Οι Ηνωμένες Πολιτείες πιέζουν άλλες χώρες να συγκροτήσουν μια διεθνή συμμαχία με στόχο την αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, σύμφωνα με τηλεγράφημα του Στέιτ Ντιπάρτμεντ που περιήλθε σε γνώση του Reuters, την ώρα που οι τιμές του πετρελαίου εκτινάχθηκαν στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων άνω των τεσσάρων ετών, λόγω φόβων για παρατεταμένες διαταραχές στον παγκόσμιο εφοδιασμό καυσίμων.
Δύο μήνες μετά την έναρξη του πολέμου που ξεκίνησε με αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα κατά του Ιράν, η κρίσιμη θαλάσσια οδός παραμένει κλειστή, διακόπτοντας το 20% των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η εξέλιξη αυτή έχει οδηγήσει σε εκτίναξη των διεθνών τιμών ενέργειας και έχει εντείνει τις ανησυχίες για τον κίνδυνο οικονομικής ύφεσης. Οι προσπάθειες επίλυσης της σύγκρουσης έχουν φτάσει σε αδιέξοδο, το οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν να ξεπεράσουν μέσω ναυτικού αποκλεισμού των εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν, που αποτελούν τη βασική πηγή εσόδων της χώρας.
Με τις συνομιλίες να παραμένουν στάσιμες, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, αναμένεται να λάβει ενημέρωση την Πέμπτη για σχέδια νέων στρατιωτικών πληγμάτων κατά του Ιράν, με στόχο την επιστροφή της Τεχεράνης στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, σύμφωνα με δημοσίευμα του Axios αργά την Τετάρτη. Η εξέλιξη αυτή ενίσχυσε σημαντικά τις τιμές του πετρελαίου, με το συμβόλαιο αναφοράς Brent να ξεπερνά σε κάποια στιγμή τα 125 δολάρια το βαρέλι, εν μέρει και λόγω τεχνικών παραγόντων που σχετίζονται με τη λήξη του συμβολαίου αργότερα την Πέμπτη. Από την αρχή του έτους, οι τιμές του Brent έχουν υπερδιπλασιαστεί, φτάνοντας την Πέμπτη στο υψηλότερο επίπεδο από τον Μάρτιο του 2022, τροφοδοτώντας τον πληθωρισμό και οδηγώντας τις τιμές των καυσίμων σε πολιτικά ευαίσθητα επίπεδα παγκοσμίως.
Το Ιράν έχει δεσμευτεί να συνεχίσει να διαταράσσει τη ναυσιπλοΐα στα Στενά όσο παραμένει υπό απειλή, γεγονός που ενδέχεται να προκαλέσει περαιτέρω διαταραχές στην προμήθεια πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή, σε μια σύγκρουση που έχει ήδη στοιχίσει τη ζωή σε χιλιάδες ανθρώπους. Η Τεχεράνη προειδοποίησε την Τετάρτη για «άνευ προηγουμένου στρατιωτική δράση» σε περίπτωση συνέχισης του αμερικανικού αποκλεισμού πλοίων που συνδέονται με το Ιράν. Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει ότι το Ιράν δεν μπορεί να αποκτήσει πυρηνικά όπλα, ενώ η Τεχεράνη επιμένει ότι οι πυρηνικές της φιλοδοξίες είναι ειρηνικές.
«Δεν ξέρουν πώς να υπογράψουν μια συμφωνία χωρίς πυρηνικά. Καλύτερα να σοβαρευτούν σύντομα», ανέφερε ο Τραμπ σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης την Τετάρτη, χωρίς να εξηγήσει τι θα περιλάμβανε μια τέτοια συμφωνία. Η ανάρτηση συνοδευόταν από μονταρισμένη εικόνα του με σκούρα γυαλιά και πολυβόλο, με τη λεζάντα «Τέλος ο καλός τύπος».
Καθώς Ουάσινγκτον και Τεχεράνη ανταλλάσσουν δημόσιες απειλές, το Πακιστάν, που λειτουργεί ως διαμεσολαβητής, επιχειρεί να αποτρέψει την κλιμάκωση, ενώ οι δύο πλευρές ανταλλάσσουν μηνύματα σχετικά με μια πιθανή συμφωνία, σύμφωνα με πακιστανική πηγή την Τετάρτη. Ο Τραμπ είχε συνομιλίες την Τρίτη με στελέχη της πετρελαϊκής βιομηχανίας και «συζήτησε τα βήματα που έχει λάβει για την ανακούφιση των παγκόσμιων αγορών πετρελαίου, καθώς και τα μέτρα που θα μπορούσαν να ληφθούν ώστε να συνεχιστεί ο αποκλεισμός για μήνες αν χρειαστεί, με στόχο τον περιορισμό των επιπτώσεων στους Αμερικανούς καταναλωτές», όπως δήλωσε αξιωματούχος του Λευκού Οίκου.
Διαμάχη για το ουράνιο και πίεση στην οικονομία
Ο πόλεμος έχει κοστίσει μέχρι στιγμής στον αμερικανικό στρατό 25 δισεκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα με ανώτερο αξιωματούχο του Πενταγώνου, στην πρώτη επίσημη εκτίμηση του κόστους της σύγκρουσης. Το τηλεγράφημα του Στέιτ Ντιπάρτμεντ αναφέρει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες καλούν άλλες χώρες να συμμετάσχουν σε μια νέα διεθνή συμμαχία που θα επιτρέψει στα πλοία να διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, μετά τη διακοπή της ναυσιπλοΐας.
Η προτεινόμενη συμμαχία, με την ονομασία «Maritime Freedom Construct», θα περιλαμβάνει ανταλλαγή πληροφοριών, διπλωματικό συντονισμό και συνδρομή στην επιβολή κυρώσεων. Η Γαλλία, η Βρετανία και άλλες χώρες έχουν πραγματοποιήσει συνομιλίες για πιθανή συμμετοχή, αλλά δηλώνουν ότι θα συμβάλουν μόνο μετά τη λήξη των εχθροπραξιών. Το Ιράν ζητά από τις ΗΠΑ να αναγνωρίσουν το δικαίωμά του στον εμπλουτισμό ουρανίου για ειρηνικούς σκοπούς, ενώ διαθέτει απόθεμα περίπου 440 κιλών ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60%, που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή αρκετών πυρηνικών όπλων εάν εμπλουτιστεί περαιτέρω.
Ο πρόεδρος της ιρανικής Βουλής και επικεφαλής διαπραγματευτής, Μοχάμαντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, δήλωσε ότι ο Τραμπ επιχειρεί να διχάσει τους Ιρανούς και να εξαναγκάσει τη χώρα σε παράδοση μέσω του αποκλεισμού. «Η λύση για την αντιμετώπιση της νέας συνωμοσίας του εχθρού είναι μία: η διατήρηση της ενότητας, που υπήρξε η κατάρα όλων των συνωμοσιών του εχθρού», ανέφερε σε ηχητικό μήνυμα στο Telegram.
Σύμφωνα με τον επικεφαλής ανθρωπίνων δικαιωμάτων του ΟΗΕ, Φόλκερ Τουρκ, το Ιράν έχει εκτελέσει τουλάχιστον 21 άτομα από την έναρξη του πολέμου με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ πριν από δύο μήνες, ενώ έχουν συλληφθεί περισσότεροι από 4.000 άνθρωποι με κατηγορίες που σχετίζονται με την εθνική ασφάλεια. Παράλληλα, σε ένδειξη της πίεσης που δέχεται η οικονομία, το ιρανικό νόμισμα υποχώρησε σε ιστορικό χαμηλό την Τετάρτη, ενώ ο πληθωρισμός διαμορφώθηκε στο 65,8% έως τις 20 Απριλίου, σύμφωνα με την κεντρική τράπεζα.
Το Ιράν ζητά πρώτα επίσημο τέλος της σύγκρουσης
Η τελευταία πρόταση του Ιράν για την επίλυση του πολέμου, η οποία έχει παγώσει από τις 8 Απριλίου στο πλαίσιο συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός, προβλέπει την αναβολή της συζήτησης για το πυρηνικό του πρόγραμμα έως ότου τερματιστεί επισήμως η σύγκρουση και επιλυθούν τα ζητήματα ναυσιπλοΐας. Η πρόταση αυτή δεν ικανοποιεί την απαίτηση του Τραμπ να τεθεί το πυρηνικό ζήτημα εξαρχής.
Σύμφωνα με την πακιστανική πηγή, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν διαβιβάσει «παρατηρήσεις» επί της ιρανικής πρότασης και πλέον αναμένουν απάντηση από την Τεχεράνη. «Οι Ιρανοί ζήτησαν χρόνο έως το τέλος της εβδομάδας», ανέφερε η ίδια πηγή στο Reuters.
Αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών, κατόπιν εντολής ανώτερων αξιωματούχων της κυβέρνησης, εξετάζουν πώς θα αντιδρούσε το Ιράν εάν ο Τραμπ ανακοίνωνε μονομερή νίκη, σύμφωνα με δύο Αμερικανούς αξιωματούχους και ένα άτομο με γνώση του θέματος. Η Τεχεράνη έχει σε μεγάλο βαθμό αποκλείσει κάθε ναυσιπλοΐα εκτός από τη δική της από τον Περσικό Κόλπο μέσω των Στενών του Ορμούζ, μετά την έναρξη των αεροπορικών επιδρομών από ΗΠΑ και Ισραήλ στις 28 Φεβρουαρίου, ενώ οι ΗΠΑ ξεκίνησαν τον αποκλεισμό αυτόν τον μήνα.
Το Ιράν δεν διαθέτει πλέον έναν αδιαμφισβήτητο θρησκευτικό ηγέτη στην κορυφή της εξουσίας, μετά τον θάνατο ανώτερων πολιτικών και στρατιωτικών στελεχών, συμπεριλαμβανομένου του ανώτατου ηγέτη, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. Η ανάδειξη του τραυματισμένου γιου του, Μοτζταμπά, ως διαδόχου του, έχει ενισχύσει την ισχύ των σκληροπυρηνικών διοικητών των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, σύμφωνα με Ιρανούς αξιωματούχους και αναλυτές.
Την ίδια στιγμή, ο Ντόναλντ Τραμπ αντιμετωπίζει εσωτερικές πιέσεις να τερματίσει τον πόλεμο, για τον οποίο έχει δώσει διαφορετικές αιτιολογίες στο αμερικανικό κοινό, το οποίο πλήττεται από την αύξηση των τιμών καυσίμων. Το ποσοστό αποδοχής του υποχώρησε στο χαμηλότερο επίπεδο της τρέχουσας θητείας του, σύμφωνα με δημοσκόπηση του Reuters/Ipsos.
