Drones φορτωμένα με εκρηκτικά στη Γερμανία, μη επανδρωμένο σκάφος δίπλα σε κρίσιμη ενεργειακή εγκατάσταση στη Μαύρη Θάλασσα, κυβερνοεπιθέσεις, σαμποτάζ και καταγγελίες για σχέδια δολοφονίας στελεχών της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας. Η συζήτηση στην Ευρώπη αλλάζει: πού τελειώνει ο «υβριδικός πόλεμος» και πού αρχίζει μια πραγματική σύγκρουση με τη Ρωσία;
Η απάντηση κάθε άλλο παρά ακαδημαϊκή είναι. Για χρόνια, ΕΕ και ΝΑΤΟ χρησιμοποιούν τον όρο «υβριδικές απειλές» για ενέργειες που κινούνται στη λεγόμενη «γκρίζα ζώνη» – κάτω από το επίπεδο μιας ανοιχτής στρατιωτικής επίθεσης. Όμως η αυξανόμενη ένταση των περιστατικών οδηγεί πλέον αξιωματούχους και ειδικούς να αναρωτιούνται αν η συγκεκριμένη ορολογία υποβαθμίζει αυτό που πραγματικά συμβαίνει.
«Βρισκόμαστε σε έναν υβριδικό πόλεμο που δεν είναι πια και τόσο “υβριδικός”», δήλωσε στο Politico ο Καμίλ Γκραν, πρώην αναπληρωτής γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ και σήμερα επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Ένωσης Αεροδιαστημικής, Ασφάλειας και Αμυντικής Βιομηχανίας.
Drones και εκρηκτικά στο αεροδρόμιο της Λειψίας
Το περιστατικό που έχει σημάνει νέο συναγερμό στη Γερμανία καταγράφηκε στο αεροδρόμιο Λειψίας/Χάλε, έναν σημαντικό κόμβο εμπορευματικών μεταφορών που χρησιμοποιείται και για στρατιωτική υποστήριξη προς την Ουκρανία.
Στις 4 Αυγούστου εντοπίστηκε drone φορτωμένο με εκρηκτικά κοντά σε ουκρανικό μεταγωγικό Antonov που χρησιμοποιείται για στρατιωτικές μεταφορές. Οι ερευνητές εξετάζουν επίσης εάν δεύτερο drone συγκρούστηκε με αεροσκάφος της DHL, ενώ περίπου δέκα ημέρες αργότερα βρέθηκε και τρίτο drone, μαζί με περίπου 50 γραμμάρια ουσίας που εκτιμάται ότι ήταν το στρατιωτικού τύπου εκρηκτικό RDX/hexogen.
Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς έχει δηλώσει ότι οι γερμανικές Αρχές βρίσκονται κοντά στο να παρουσιάσουν τα συμπεράσματά τους για το ποιος βρισκόταν πίσω από την απόπειρα.
Μέχρι στιγμής, όμως, το Βερολίνο δεν έχει αποδώσει επισήμως την ευθύνη στη Ρωσία. Γερμανικά μέσα επικαλούνται πηγές ασφαλείας που εξετάζουν πιθανή εμπλοκή ρωσικών υπηρεσιών πληροφοριών, ενώ η Μόσχα αρνείται κατηγορηματικά οποιαδήποτε σχέση.
Η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη: η επίθεση θεωρείται πραγματική, η ρωσική ευθύνη όμως παραμένει υπό διερεύνηση.
Εκρηκτικό drone δίπλα σε ενεργειακό κοίτασμα της Ρουμανίας
Λίγες ημέρες αργότερα, συναγερμός σήμανε και στη Μαύρη Θάλασσα.
Η Ρουμανία εντόπισε μη επανδρωμένο θαλάσσιο όχημα σε απόσταση μερικών εκατοντάδων μέτρων από το Neptun Deep, το τεράστιο υπεράκτιο κοίτασμα φυσικού αερίου που αναμένεται να μετατρέψει τη χώρα στον μεγαλύτερο παραγωγό φυσικού αερίου της ΕΕ.
Η παρουσία του drone οδήγησε σε στρατιωτική κινητοποίηση, ενώ διαπιστώθηκε ότι έφερε εκρηκτικά και τελικά καταστράφηκε. Είχαν προηγηθεί δύο ακόμη περιστατικά με drones στην ίδια ευρύτερη θαλάσσια περιοχή.
Η Ρουμανία βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με επανειλημμένες παραβιάσεις του εναέριου χώρου της και με νάρκες που παρασύρονται στη Μαύρη Θάλασσα λόγω του πολέμου στην Ουκρανία.
Και εδώ, ωστόσο, απαιτείται προσοχή στην απόδοση ευθύνης για το συγκεκριμένο μη επανδρωμένο σκάφος, καθώς δεν έχει παρουσιαστεί δημόσια πλήρης τεχνική έρευνα που να αποδεικνύει την προέλευσή του.
Το σχέδιο δολοφονίας του επικεφαλής της Rheinmetall
Η ανησυχία δεν ξεκίνησε το 2026.
Ήδη από το 2024, αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών είχαν εντοπίσει, σύμφωνα με δημοσιεύματα, ρωσικό σχέδιο δολοφονίας του Άρμιν Πάπεργκερ, διευθύνοντος συμβούλου της γερμανικής Rheinmetall, μιας από τις σημαντικότερες εταιρείες παραγωγής όπλων και πυρομαχικών για την Ουκρανία.
Οι ΗΠΑ ενημέρωσαν τις γερμανικές υπηρεσίες και τα μέτρα ασφαλείας γύρω από τον Πάπεργκερ ενισχύθηκαν. Η συγκεκριμένη υπόθεση θεωρήθηκε μέρος μιας ευρύτερης φερόμενης εκστρατείας εναντίον στελεχών ευρωπαϊκών αμυντικών εταιρειών που υποστήριζαν το Κίεβο.
Σήμερα, σύμφωνα με τον Γκραν, στελέχη μεγάλων ευρωπαϊκών αμυντικών βιομηχανιών έχουν αυξήσει σημαντικά την προσωπική τους ασφάλεια.
Από τα καλώδια στον βυθό μέχρι τα αεροδρόμια
Ο κατάλογος των λεγόμενων υβριδικών ενεργειών έχει διευρυνθεί σημαντικά μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022.
Οι ευρωπαϊκές υπηρεσίες έχουν ερευνήσει:
- σαμποτάζ σε υποθαλάσσια καλώδια και αγωγούς,
- κυβερνοεπιθέσεις σε κρατικούς και ενεργειακούς φορείς,
- εμπρησμούς και δέματα με εκρηκτικούς μηχανισμούς,
- παρεμβολές σε δορυφορικά συστήματα GPS,
- επιχειρήσεις παραπληροφόρησης,
- παραβιάσεις εναέριου χώρου από drones,
- απόπειρες στρατολόγησης εγκληματικών δικτύων για πράξεις σαμποτάζ.
Η ίδια η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης αναφέρει πλέον ρητά μεταξύ των υβριδικών δραστηριοτήτων στην Ευρώπη σαμποτάζ, εμπρηστικούς μηχανισμούς σε αεροσκάφη, ζημιές σε υποθαλάσσιες υποδομές, παραβιάσεις εναέριου χώρου και απόπειρες δολοφονίας, εντάσσοντάς τες σε ένα ευρύτερο μοτίβο επιθετικής ρωσικής συμπεριφοράς.
Γιατί εξακολουθούν να το αποκαλούν «υβριδικό πόλεμο»
Ο όρος δεν επιλέχθηκε τυχαία.
Η ίδια η ΕΕ ορίζει τις υβριδικές απειλές ως έναν συνδυασμό καταναγκαστικών και υπονομευτικών ενεργειών, συμβατικών και μη συμβατικών μεθόδων, που χρησιμοποιούνται συντονισμένα ώστε να επιτυγχάνουν πολιτικούς ή στρατηγικούς στόχους χωρίς να περνούν το όριο ενός επίσημα κηρυγμένου πολέμου.
Το σημαντικότερο χαρακτηριστικό είναι η ασάφεια.
Ένα drone εμφανίζεται σε ένα αεροδρόμιο, αλλά δεν υπάρχουν άμεσα αποδεικτικά στοιχεία για το ποιος το έστειλε.
Ένα καλώδιο καταστρέφεται στον βυθό, αλλά μπορεί αρχικά να θεωρηθεί ατύχημα.
Ένα κυβερνοχτύπημα παραλύει υποδομές, αλλά η ταυτοποίηση του δράστη μπορεί να χρειαστεί μήνες.
Ένας εμπρησμός πραγματοποιείται από κοινό εγκληματία, ο οποίος ενδεχομένως έχει στρατολογηθεί μέσω διαδικτύου χωρίς να γνωρίζει ποιος βρίσκεται στην πραγματικότητα πίσω από την εντολή.
Αυτή ακριβώς η αμφισημία επιτρέπει σε μια δύναμη να αυξάνει συνεχώς την πίεση χωρίς να προσφέρει στον αντίπαλο ένα ξεκάθαρο γεγονός που θα μπορούσε να οδηγήσει σε στρατιωτική απάντηση.
Το «βράσιμο του βατράχου»
Οι επικριτές αυτής της αντιμετώπισης υποστηρίζουν ότι η Ευρώπη κινδυνεύει να συνηθίσει σταδιακά σε ένα επίπεδο επιθετικότητας που πριν από λίγα χρόνια θα θεωρούνταν αδιανόητο.
Ο Καμίλ Γκραν χρησιμοποίησε τη γνωστή εικόνα του «βατράχου που βράζει»: κάτι που προκαλούσε σοκ χθες μπορεί να θεωρείται φυσιολογικό αύριο, μέχρι το επίπεδο της αντιπαράθεσης να έχει ανέβει δραματικά χωρίς να έχει υπάρξει μία συγκεκριμένη στιγμή κατά την οποία η Ευρώπη αποφάσισε ότι πέρασε η κόκκινη γραμμή.
Η λογική είναι ότι η Ρωσία «δοκιμάζει τα όρια», αυξάνοντας σταδιακά την ένταση και παρακολουθώντας την αντίδραση των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.
Όμως ο όρος «υβριδικό» δεν μπλοκάρει αυτομάτως το Άρθρο 5
Υπάρχει εδώ μια σημαντική νομική και στρατιωτική διευκρίνιση.
Το να χαρακτηριστεί μια επίθεση «υβριδική» δεν σημαίνει ότι αποκλείεται αυτομάτως στρατιωτική απάντηση του ΝΑΤΟ.
Η ίδια η Συμμαχία αναφέρει ρητά ότι μια σοβαρή κυβερνοεπίθεση ή άλλη υβριδική επίθεση μπορεί, ανάλογα με την έκταση και τις συνέπειές της, να θεωρηθεί «ένοπλη επίθεση» και να οδηγήσει ακόμη και στην ενεργοποίηση του Άρθρου 5 περί συλλογικής άμυνας. Η απόφαση λαμβάνεται κατά περίπτωση.
Άρα το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι μόνο πώς ονομάζεται ένα περιστατικό.
Είναι η απόδοση ευθύνης και το εάν υπάρχει επαρκής απόδειξη ότι ένα κράτος βρίσκεται πίσω από την επίθεση.
Η CIA στη Μόσχα και ο φόβος μιας μεγαλύτερης κλιμάκωσης
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον πραγματοποιήθηκε αυτή την εβδομάδα και η εξαιρετικά ασυνήθιστη επίσκεψη του διευθυντή της CIA Τζον Ράτκλιφ στη Μόσχα.
Ο Ράτκλιφ συναντήθηκε με τον επικεφαλής της ρωσικής SVR Σεργκέι Ναρίσκιν. Η Μόσχα χαρακτήρισε τις συνομιλίες «εργασιακές», χωρίς να αποκαλύψει το περιεχόμενό τους.
Πηγές του Reuters ανέφεραν, ωστόσο, ότι ο Ράτκλιφ έθεσε και το ενδεχόμενο ρωσικής επιχείρησης εναντίον χώρας του ΝΑΤΟ.
Ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίστηκε καθησυχαστικός, δηλώνοντας ότι ο Βλαντίμιρ Πούτιν «δεν πρόκειται να επιτεθεί σε έδαφος του ΝΑΤΟ» και υποβαθμίζοντας τη σημασία της αποστολής Ράτκλιφ.
Η Γερμανία οργανώνει κοινή άμυνα κατά των drones
Οι κινήσεις στο πεδίο, πάντως, δείχνουν ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν περιμένουν παθητικά.
Η Γερμανία ανακοίνωσε την Παρασκευή σχέδιο για τη δημιουργία κοινής δύναμης αντιμετώπισης drones μεταξύ των χωρών της Βαλτικής Θάλασσας, με στόχο την ταχεία ανταλλαγή πληροφοριών και την αντίδραση σε υβριδικές επιθέσεις.
Ο Γερμανός υπουργός Εσωτερικών Αλεξάντερ Ντόμπριντ προειδοποίησε ότι ξένες δυνάμεις επιχειρούν καθημερινά να υπονομεύσουν τη δημοκρατία, την ασφάλεια και την οικονομική ισχύ της Ευρώπης και ότι η απειλή μπορεί να αποκτήσει «νέα διάσταση» τους επόμενους μήνες.
Πόλεμος χωρίς κήρυξη πολέμου
Αυτό είναι τελικά το δύσκολο πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Ευρώπη.
Δεν υπάρχουν ρωσικά άρματα που περνούν τα σύνορα της Γερμανίας ή της Πολωνίας. Δεν υπάρχει επίσημη κήρυξη πολέμου. Δεν υπάρχει ακόμη ένα γεγονός αντίστοιχο μιας συμβατικής στρατιωτικής επίθεσης κράτους εναντίον κράτους.
Υπάρχει, όμως, ένα αυξανόμενο σύνολο ενεργειών που περιλαμβάνει δολιοφθορές, drones, κυβερνοεπιθέσεις, επιχειρήσεις πληροφοριών και πιθανές απόπειρες βίαιων ενεργειών.
Και όσο αυξάνεται η ένταση, τόσο μικραίνει η απόσταση ανάμεσα στη λεγόμενη «γκρίζα ζώνη» και σε μια κατάσταση όπου μια μεμονωμένη επίθεση θα μπορούσε να προκαλέσει πραγματική στρατιωτική κρίση.
Το μεγαλύτερο ρίσκο για ΝΑΤΟ και Ρωσία μπορεί επομένως να μην είναι μια προσχεδιασμένη γενικευμένη σύγκρουση.
Μπορεί να είναι η στιγμή που μια ακόμη «υβριδική» ενέργεια θα αποδειχθεί μία ενέργεια παραπάνω από όσες μπορεί να ανεχθεί η άλλη πλευρά.
