Οι εξελίξεις στο Ιράν μετά τις στοχευμένες επιθέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ διαμορφώνουν ένα νέο, ιδιαίτερα ασταθές σκηνικό στην κορυφή της εξουσίας. Η εξόντωση κορυφαίων προσώπων δεν αποτελεί μόνο πλήγμα για το καθεστώς, αλλά και καταλύτη για βαθιές εσωτερικές ανακατατάξεις, με άμεσες επιπτώσεις στον τρόπο λήψης αποφάσεων και στη στρατιωτική στρατηγική της χώρας.

Η Ουάσιγκτον και το Τελ Αβίβ υποστηρίζουν ότι με τις επιχειρήσεις τους κατάφεραν να αποκεφαλίσουν την ηγεσία του ιρανικού καθεστώτος. Ωστόσο, η εξόντωση προσωπικοτήτων όπως ο ανώτατος ηγέτης αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και ο επικεφαλής της Εθνικής Ασφαλείας Αλί Λαριτζανί είχε ως αποτέλεσμα την ανατροπή της εσωτερικής ισορροπίας δυνάμεων.

Στο νέο αυτό περιβάλλον, την πρωτοκαθεδρία στον μηχανισμό εξουσίας φαίνεται να αναλαμβάνει η ηγεσία των Φρουρών της Επανάστασης, εξέλιξη που αυξάνει τον βαθμό απρόβλεπτης συμπεριφοράς και μειώνει τα περιθώρια αυτοσυγκράτησης στη χρήση στρατιωτικής ισχύος.

Μετά την ισλαμική επανάσταση του 1979, το καθεστώς της Τεχεράνης είχε φροντίσει να δημιουργήσει ένα πολυεπίπεδο σύστημα ασφαλείας, ώστε η άμυνα της χώρας να μην εξαρτάται από μία μόνο δομή. Οι υπηρεσίες αυτές έχουν αναλάβει την αντιμετώπιση τόσο εξωτερικών όσο και εσωτερικών απειλών.

Σήμερα, το σύνολο των ιρανικών δυνάμεων ασφαλείας βρίσκεται σε πλήρη κινητοποίηση στο πλαίσιο της αντιπαράθεσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.

Στρατός της Ισλαμικής Δημοκρατίας

Ο τακτικός στρατός του Ιράν, γνωστός ως Artesh, έχει ως βασική αποστολή την προάσπιση της εθνικής κυριαρχίας. Διαθέτει ισχυρές χερσαίες δυνάμεις, ενώ συμπληρώνεται από ναυτικές, αεροπορικές και διαστημικές μονάδες μικρότερης κλίμακας.

Σε συνδυασμό με τους Φρουρούς της Επανάστασης, οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις αριθμούν περίπου 960.000 άτομα, συμπεριλαμβανομένων των εφέδρων.

Επικεφαλής είναι ο στρατηγός Αμίρ Χαταμί, ο οποίος παραμένει εν ζωή παρά τα στοχευμένα πλήγματα. Ανέλαβε καθήκοντα τον Ιούνιο του 2025, μετά τον θάνατο του προκατόχου του Μοχάμαντ Μπαγερί, που σκοτώθηκε από ισραηλινό πλήγμα κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου μεταξύ Ισραήλ και Ιράν.

Η ανώτατη επιχειρησιακή δομή των ενόπλων δυνάμεων είναι το Κεντρικό Στρατηγείο Χατάμ αλ-Ανμπίγια, υπό τη διοίκηση του στρατηγού Αμπντολαχί Αλιαμπαντί.

Σώμα των Φρουρών της Επανάστασης

Οι Φρουροί της Επανάστασης, γνωστοί και ως «Πασνταράν» ή «Σεπάχ», αποτελούν τον ιδεολογικό πυρήνα της στρατιωτικής ισχύος του καθεστώτος. Με δύναμη περίπου 125.000 ανδρών, λειτουργούν όχι μόνο ως στρατιωτικός αλλά και ως πολιτικοοικονομικός μηχανισμός, ασκώντας επιρροή που υπερβαίνει εκείνη του τακτικού στρατού.

Παρά τον θάνατο του επικεφαλής τους στις αρχές Μαρτίου, αλλά και την απώλεια του προκατόχου του τον Ιούνιο του 2025, οι Φρουροί της Επανάστασης εξακολουθούν να διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στις πολεμικές εξελίξεις.

Ύστερα από μακροχρόνιες πιέσεις, η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφάσισε πρόσφατα να τους εντάξει στη λίστα τρομοκρατικών οργανώσεων, ακολουθώντας την Αυστραλία, τον Καναδά και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η απόφαση αυτή προκάλεσε έντονη αντίδραση από την Τεχεράνη.

Δύναμη Αλ-Κοντς

Η Δύναμη Αλ-Κοντς, που υπάγεται στους Φρουρούς της Επανάστασης, είναι υπεύθυνη για επιχειρήσεις στο εξωτερικό και για τη συλλογή πληροφοριών.

Για δύο δεκαετίες, επικεφαλής της ήταν ο στρατηγός Κάσαμ Σολεϊμάνι, ο οποίος θεωρείται ότι καθοδηγούσε επιχειρήσεις σε Λίβανο, Συρία και Ιράκ, κυρίως εναντίον δυτικών συμφερόντων. Σκοτώθηκε το 2020 σε αμερικανική επίθεση στο Ιράκ.

Τη διοίκηση ανέλαβε ο Ισμαΐλ Καάνι, ο οποίος, όπως και ο προκάτοχός του, διατηρεί χαμηλό προφίλ. Η απουσία του από τη δημόσια σφαίρα το τελευταίο διάστημα έχει προκαλέσει ερωτήματα, αν και αναλυτές τη θεωρούν αναμενόμενη εν μέσω πολέμου.

Μπασίτζ

Η πολιτοφυλακή Μπασίτζ συγκροτήθηκε αμέσως μετά την ισλαμική επανάσταση και αποτελεί σώμα εθελοντών, προερχόμενων κυρίως από χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα και συντηρητικούς θρησκευτικούς κύκλους του σιιτισμού.

Διαθέτει περίπου 90.000 ενεργά μέλη και έως 300.000 εφέδρους. Τα μέλη της είχαν ενεργό ρόλο στον πόλεμο Ιράν-Ιράκ (1980-1988), ενώ το καθεστώς συνεχίζει να τιμά τους νεκρούς εκείνης της περιόδου.

Στη σημερινή εποχή, οι Μπασιτζί είναι γνωστοί για τη συνεχή παρουσία τους στους δρόμους, συχνά με πολιτικά ρούχα ή πάνω σε μοτοσικλέτες, έτοιμοι να καταστείλουν οποιαδήποτε μορφή διαμαρτυρίας.

Ο διοικητής τους, Γολαμρεζά Σολεϊμάνι, σκοτώθηκε πρόσφατα σε αεροπορική επίθεση, σύμφωνα με ανακοίνωση του ισραηλινού στρατού.

Δυνάμεις τάξης – Φαρατζά

Η εθνική αστυνομία του Ιράν, γνωστή ως Φαρατζά, έχει την ευθύνη για την τήρηση της τάξης, αλλά κατηγορείται και για ενεργό ρόλο στην καταστολή διαδηλώσεων.

Ιδιαίτερα κατά το πρόσφατο κύμα κινητοποιήσεων που ξεκίνησε λόγω της ακρίβειας και εξελίχθηκε σε μαζική αντικυβερνητική διαμαρτυρία, η καταστολή υπήρξε σφοδρή, με αποτέλεσμα τον θάνατο περισσότερων από 30.000 ανθρώπων τον Ιανουάριο.

Επικεφαλής της είναι ο Αχμάντ-Ρεζά Ραντάν, μία από τις πλέον ισχυρές μορφές του καθεστώτος. Αν και είχε ανακοινωθεί ο θάνατός του κατά τη διάρκεια του πολέμου του Ιουνίου 2025, στη συνέχεια επανεμφανίστηκε.

Κατά τη διάρκεια των πρόσφατων εξελίξεων, έχει εμφανιστεί δημόσια και έχει απειλήσει ότι κάθε διαδηλωτής θα θεωρείται εχθρός του Ιράν και θα πυροβολείται.