Η συζήτηση με τον διδάκτορα Επικοινωνίας, ιστορικό ερευνητή και δημοσιογράφο Διαμαντή Μπασαντή, ξεκίνησε με αφορμή μια πρόσφατη αναδρομή στο «Εν Άνδρω» για το ναυάγιο του κρουαζιερόπλοιου «Λακωνία» τα Χριστούγεννα του 1963. Στο πλοίο της οικογένειας Γουλανδρή εργαζόταν ως παιδαγωγός η θεία του γράφοντος, Φραντζέσκα Δελατόλα, η οποία παρά το σοκ του ναυαγίου, συνέχισε την πορεία της στις θάλασσες με το υπερωκεάνιο «Βασίλισσα Άννα Μαρία».
Ο Διαμαντής Μπασαντής, είναι συγγραφέας και επιμελητής 7 ιστορικών βιβλίων με αναφορά την Άνδρο: «Η Άνδρος μέσα στον Χρόνο», 2015, «Η Μονή Παναχράντου στο διάβα των αιώνων», επιμέλεια 2014, «Άνδρος: το νησί της ναυτοσύνης», επιμέλεια 2014, «Άνδρος 200 χρόνια», επιμέλεια & έρευνα 2021, «Περί των Ανεραΐδων & άλλα λαογραφικά στοιχεία της νήσου Άνδρου», επιμέλεια 2023 «Ναυτικές Ιστορίες της Άνδρου», επιμέλεια 2024, «Η Άνδρος τον 19ο αιώνα», συγγραφέας 2025.
Τα παραπάνω έδωσαν την ευκαιρία να επικοινωνήσουμε με το «Εν Άνδρω» και τον διαχειριστή του και να μιλήσουμε για το επιτυχημένο εκδοτικά βιβλίο του «Ναυτικές Ιστορίες της Άνδρου», που επιμελήθηκε και εξέδωσε το 2024.
Η μια ναυτική ιστορία οδήγησε στις προηγούμενες και στο βιβλίο με τις 20 ναυτικές ιστορίες, που συνέλεξε και εξέδωσε ο Διαμαντής Μπασαντής διασώζοντας αυθεντικά κομμάτια της ιστορίας της ναυτικής Άνδρου στις θάλασσες τον 20ο αιώνα.
Η Άνδρος ήταν και εξακολουθεί να είναι ένα ναυτικό νησί. Με μια ναυτική ιστορία που ξεκινά μετά το 1830 και φτάνει μέχρι σήμερα. Αυτή η ναυτική ιστορία απαρτίζεται από συλλογικές ή ατομικές ιστορίες που συνθέτουν την ιστορία του νησιού στις θάλασσες.
Πέρα από την συλλογική ιστορία που επεξεργάστηκε και συνέγραψε ο Διδάκτωρ Ιστορίας της Επικοινωνίας Διαμαντής Μπασαντής ενέσκηψε και συνέλεξε μία-μια μερικές από τις πλέον αντιπροσωπευτικές ιστορίες των ανθρώπων της θάλασσας σε ένα βιβλίο που γνώρισε και συνεχίζει να γνωρίζει επιτυχία.
Περιέχει 20 ναυτικές ιστορίες που αποτυπώνουν την δύσκολη και συχνά οριακή ζωή αυτών που ταξίδεψαν το νησί στα πελάγη και ανέδειξαν την Άνδρο σε ένα από τα σημαντικά ναυτικέ κέντρα της Ελλάδας.
Πως ξεκίνησε αυτή η ιδέα για ένα συλλογικό τόμο με ναυτικές ιστορίες;
Ήταν κυρίως η προσωπική εμπειρία από τον πατέρα μου, ο οποίος ήταν ναυτικός δεκάδες χρόνια κι έζησε ακραίες στιγμές στις θάλασσες για τις οποίες πολύ λίγο μιλούσε. Ήταν η έμφυτη σεμνότητα των ναυτικών της Άνδρου, το σκληροτράχηλο του χαρακτήρα τους και μια περίεργη εσωστρέφεια. Έτσι, ότι έζησαν στα πελάγη σπάνια τα είπανε. Απέφευγαν να μιλάνε. Αλλά και όταν κατάφεραν να μιλήσουν κατέγραψαν με λίγα λόγια μια ζωή στα άκρα, μια ζωή στα όρια. Ίσως γι’ αυτό δεν υπάρχουν πολλές ιστορίες από τη ζωή τους στα πέλαγα και τις δραματικές στιγμές τους στους ωκεανούς.
Αντιθέτως, υπάρχουν αρκετές ιστορίες για τις γυναίκες των ναυτικών και τη ζωή τους δίπλα τους. Γι’ αυτές γράφτηκαν και μυθιστορήματα και γυρίστηκαν ταινίες. Γιατί αυτές μιλούν, γράφουν και το κυριότερο γιατί αυτές ακόμα διαβάζουν βιβλία.
Ότι υπάρχει για τη ζωή των ανδρών ναυτικών στις θάλασσες και στους ωκεανούς είναι ότι αυτοί δύσκολα αφηγήθηκαν ή έγραψαν. Καθόλου τυχαίο πως η λογοτεχνία μας έχει μόνο έναν σημαντικό ναυτικό λογοτέχνη, τον Νίκο Καββαδία. Αυτός είναι ο μοναχικός Άγιος της ναυτικής λογοτεχνίας μας. Κι αυτός κατάφερε και διέσωσε με την ποίηση του και το πεζό του, «Βάρδια», κάτι από την άγνωστη εποποιΐα των ναυτικών στις θάλασσες του κόσμου.
Άρα ήταν τα προσωπικά βιώματα στην αφετηρία της έρευνας και της αποτύπωσης σου σε βιβλίο; Θεώρησες πως κάποιος έπρεπε να μιλήσει γι’ αυτούς καταγράφοντας και συλλέγοντας τις αφηγήσεις τους;
Πράγματι, έζησα προσωπικά ο ίδιος την ιστορία αυτής της σιωπής από παιδί στο σπίτι μου. Η μητέρα αφηγείτο τη μοναχική ζωή της στη στεριά. Ο πατέρας δεν μιλούσε σχεδόν ποτέ για την θάλασσα. Η μητέρα διεκτραγωδούσε τη ζωή στο πλάι ενός ναυτικού. Ο πατέρας σιωπούσε ή απλώς έλεγε «η μάνα είναι η οικογένεια».
Κάποιες φορές έφηβος, συνοδεύοντας τον στις μοναχικές βάρδιες του στο καράβι, τον ρώτησα για την ζωή του. Ξανοίχτηκε και είπε μερικές ιστορίες. Θυμάμαι κάποιες από αυτές σκόρπιες: μέτραγε 40 χρόνια στη θάλασσα και… τρία ναυάγια!
Μου έχει μείνει το πιο δύσκολο του. Αυτό στηνΒόρεια Θάλασσα. Ήταν νέος στον μεσοπόλεμο. Πήγαιναν για τον Αρχάγγελο της Ρωσίας. Ταξίδευαν αργά μέσα στην ομίχλη. Δεν είχαν ραντάρ εκείνα τα χρόνια. Μόνο την καμπάνα της πλώρης. Κι όποιος την άκουγε.
Ξαφνικά ήρθε από το πουθενά ένα μεγάλο ψηλό νορβηγικό πλοίο κι έκοψε στη μέση το μικρό χαμηλό ελληνικό φορτηγό. Όσοι ήταν στην πλώρη και στο κομοδέσιο της χάθηκαν. Τους πήρε κάτω η πλώρη, καθώς βούλιαξε. Όσοι ήταν στη πρύμνη σώθηκαν. Κράτησαν τα στεγανά του πλοίου και πρόλαβε ο νορβηγός να στρίψει και να τους μαζέψει. Έμεινε να αναλογίζεται για χρόνια την τύχη του. Είχε κατέβει για βάρδια στην μηχανή, στην πρύμνη, 10 λεπτά πριν την σύγκρουση.
Τόσο τυχαία, τόσο οριακή ήταν μερικές φορές η ζωή στα πελάγη. Κι αυτό θέλησες να το καταγράψεις…
Ακριβώς. Όταν ξεκίνησα το «Εν Άνδρω» άρχισα να μαζεύω ναυτικές ιστορίες από παλιούς καπετάνιους και ξέμπαρκους ναυτικούς και τις δημοσίευα. Ήταν ένας φόρος τιμής στον πατέρα, αλλά και στους χιλιάδες ναυτικούς της Άνδρου, που διαμόρφωσαν την άγνωστη ναυτική εποποιΐα του νησιού.
Γι’ αυτούς δημιούργησε ο σπουδαίος Ανδριώτης γλύπτης, της μεγάλης γενιάς του ΄30, ο Μιχάλης Τόμπρος, το μνημείο του Αφανούς Ναύτη στην άκρη της Χώρας της Άνδρου. Γι’ αυτούς μάζεψα ενδεικτικά αυτές τις ιστορίες που τις έριξα σαν μποτίλιες στο πέλαγος του διαδικτύου και ταξίδεψαν μακριά. Το αξιοσημείωτο είναι πως τις διάβασαν πολλές δεκάδες ή σε κάποιες περιπτώσεις και εκατοντάδες χιλιάδες αναγνώστες! Αυτό με εντυπωσίασε. Υπήρχε λοιπόν ακροατήριο, αλλά δεν υπήρχαν αφηγητές. Οι ιστορίες που κατέγραψα στο Εν Άνδρω ήταν η πρώτη ύλη. Κάθε μια και όλες μαζί αποτυπώνουν ζωές απλωμένες στις θάλασσες του κόσμου.
Τις μάζεψα λοιπόν σε ένα βιβλίο με σκοπό να συνοψίσω μέσα από αυτές την άγνωστη ναυτική του νησιού μέσα από τις ιστορίες αυτών των σκληροτράχηλων, εργατικών και σιωπηλών ανδρών του νησιού, που ξεκίνησαν από το πιο βόρειο σημείο των Κυκλάδων και ταξίδεψαν για βιοποριστικούς λόγους σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης.
Τι εποχές καλύπτουν οι ιστορίες που επιμελήθηκες και εξέδωσες;
Περιλαμβάνει τις γενιές των ναυτικών που ταξίδεψαν την Άνδρο στις θάλασσες του κόσμου και χρονολογικά εκτείνονται από την δεκαετία του 1940 μέχρι το τέλος του 20ου αιώνα. Έχω βρει και συμπεριλάβει από την απόβαση στη Νορμανδία μέχρι και την δεκαετία του 1990.
Ποια η εμπειρία σου από τις παρουσιάσεις του βιβλίου στην Άνδρο;
Το πρώτο είναι πως ένα βιβλίο με ναυτικές ιστορίες των ανδρών ναυτικών της Άνδρου το αγόρασαν πιο πολύ οι γυναίκες! Το έχω γράψει αρκετές φορές: είναι οι γυναίκες στην Ελλάδα οι οποίες διαβάζουν βιβλία περισσότερο από τους άνδρες…
Το δεύτερο είναι πως σε κάθε περιοχή του νησιού το ακροατήριο ήταν διαφορετικό και εστίαζε σε διαφορετικές ιστορίες.
Στη ναυτική Χώρα ήταν αυτές των υπερπόντιων ταξιδιών που συγκίνησαν. Το κοινό εστίασε στους ωκεανούς. Δύο από τις εξιστορήσεις του βιβλίου δημιουργήσαν αίσθηση στην Χώρα. Η πρώτη στην δραματική διάσωση πλοίου ανοικτά στο PortElizabeth στη Νότια Αφρική, όπου ο καπετάν-Νίκος Γλυνός από την Χώρα και το πλήρωμα του κατάφεραν το 1991 το ακατόρθωτο, διασώζοντας εαυτούς και πλοίο την τελευταία στιγμή με την βοήθεια ενός ατρόμητου Ολλανδού καπετάνιου και του ρυμουλκού του. Η δεύτερη αναφέρεται σοAndros Patria το 1978. Στο απίστευτο αυτό συμβάν χάθηκε όλο το πλήρωμα που εγκατέλειψε το φλεγόμενο τάνκερ και σώθηκε ως εκ θαύματος το πλοίο με μόνο οι τρεις που έμειναν πάνω!
Τέλος, στο Κόρθι και στο Γαύριο το κοινό εστίασε στις αφηγήσεις από το μεγάλο ναυτικό ναυάγιο του Χρυσή Αυγή, που συγκλόνισε την Άνδρο και το πανελλήνιο την δεκαετία του 1980.
Πως θα συνόψιζες το βιβλίο αυτό κλείνοντας αυτή την συζήτηση;
Με το βιβλίο αυτό ταξιδεύεις. Μέσα από τις σελίδες του ακολουθείς τις ιστορίες του. Από τη μια ιστορία στην άλλη. Ακολουθείς τις διαδρομές των ανθρώπων του. Όλες μαζί απαρτίζουν ένα μέρος της ιστορίας του τόπου. Στο βιβλίο οι ιστορίες έχουν πάντα τέλος. Στη ζωή όμως κανείς δεν ξέρει το τέλος και τις ιστορίες των ανθρώπων…
