από τις αναταράξεις, καθώς η προσωρινή χαλάρωση αμερικανικών κυρώσεων τής επέτρεψε να αυξήσει τα κέρδη της από τις εξαγωγές.
Παράλληλα, χώρες όπως η Βραζιλία, η Βενεζουέλα, η Κολομβία, η Αργεντινή και η Γουιάνα επιχειρούν να αυξήσουν την παραγωγική τους ικανότητα, καθώς ο κόσμος αναζητά εναλλακτικούς προμηθευτές.
Το Ορμούζ δεν επιστρέφει εύκολα στην παλιά κανονικότητα
Ακόμη και αν η συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν οδηγήσει σε αποκλιμάκωση, το μεγάλο ερώτημα είναι αν το Στενό του Ορμούζ θα θεωρηθεί ξανά πλήρως ασφαλές.
Το Ιράν έδειξε ότι μπορεί να διαταράξει την κυκλοφορία σε ένα από τα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα του πλανήτη, ανεβάζοντας το κόστος, τα ασφάλιστρα και τον γεωπολιτικό κίνδυνο.
Η ιδέα ότι τα πλοία μπορούν να κινούνται ελεύθερα και με προβλέψιμο κόστος στον Περσικό Κόλπο έχει πλέον υποστεί σοβαρό πλήγμα.
Ακόμη και χωρίς επίσημους περιορισμούς, οι ναυτιλιακές εταιρείες, οι ασφαλιστές και οι αγορές θα ενσωματώνουν πλέον μεγαλύτερο ρίσκο στις αποφάσεις τους.
Πλήγμα στην εμπιστοσύνη προς τον Κόλπο
Ο πόλεμος δεν έπληξε μόνο τη ναυσιπλοΐα. Έπληξε και την εικόνα σταθερότητας που είχαν χτίσει οι οικονομίες του Κόλπου.
Το Κατάρ είδε σημαντικές ζημιές στις εγκαταστάσεις υγροποιημένου φυσικού αερίου, ενώ στη Σαουδική Αραβία επλήγη πετροχημικό συγκρότημα.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, που έχουν χτίσει την εικόνα τους ως διεθνές χρηματοοικονομικό, εμπορικό και τουριστικό κέντρο, βρέθηκαν αντιμέτωπα με επιθέσεις που μπορούν να φοβίσουν επενδυτές και επισκέπτες.
Η εικόνα ενός ασφαλούς, ευημερούντος και προβλέψιμου Κόλπου έχει ραγίσει.
Δοκιμάζεται και η αξιοπιστία των ΗΠΑ
Η κρίση έπληξε και την αξιοπιστία των Ηνωμένων Πολιτειών ως εγγυητή της ασφάλειας των θαλάσσιων οδών.
Για δεκαετίες, βασική αποστολή του αμερικανικού ναυτικού ήταν η διασφάλιση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας. Η ικανότητα του Ιράν να μπλοκάρει ή να απειλεί κρίσιμες διαδρομές έδειξε ότι ακόμη και η αμερικανική ισχύς έχει όρια.
Η αδυναμία πλήρους και άμεσης αποκατάστασης της εμπιστοσύνης στο Ορμούζ αποτελεί πλήγμα για την εικόνα της Ουάσιγκτον ως παγκόσμιου παρόχου ασφάλειας.
Παράλληλα, η κρίση βάθυνε το χάσμα ανάμεσα στις ΗΠΑ και παραδοσιακούς συμμάχους στην Ευρώπη, δημιουργώντας νέο χώρο για την Κίνα να εμφανιστεί ως πιο σταθερός διεθνής παίκτης.
Χαμηλότερη ανάπτυξη, υψηλότερες τιμές
Το οικονομικό κόστος της κρίσης δεν περιορίζεται στην ενέργεια.
Η Παγκόσμια Τράπεζα αναθεώρησε προς τα κάτω τις προβλέψεις της για την παγκόσμια ανάπτυξη, εκτιμώντας πλέον ότι θα υποχωρήσει στο 2,5%, από 2,9% το 2025.
Ο πληθωρισμός επέστρεψε δυναμικά, με τις ΗΠΑ να καταγράφουν ετήσιο ρυθμό 4,2% τον Μάιο, ενώ οι αγορές πλέον δεν συζητούν μόνο πότε θα μειωθούν τα επιτόκια, αλλά αν θα χρειαστούν νέες αυξήσεις.
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ανέβασε τα επιτόκια στο 2,25%, επικαλούμενη πληθωριστικές πιέσεις που συνδέονται με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή.
Τα υψηλότερα επιτόκια επιβαρύνουν κυβερνήσεις, επιχειρήσεις και νοικοκυριά, ειδικά σε χώρες με ήδη αυξημένο δημόσιο χρέος.
Νέα πίεση στα νοικοκυριά και στους προϋπολογισμούς
Τα νοικοκυριά αντιμετωπίζουν ξανά αύξηση στο κόστος ζωής, κυρίως λόγω ενέργειας, μεταφορών και τροφίμων.
Οι κυβερνήσεις θα πιεστούν να στηρίξουν πολίτες και επιχειρήσεις απέναντι στις υψηλές τιμές, ενώ ταυτόχρονα θα χρειαστεί να αυξήσουν αμυντικές δαπάνες για να αντιμετωπίσουν το νέο περιβάλλον ασφάλειας.
Αυτό σημαίνει μεγαλύτερα ελλείμματα, υψηλότερο κόστος δανεισμού και περιορισμένο χώρο για αναπτυξιακές πολιτικές.
Οι ασιατικές οικονομίες, που χτυπήθηκαν περισσότερο από την ενεργειακή κρίση, έχουν ήδη στραφεί σε μηχανισμούς έκτακτης χρηματοδότησης για να στηρίξουν τις οικονομίες τους.
Η συμφωνία δεν σβήνει το σοκ
Η συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν μπορεί να σταματήσει την άμεση στρατιωτική κλιμάκωση και να ανοίξει τον δρόμο για την αποκατάσταση του εμπορίου στον Περσικό Κόλπο.
Δεν μπορεί όμως να αναιρέσει τις αλλαγές που πυροδότησε ο πόλεμος.
Η παγκόσμια οικονομία μπαίνει σε μια περίοδο πιο ακριβής ενέργειας, πιο αβέβαιων μεταφορών, μεγαλύτερου γεωπολιτικού ανταγωνισμού και ταχύτερης αναζήτησης εναλλακτικών λύσεων.
Το Ορμούζ μπορεί να ανοίξει ξανά. Η εμπιστοσύνη, όμως, δεν ανοίγει με μία υπογραφή.
