Σαν σήμερα, στις 25 Ιουνίου 1925, η Ελλάδα εισέρχεται σε μία από τις πιο αμφιλεγόμενες και σκοτεινές περιόδους της νεότερης πολιτικής ιστορίας της. Ο στρατηγός Θεόδωρος Πάγκαλος, εκμεταλλευόμενος την πολιτική αποσταθεροποίηση και την κοινωνική κρίση της εποχής, ηγείται στρατιωτικού κινήματος και εγκαθιστά δικτατορικό καθεστώς, τερματίζοντας προσωρινά τη βραχύβια Β’ Ελληνική Δημοκρατία.
Η δεκαετία του 1920 βρίσκει την Ελλάδα τραυματισμένη από τη Μικρασιατική Καταστροφή, με δεκάδες χιλιάδες πρόσφυγες, απογοητευμένο στρατό και βαθιά κοινωνική δυσφορία. Το πολίτευμα της Β’ Δημοκρατίας, που ανακηρύχθηκε μόλις έναν χρόνο πριν (1924), αποδεικνύεται εξαιρετικά εύθραυστο. Η κυβέρνηση του Ανδρέα Μιχαλακόπουλου είναι αδύναμη να ελέγξει τον στρατό, ενώ η αντιπαλότητα μεταξύ βενιζελικών και βασιλικών διχάζει και πάλι τη χώρα. Σε αυτό το ρευστό τοπίο, ο Πάγκαλος προβάλλει ως «άνθρωπος της τάξης» με έντονη στρατιωτική επιρροή και πολιτικές φιλοδοξίες.
Οι φήμες για επικείμενη κατάλυση του πολιτεύματος κυκλοφορούσαν εβδομάδες πριν. Τελικά, στις 25 Ιουνίου 1925, ο Θεόδωρος Πάγκαλος, με την υποστήριξη στρατευμάτων σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, στέλνει τελεσίγραφο στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Παύλο Κουντουριώτη ζητώντας την αποπομπή της κυβέρνησης. Η αντίδραση του πολιτικού κόσμου είναι άτονη. Μέσα σε λίγες ώρες, το πραξικόπημα επικρατεί αναίμακτα και ο Πάγκαλος αναλαμβάνει την πρωθυπουργία. Παρά τον αυταρχικό χαρακτήρα του εγχειρήματος, η Βουλή – σε μια απέλπιδα προσπάθεια διατήρησης προσχημάτων – του παρέχει ψήφο εμπιστοσύνης.
Αμέσως μετά την ανάληψη της εξουσίας, το νέο καθεστώς προχωρά σε κατάργηση θεμελιωδών ελευθεριών, λογοκρισία, διώξεις δημοσιογράφων, εξορίες πολιτικών αντιπάλων και παραπομπές σε στρατοδικεία. Η διάλυση της Βουλής τον Σεπτέμβριο του 1925 και η αναβολή των εκλογών επιβεβαιώνουν την απομάκρυνση από κάθε κοινοβουλευτική νομιμότητα.
Τον Ιούνιο του 1926, ο Πάγκαλος αυτοανακηρύσσεται Πρόεδρος της Δημοκρατίας, συγκεντρώνοντας και τυπικά όλη την εξουσία στα χέρια του. Το καθεστώς του επιχειρεί να πείσει για τον «εκσυγχρονιστικό» του χαρακτήρα, αλλά η καθημερινότητα χαρακτηρίζεται από ένα μείγμα αυταρχισμού και γραφικότητας. Χαρακτηριστική είναι η απόφαση του να καθορίσει με διάταγμα το επιτρεπόμενο μήκος της γυναικείας φούστας, προκαλώντας τη θυμηδία του Τύπου.
Εξωτερικά, ο Πάγκαλος ασκεί επιθετική πολιτική, με αποκορύφωμα το λεγόμενο «επεισόδιο του Πετριτσίου» με τη Βουλγαρία, το οποίο προκάλεσε διεθνή κατακραυγή.
Η διολίσθηση του καθεστώτος σε πλήρη αυθαιρεσία και η διογκούμενη λαϊκή δυσαρέσκεια ανοίγουν τον δρόμο για τη νέα ανατροπή. Στις 22 Αυγούστου 1926, ο στρατηγός Γεώργιος Κονδύλης ηγείται πραξικοπήματος και απομακρύνει τον Πάγκαλο από την εξουσία. Η δικτατορία του είχε διαρκέσει μόλις 14 μήνες, αλλά άφησε πίσω της βαθιά τραύματα στον κοινοβουλευτισμό, δυσπιστία απέναντι στους στρατιωτικούς και πολιτική πόλωση που θα διαιωνιζόταν για δεκαετίες.
Ο Θεόδωρος Πάγκαλος έμεινε στην Ιστορία ως μια από τις πιο αμφιλεγόμενες μορφές της νεότερης Ελλάδας – ένας στρατιωτικός με ηρωική προϋπηρεσία που μετατράπηκε σε αυταρχικό ηγέτη, αναδεικνύοντας με τη σύντομη θητεία του τις παθογένειες ενός πολιτικού συστήματος χωρίς σταθερά θεμέλια.
