Στις 25 Μαΐου 1834, το νεαρό ελληνικό κράτος έζησε μία από τις πιο αμφιλεγόμενες στιγμές του: Δύο από τις σημαντικότερες στρατιωτικές μορφές της Επανάστασης του 1821, ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και ο Δημήτριος Πλαπούτας καταδικάστηκαν σε θάνατο ως ένοχοι εσχάτης προδοσίας.
Μετά τη δολοφονία του Ιωάννη Καποδίστρια και την άφιξη του Όθωνα, η εξουσία στην Ελλάδα πέρασε στη βαυαρική Αντιβασιλεία. Το νέο κράτος προσπαθούσε να οργανωθεί μέσα σε έντονες συγκρούσεις: παλιοί οπλαρχηγοί, πολιτικές φατρίες και ξένες επιρροές διεκδικούσαν ρόλο και ισχύ.
Σε αυτό το κλίμα, ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και ο Δημήτριος Πλαπούτας, που συνδέονταν με το καποδιστριακό και ρωσόφιλο στρατόπεδο, θεωρήθηκαν επικίνδυνοι για τη νέα τάξη πραγμάτων. Οι συλλήψεις τους έγιναν τον Σεπτέμβριο του 1833, ενώ στο στόχαστρο βρέθηκαν και άλλοι αγωνιστές.
Η κατηγορία ήταν ότι συμμετείχαν σε συνωμοσία με στόχο την ανατροπή της Αντιβασιλείας και την πρόκληση αναταραχής στο κράτος. Η δίκη, όμως, έμεινε στην ιστορία ως μια βαθιά πολιτικά φορτισμένη διαδικασία, με έντονη αμφισβήτηση για το αν τα στοιχεία επαρκούσαν για μια τόσο βαριά απόφαση. Τελικά, η πλειοψηφία του πενταμελούς δικαστηρίου επέβαλε τη θανατική ποινή.
Στο κέντρο της υπόθεσης βρέθηκε και η απολογία του Κολοκοτρώνη. Όταν ρωτήθηκε για το επάγγελμά του, φέρεται να απάντησε:
«Στρατιωτικός. Στρατιώτης ήμουνα. Κράταγα επί 49 χρόνια στο χέρι το ντουφέκι και πολεμούσα νύχτα μέρα για την πατρίδα».
Η φράση αυτή αποτυπώνει το βάρος της στιγμής: ο άνθρωπος που είχε ταυτιστεί με τον Αγώνα της Ανεξαρτησίας βρισκόταν τώρα κατηγορούμενος από το ίδιο το ελληνικό κράτος.
Καθοριστική υπήρξε η στάση δύο δικαστών, του Αναστάσιου Πολυζωίδη και του Γεωργίου Τερτσέτη. Οι δύο τους αρνήθηκαν να υπογράψουν την καταδικαστική απόφαση, θεωρώντας ότι δεν υπήρχαν επαρκή στοιχεία για την ενοχή των κατηγορουμένων. Η άρνησή τους τούς έφερε αντιμέτωπους με την εξουσία: απομακρύνθηκαν από τις θέσεις τους και διώχθηκαν, πριν αργότερα αθωωθούν.
Η εκτέλεση δεν έγινε ποτέ. Η ποινή μετατράπηκε σε κάθειρξη και, μετά την ενηλικίωση του Όθωνα, ο Κολοκοτρώνης και ο Πλαπούτας αποφυλακίστηκαν το 1835 αλλά η υπόθεση άφησε βαθύ αποτύπωμα στη δημόσια μνήμη.
Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο
1834: Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και ο Δημήτριος Πλαπούτας καταδικάζονται σε θάνατο κατά τη διάρκεια της βαυαροκρατίας. Είχαν κατηγορηθεί ότι συνωμοτούσαν κατά της αντιβασιλείας. Υπέρ της απαλλαγής τους ψηφίζουν οι δικαστές Γεώργιος Τερτσέτης και Αναστάσιος Πολυζωίδης. Η ποινή τους θα μετατραπεί σε κάθειρξη και θα απελευθερωθούν μόλις ενηλικιωθεί ο Όθων, τον Μάιο του 1835.
1895: Ο Όσκαρ Ουάιλντ καταδικάζεται σε δύο χρόνια φυλάκιση για σοδομισμό. Οι ερωτικές επιλογές του και ειδικότερα η -απαγορευμένη στη Μεγάλη Βρετανία εκείνη την εποχή- ομοφυλοφιλία του, προκάλεσαν ιδιαίτερη αίσθηση.
1911: Στο Μεξικό, ο Εμιλιάνο Ζαπάτα ξεκινά επανάσταση.
1932: Κάνει το ντεμπούτο του το διάσημο καρτούν της Ντίσνεϊ, Ντίπι Ντογκ, γνωστότερο ως Γκούφι. Ανθρωπόμορφος σκύλος και κολλητός φίλος του Μίκυ Μάους. Ατζαμής, πλακατζής, έξω καρδιά, ιππότης με τις κυρίες, αθώος σαν παιδί, ολίγον χαοτικός, αλλά πιστός και πάντα έτοιμος να βοηθήσει τους φίλους του.
1935: Ο θρυλικός σπρίντερ και άλτης Τζέσε Όουενς σπάει έξι παγκόσμια ρεκόρ σε μία ώρα. Μεταξύ άλλων, γίνεται ο πρώτος άλτης που περνά τα 8 μέτρα στο άλμα εις μήκος, με επίδοση 8,13 μ.
1937: Ο Ισμέτ Ινονού, κορυφαίος Τούρκος πολιτικός και διάδοχος του Κεμάλ Ατατούρκ, επισκέπτεται επίσημα την Αθήνα, ενισχύοντας το καλό κλίμα και τις διπλωματικές σχέσεις ανάμεσα σε Ελλάδα και Τουρκία.
1942: Ο Άρης Βελουχιώτης συγκροτεί την πρώτη ένοπλη ομάδα του ΕΑΜ, στα βουνά της Ρούμελης. Το γεγονός σηματοδοτεί την απαρχή της ελληνικής Εθνικής Αντίστασης απέναντι στις δυνάμεις κατοχής κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
1961: Ο πρόεδρος Τζον Κένεντι ζητά από το Κογκρέσο τη χρηματοδότηση του διαστημικού προγράμματος και ανακοινώνει τον στόχο αποστολής ανθρώπου στη Σελήνη μέχρι το τέλος της δεκαετίας. Η δήλωση αυτή ξεκινά τον Διαστημικό Αγώνα μεταξύ ΗΠΑ και Σοβιετικής Ένωσης.
1973: Το αντιτορπιλικό «Βέλος ΙΙ» με κυβερνήτη τον Νίκο Παππά αποχωρεί από ΝΑΤΟϊκή άσκηση. Εκείνος, 6 αξιωματικοί και 25 υπαξιωματικοί ζητούν πολιτικό άσυλο στην Ιταλία. Η κίνηση αυτή (Κίνημα του Ναυτικού) αποτελεί πλήγμα για τη χούντα, καθώς διεθνοποιεί το ελληνικό πρόβλημα.
1977: Κάνει πρεμιέρα στους κινηματογράφους «Ο Πόλεμος των Άστρων» του Τζορτζ Λούκας.
1979: Το αεροπορικό δυστύχημα της πτήσης 191 της American Airlines στο Σικάγο στοιχίζει τη ζωή σε 273 ανθρώπους, αποτελώντας μέχρι σήμερα το πιο φονικό αεροπορικό δυστύχημα εντός των ΗΠΑ.
1979: Εξαφανίζεται στη Νέα Υόρκη ο 6χρονος Ίταν Πατζ, στην πρώτη του προσπάθεια να πάει μόνος στο σχολείο. Η υπόθεσή του συγκλονίζει την Αμερική και οδηγεί στην καθιέρωση της Ημέρας Εξαφανισμένων Παιδιών, με το πρόσωπό του να γίνεται σύμβολο στα κουτιά γάλακτος.
1980: Η Καστοριά κατακτά το Κύπελλο Ελλάδος νικώντας τον Ηρακλή με 5-2. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη επιτυχία στην ιστορία της ομάδας, καθώς παραμένει ο μοναδικός τίτλος της.
2011: Εμφανίζονται για πρώτη φορά οι «Αγανακτισμένοι στο Σύνταγμα». Χιλιάδες πολίτες, εμπνευσμένοι από τις διαμαρτυρίες στην Ισπανία, συγκεντρώνονται αυθόρμητα μπροστά στη Βουλή, εκφράζοντας ειρηνικά την αντίθεσή τους στα μέτρα λιτότητας και ανοίγοντας νέο κεφάλαιο στις διαδηλώσεις στην Ελλάδα.
2017: Πραγματοποιείται βομβιστική έκρηξη στο αυτοκίνητο του Λουκά Παπαδήμου, στη συμβολή των οδών Μάρνης και 3ης Σεπτεμβρίου. Ο πρώην πρωθυπουργός τραυματίζεται και μεταφέρεται στο νοσοκομείο Ευαγγελισμός.
2020: Ο Αφροαμερικανός Τζορτζ Φλόιντ δολοφονείται στη Μινεάπολη από τον αστυνομικό Ντέρεκ Τσόβιν, ο οποίος πιέζει επί 8 λεπτά και 45 δευτερόλεπτα το γόνατό του στον λαιμό του, ενώ ο Φλόιντ είναι δεμένος με χειροπέδες και ακινητοποιημένος. Η φράση «I can’t breathe» γίνεται σύνθημα σε ένα παγκόσμιο κύμα διαμαρτυριών κατά του ρατσισμού και της αστυνομικής βίας, αναζωπυρώνοντας το κίνημα Black Lives Matter.
2023: Ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA) εγκρίνει την πρώτη σε άνθρωπο κλινική μελέτη εμφυτευμάτων εγκεφάλου του Neuralink για τη θεραπεία καταστάσεων όπως η παράλυση και η τύφλωση.
Γεννήσεις
1939 – Ίαν ΜακΚέλεν, Άγγλος ηθοποιός, κορυφαίος ερμηνευτής του βρετανικού θεάτρου και του κινηματογράφου, παγκοσμίως γνωστός για τους ρόλους του ως Γκάνταλφ στις τριλογίες «Ο Άρχοντας των Δαχτυλιδιών» και «Χόμπιτ» και ως Μαγκνέτο στα «X-Men»· έχει τιμηθεί με πολυάριθμα βραβεία για την προσφορά του στην τέχνη.
1958 – Πολ Γουέλερ, Άγγλος ρόκερ, τραγουδοποιός και κιθαρίστας, γνωστός ως ηγετική μορφή των The Jam και αργότερα των The Style Council· καθοριστική φυσιογνωμία της βρετανικής μουσικής σκηνής από τη δεκαετία του ’70, αποκαλείται συχνά «The Modfather» για την επιρροή του στο mod revival και το britpop.
1976 – Κίλιαν Μέρφι, Ιρλανδός ηθοποιός, ευρύτερα γνωστός για τον ρόλο του ως Τόμας Σέλμπι στη σειρά Peaky Blinders και για τις συνεργασίες του με τον Κρίστοφερ Νόλαν σε ταινίες όπως «Inception», «Dunkirk» και «Oppenheimer»· ξεχωρίζει για τη μεταμορφωτική του υποκριτική και το υποβλητικό του βλέμμα.
Θάνατοι
1954 – Ρόμπερτ Κάπα, Ουγγροαμερικανός φωτορεπόρτερ, από τους σημαντικότερους πολεμικούς ανταποκριτές του 20ού αιώνα· συνίδρυσε το πρακτορείο Magnum Photos και απαθανάτισε συγκλονιστικές εικόνες από τον Ισπανικό Εμφύλιο, τον Β’ Παγκόσμιο και την Απόβαση στη Νορμανδία· σκοτώθηκε πατώντας νάρκη στην Ινδοκίνα, καταγράφοντας για πάντα το πρόσωπο του πολέμου.
2001 – Αλμπέρτο Κόρδα (καλλιτεχνικό ψευδώνυμο του Αλμπέρτο Ντίας Γκουτιέρες), Κουβανός φωτογράφος, παγκοσμίως γνωστός για την εμβληματική φωτογραφία του Τσε Γκεβάρα με τίτλο «Guerrillero Heroico», η οποία έγινε σύμβολο της επανάστασης και ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα πορτρέτα όλων των εποχών.
Εορτολόγιο
Εθνικές Γιορτές – Επέτειοι
Διεθνής Ημέρα Εξαφανισμένων Παιδιών
Διεθνής Ημέρα Χωρίς Πλαστικά
Η Ένδοξη 25η Μαΐου
Ημέρα της Αφρικής
Ημέρα της Πετσέτας
Ημέρα Υπερηφάνειας των Κομπιουτεράδων
Παγκόσμια Ημέρα Θυρεοειδούς
Παγκόσμια Ημέρα Ποδοσφαίρου
