Ψευδεπίγραφα φάρμακα: Η κρυφή επιδημία της διαφήμισης στο διαδίκτυο

Η εικόνα έχει γίνει πλέον οικεία σε κάθε χρήστη μέσων κοινωνικής δικτύωσης: διαφημίσεις που υπόσχονται θεαματικά αποτελέσματα (κυρίως γρήγορη απώλεια βάρους) μέσω ενέσιμων σκευασμάτων (των γνωστών «πενών») που παρουσιάζονται ως φάρμακα «τελευταίας τεχνολογίας».

Όπως επισημαίνει ο κ. Ιωάννης Χονδρέλης, PhD, Διευθυντής Ιατρικού Τμήματος της ΦΑΡΜΑΣΕΡΒ-ΛΙΛΛΥ, συχνά η ίδια πρόταση φτάνει και από πιο οικεία πηγή, έναν φίλο, έναν συνάδελφο ή τον προπονητή του γυμναστηρίου, με τη διαβεβαίωση ότι «το βρήκα εύκολα και δουλεύει».

Το κρίσιμο σημείο είναι ότι δεν μιλάμε για καλλυντικά ή συμπληρώματα διατροφής, αλλά για φαρμακευτικά προϊόντα, δηλαδή ουσίες με πραγματική φαρμακολογική δράση, που πρέπει να χορηγούνται μόνο έπειτα από ιατρική εκτίμηση και υπό ιατρική παρακολούθηση.

Τα προϊόντα που κυκλοφορούν μέσω διαφημίσεων δεν μπορούν να θεωρηθούν ως αυθεντικά φάρμακα. Το κοινό στοιχείο τους: κυκλοφορούν εκτός κάθε νόμιμου πλαισίου και η χρήση τους μπορεί να αποδειχθεί πολύ επικίνδυνη για την υγεία των πολιτών.

Τι είναι τα ψευδεπίγραφα φάρμακα

Ο όρος «ψευδεπίγραφο φάρμακο» αναφέρεται σε προϊόντα που παρουσιάζονται παραπλανητικά ως εγκεκριμένα φαρμακευτικά σκευάσματα, ενώ στην πραγματικότητα δεν έχουν καμία εγγύηση ταυτότητας, σύστασης ή προέλευσης.

Μπορεί να πρόκειται για απομιμήσεις φαρμακευτικών μορίων που βρίσκονται ακόμη σε ερευνητικό στάδιο και δεν έχουν λάβει καμία έγκριση κυκλοφορίας από ρυθμιστικές Αρχές, όπως ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (EMA) ή ο Αμερικανικός Οργανισμός Τροφίμων & Φαρμάκων (FDA), ή για απομιμήσεις γνωστών, ήδη εγκεκριμένων φαρμάκων που διατίθενται όμως εκτός των νόμιμων καναλιών διανομής.

Αυθεντικό είναι μόνο το φάρμακο που έχει εγκριθεί από τις ρυθμιστικές Αρχές, παρασκευάζεται υπό αυστηρό ποιοτικό έλεγχο και φτάνει στον ασθενή μέσα από τη νόμιμη αλυσίδα διανομής, δηλαδή από το φυσικό φαρμακείο.

Σε κάθε περίπτωση, όποιο προϊόν διαφημίζεται ή πωλείται εκτός του πλαισίου που προβλέπει η νομοθεσία (είτε επειδή δεν έχει καν εγκριθεί, είτε επειδή διακινείται από μη εξουσιοδοτημένα κανάλια) δεν μπορεί, εξ ορισμού, να θεωρηθεί νόμιμο, αυθεντικό ή ασφαλές.

Από τα social media στο σπίτι σας

Το φαινόμενο δεν περιορίζεται στο διαδίκτυο. Παράλληλα με τις online αγγελίες και τις καμπάνιες σε social media, εμφανίζονται προσφορές και μέσω πιο «φυσικών» καναλιών διάθεσης (γυμναστηρίων, κέντρων αδυνατίσματος, χώρων ευεξίας «wellness») που υπόσχονται εύκολη πρόσβαση σε φάρμακα χωρίς ιατρική συνταγή.

Στην Ελλάδα, η διαφήμιση συνταγογραφούμενων φαρμάκων προς το ευρύ κοινό απαγορεύεται από τον νόμο, ακόμη και όταν προβάλλεται από επαγγελματίες υγείας ή γνωστά πρόσωπα, όπως απαγορεύεται και η διαδικτυακή πώληση συνταγογραφούμενων φαρμάκων.

Τα φυσικά φαρμακεία παραμένουν η μοναδική νόμιμη πηγή προμήθειας φαρμάκων στη χώρα, όπως έχει επανειλημμένα υπογραμμίσει ο ΕΟΦ. Οποιοδήποτε άλλο κανάλι (έστω κι αν φαίνεται αξιόπιστο ή επαγγελματικό) λειτουργεί εκτός νομιμότητας.

Γιατί δεν είναι απλώς «παράνομα» αλλά και επικίνδυνα

Το ερώτημα που συχνά διαφεύγει από τον καταναλωτή είναι: τι ακριβώς αγοράζει και τι εισάγει τελικά στον οργανισμό του; Τα σκευάσματα που κυκλοφορούν μέσω αυτών των παράνομων καναλιών δεν συνοδεύονται από καμία τεκμηρίωση ή εγγύηση ότι:

• παρασκευάζονται σε ελεγχόμενες εγκαταστάσεις, σε στείρες συνθήκες,
• τηρούν τους διεθνείς κανόνες Ορθής Παρασκευαστικής Πρακτικής (GMP),
• είναι αυθεντικά, δηλαδή προέρχονται πράγματι από τον νόμιμο παρασκευαστή και δεν αποτελούν απομίμηση σε πειστική συσκευασία,
• περιέχουν πράγματι τη δραστική ουσία που δηλώνουν, στη σωστή δοσολογία,
• έχουν μεταφερθεί και φυλαχθεί στις αυστηρές συνθήκες ψύξης που απαιτούν τα συγκεκριμένα σκευάσματα,
• είναι απαλλαγμένα από επικίνδυνες ή τοξικές προσμείξεις και δεν περιέχουν ακατάλληλα έκδοχα.

Όπως προειδοποιούν ο ΕΟΦ και οι ευρωπαϊκές αρχές φαρμάκων, τα παράνομα προϊόντα αυτής της κατηγορίας μπορεί να μην περιέχουν καθόλου τη δηλωμένη δραστική ουσία ή να περιέχουν άλλες, αδήλωτες ουσίες. Στα ενέσιμα σκευάσματα οι κίνδυνοι είναι ακόμη μεγαλύτεροι, γιατί το προϊόν εισέρχεται απευθείας στον οργανισμό, ενώ μια λανθασμένη ή άγνωστη δόση μπορεί να οδηγήσει σε επίμονους εμετούς, αφυδάτωση, επικίνδυνη πτώση του σακχάρου και πιθανή νοσηλεία.

Τι μπορεί να κάνει ο πολίτης

Η σύσταση προς τους πολίτες είναι σαφής:

• να είναι ιδιαίτερα καχύποπτοι σε online διαφημίσεις φαρμάκων, ειδικά όσων προωθούνται χωρίς ανάγκη ιατρικής συνταγής καθώς και σε συστάσεις γνωστών για «εύκολη» προμήθεια,
• να θυμούνται ότι η μόνη νόμιμη πηγή προμήθειας φαρμάκων στην Ελλάδα είναι τα φυσικά φαρμακεία, όπου τα συνταγογραφούμενα φάρμακα χορηγούνται μόνο με ιατρική συνταγή,
• να μην εμπιστεύονται προμήθεια φαρμάκων μέσω διαδικτύου, κοινωνικών δικτύων, γυμναστηρίων, κέντρων ευεξίας ή γνωστών και φίλων, ανεξαρτήτως του πόσο επαγγελματική φαίνεται η παρουσίασή τους,
• να απευθύνονται πρώτα σε γιατρό, εφόσον θεωρούν ότι χρειάζονται θεραπεία για τη διαχείριση του βάρους τους, ώστε να κριθεί αν και ποια θεραπεία ενδείκνυται,
• σε περίπτωση αμφιβολίας, να απευθύνονται στον φαρμακοποιό ή τον θεράποντα ιατρό τους πριν χρησιμοποιήσουν οποιοδήποτε προϊόν που παρουσιάζεται ως φάρμακο.

Οι αρμόδιες ελληνικές Αρχές (ο Εθνικός Οργανισμός Φαρμάκων (ΕΟΦ), η Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος και η Διεύθυνση Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος) παρακολουθούν συστηματικά το φαινόμενο και λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα σε κάθε περίπτωση. Η συμβολή των πολιτών είναι καθοριστική: η αναφορά στον ΕΟΦ ενός ύποπτου ιστότοπου, μιας διαφήμισης ή ενός προϊόντος μπορεί να προστατεύσει και άλλους.

Το μήνυμα, τελικά, είναι απλό: όταν ένα φάρμακο διαφημίζεται εκεί όπου η νομοθεσία το απαγορεύει, πωλείται από κανάλι που δεν έχει καμία εξουσιοδότηση ή σας προτείνεται ως «ευκαιρία» από έναν γνωστό, η καχυποψία δεν είναι υπερβολή. Είναι προστασία.