Ραγδαίες είναι οι πολιτικές εξελίξεις στην Τουρκία μετά την απόφαση του Εφετείου της Άγκυρας να ακυρώσει το συνέδριο του CHP του 2023, με το οποίο είχε αναδειχθεί στην ηγεσία του κόμματος ο Οζγκιούρ Οζέλ.
Η απόφαση, που ελήφθη με το σκεπτικό της «mutlak butlan», δηλαδή της απόλυτης ακυρότητας, οδηγεί στην προσωρινή απομάκρυνση του Οζέλ και της κομματικής του διοίκησης, ενώ επαναφέρει στην ηγεσία τον πρώην πρόεδρο του κόμματος, Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου, μέχρι να τελεσιδικήσει η υπόθεση. Σύμφωνα με την Türkiye Gazetesi, το δικαστήριο έκρινε άκυρο το 38ο Τακτικό Συνέδριο του CHP, που είχε πραγματοποιηθεί στις 4-5 Νοεμβρίου 2023, καθώς και τις αποφάσεις που ακολούθησαν μετά από αυτό.
Απομακρύνεται ο Οζέλ – Επιστρέφει ο Κιλιτσντάρογλου
Με βάση την απόφαση, ο Οζγκιούρ Οζέλ, τα μέλη του Κεντρικού Εκτελεστικού Συμβουλίου, του Συμβουλίου του Κόμματος και του Ανώτατου Πειθαρχικού Συμβουλίου τίθενται προσωρινά εκτός καθηκόντων. Παράλληλα, το δικαστήριο αποφάσισε ότι ο Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου και τα κομματικά όργανα που υπηρετούσαν πριν από το συνέδριο του Νοεμβρίου 2023 θα επανέλθουν προσωρινά στις θέσεις τους. Οι διάδικοι έχουν δικαίωμα προσφυγής στο Ανώτατο Δικαστήριο εντός δύο εβδομάδων.
Η απόφαση δεν αφορά μόνο την κεντρική ηγεσία του κόμματος. Σύμφωνα με την Türkiye, ακυρώνεται και το συνέδριο της οργάνωσης Κωνσταντινούπολης του CHP, που είχε πραγματοποιηθεί στις 8 Οκτωβρίου 2023, ενώ κρίνονται άκυρες και οι αποφάσεις που ελήφθησαν μετά το επίμαχο συνέδριο.
Οζέλ: «Ας κάνουν αιφνιδιαστικές εκλογές, τους περιμένουμε»
Ο Οζγκιούρ Οζέλ αντέδρασε με σκληρή γλώσσα, χαρακτηρίζοντας την εξέλιξη ως το αποκορύφωμα της αυταρχικής πορείας στην Τουρκία. Σε δηλώσεις του στη DW Türkçe, τις οποίες μετέδωσε η Cumhuriyet, υποστήριξε ότι η κυβέρνηση επιχειρεί να παραλύσει το CHP, να αλλάξει τη διοίκησή του και να αποδυναμώσει τον μοναδικό αντίπαλο που μπορεί να την κερδίσει στις κάλπες.
Ο ίδιος απάντησε και στο σενάριο αιφνιδιαστικών εκλογών, λέγοντας χαρακτηριστικά: «Ας κάνουν αιφνιδιαστικές εκλογές, τους περιμένουμε». Όπως είπε, το CHP θα καταφέρει να ανασυνταχθεί, θα κατεβάσει υποψήφιο και θα κερδίσει τις εκλογές.
Ο Οζέλ επανέλαβε ότι ο υποψήφιος του κόμματος είναι ο φυλακισμένος δήμαρχος Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου, σημειώνοντας ότι το CHP τον έχει ήδη στηρίξει με εκατομμύρια υπογραφές. Παράλληλα, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο εναλλακτικής υποψηφιότητας αν χρειαστεί, λέγοντας ότι το κόμμα θα παρουσιάσει πρόσωπο ικανό να κερδίσει.
Κιλιτσντάρογλου: «Δεν είναι μέρα να πληγώσουμε ο ένας τον άλλον»
Από την πλευρά του, ο Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου έκανε την πρώτη του δήλωση μετά την απόφαση, λέγοντας ότι η εξέλιξη «να είναι ευεργετική για την Τουρκία και το CHP», σύμφωνα με την Türkiye Gazetesi, που επικαλείται το TGRT Haber.
Λίγο αργότερα, σε ανάρτησή του στα social media, ο Κιλιτσντάρογλου επιχείρησε να χαμηλώσει τους τόνους, καλώντας τα στελέχη του CHP να αφήσουν στην άκρη τις πικρίες και να κινηθούν με σοβαρότητα και κοινή λογική. «Δεν είναι μέρα να πληγώσουμε ο ένας τον άλλον», ανέφερε, προσθέτοντας ότι η διαδικασία πρέπει να γίνει με σεβασμό στην κομματική κουλτούρα και με πνεύμα ενότητας.
Ιμάμογλου: «Πραξικόπημα κατά της Τουρκίας και της Δημοκρατίας»
Η πιο σκληρή αντίδραση ήρθε από τον Εκρέμ Ιμάμογλου, ο οποίος χαρακτήρισε τη δικαστική απόφαση «πολιτικό πραξικόπημα». Ο φυλακισμένος δήμαρχος Κωνσταντινούπολης υποστήριξε ότι η απόφαση δεν στρέφεται μόνο κατά του CHP, αλλά κατά της Τουρκίας, της δημοκρατίας και της Δημοκρατίας.
«Είμαστε αποφασισμένοι να παλέψουμε όλοι μαζί ενάντια στα πολιτικά πραξικοπήματα που διεξάγονται με το χέρι της δικαιοσύνης από τη νοοτροπία του Ερντογάν», ανέφερε ο Ιμάμογλου, καλώντας τον λαό να σταθεί στο πλευρό της Τουρκίας.
Η παρέμβασή του ενισχύει την προσπάθεια της αντιπολίτευσης να παρουσιάσει την υπόθεση όχι ως απλή εσωκομματική διαμάχη, αλλά ως κρίση δημοκρατίας και κράτους δικαίου.
Διεθνής ανησυχία και πίεση στις αγορές
Η απόφαση έχει ήδη προκαλέσει διεθνείς αντιδράσεις και οικονομική αναταραχή. Το Reuters μετέδωσε ότι η ακύρωση του συνεδρίου του CHP συνιστά νέο πλήγμα για τους αντιπάλους του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ενώ η είδηση προκάλεσε πτώση στο χρηματιστήριο της Κωνσταντινούπολης και ανησυχία στους επενδυτές.
Το Associated Press σημειώνει ότι το CHP ετοιμάζεται να προσφύγει στο Ανώτατο Δικαστήριο, ενώ η απόφαση βαθαίνει την εσωτερική αστάθεια στο κόμμα σε μια περίοδο που η τουρκική αντιπολίτευση βρίσκεται ήδη υπό έντονη δικαστική πίεση.
Τι σημαίνει νομικά η απόφαση για «mutlak butlan»
Παρά τον πολιτικό σεισμό που προκάλεσε η απόφαση, Τούρκοι νομικοί επισημαίνουν ότι οι συνέπειές της πρέπει να αξιολογηθούν με προσοχή. Η δικηγόρος Ελβάν Κιλίτς, μιλώντας στη Hürriyet, εξήγησε ότι ο όρος «mutlak butlan» σημαίνει πως μια νομική πράξη θεωρείται ότι δεν απέκτησε ποτέ ισχύ, λόγω σοβαρού και θεμελιώδους ελαττώματος.
Ωστόσο, όπως σημείωσε, δεν οδηγεί κάθε παρατυπία σε απόλυτη ακυρότητα. Για να υπάρξει τέτοιο αποτέλεσμα, πρέπει η παρανομία να αφορά τα βασικά συστατικά στοιχεία της πράξης και να είναι βαριά, συγκεκριμένη και αποδεδειγμένη.
Το κρίσιμο νομικό ερώτημα, σύμφωνα με την ίδια, είναι αν οι παρατυπίες που επικαλείται η προσφυγή καθιστούν το συνέδριο απλώς ακυρώσιμο ή αν είναι τόσο σοβαρές ώστε να θεωρηθεί ότι δεν παρήγαγε ποτέ έννομα αποτελέσματα. Αυτό, όπως τονίζει, μπορεί να κριθεί μόνο από το πλήρες σκεπτικό της δικαστικής απόφασης.
Πέρασε ήδη ο Κιλιτσντάρογλου στην ηγεσία;
Η ίδια νομική ανάλυση βάζει αστερίσκο και στο ερώτημα αν ο Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου επέστρεψε αυτομάτως στην ηγεσία του CHP. Η Ελβάν Κιλίτς σημειώνει ότι κάτι τέτοιο μπορεί να συζητηθεί μόνο εφόσον υπάρχει εφαρμόσιμη δικαστική απόφαση που θεωρεί άκυρα τα τελευταία συνέδρια του κόμματος. Ακόμη και τότε, όμως, δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ο παλιός πρόεδρος αναλαμβάνει αμέσως τα καθήκοντα. Πρέπει να εξεταστεί ποιο ήταν το τελευταίο έγκυρο συνέδριο, ποια όργανα θεωρούνται νομικά ενεργά, αν η απόφαση έχει καταστεί οριστική και με ποιον τρόπο μπορεί να εφαρμοστεί. Με απλά λόγια, η απόφαση δεν σημαίνει απαραίτητα άμεση και αυτόματη αλλαγή εξουσίας στο κόμμα. Ανοίγει μια νομική διαδικασία με σημαντικές πολιτικές συνέπειες.
Αν δεν αποδεχθεί την απόφαση ο Κιλιτσντάρογλου;
Στο ερώτημα τι θα συμβεί αν ο Κιλιτσντάρογλου δεν αποδεχθεί την επιστροφή του, η απάντηση της νομικού είναι ότι το ζήτημα δεν εξαρτάται κυρίως από την προσωπική του βούληση, αλλά από το αν υπάρχει εφαρμόσιμη και δεσμευτική δικαστική κρίση. Αν η απόφαση παράγει έννομα αποτελέσματα, τότε το θέμα μεταφέρεται από το πολιτικό πεδίο στο πεδίο της νομικής υποχρέωσης. Αντίθετα, αν υπάρχουν εκκρεμότητες ως προς την οριστικοποίηση ή την εφαρμογή της, τότε το CHP εισέρχεται σε περίοδο θεσμικής ασάφειας.
Μπορεί να ασκηθεί προσφυγή;
Η απόφαση μπορεί να προσβληθεί, ανάλογα με τη φύση της και το αν είναι ανοιχτή σε αναίρεση. Όπως εξηγεί η Κιλίτς, το πρώτο που πρέπει να εξεταστεί είναι αν η υπόθεση μπορεί να οδηγηθεί στο Ανώτατο Δικαστήριο, Yargıtay. Ανάλογα με το είδος της απόφασης, το Ανώτατο Δικαστήριο μπορεί να την επικυρώσει, να την ανατρέψει ή να επιστρέψει τον φάκελο για νέα εξέταση σε κατώτερο δικαστήριο. Αυτό σημαίνει ότι η κρίση στο CHP δεν έχει τελειώσει· αντίθετα, μπαίνει σε νέα νομική και πολιτική φάση.
Νέα φάση κρίσης στην τουρκική αντιπολίτευση
Η απόφαση για το CHP δημιουργεί νέο σκηνικό στην Τουρκία. Από τη μία πλευρά, ο Οζέλ επιχειρεί να εμφανιστεί ως ηγετικός πόλος αντίστασης απέναντι στον Ερντογάν, καλώντας ακόμη και σε αιφνιδιαστικές εκλογές. Από την άλλη, ο Κιλιτσντάρογλου επιστρέφει με δικαστική απόφαση και μήνυμα ενότητας, αλλά η παρουσία του απειλεί να ανοίξει βαθιά εσωκομματικά ρήγματα.
Το επόμενο κρίσιμο βήμα είναι η προσφυγή στο Ανώτατο Δικαστήριο και η στάση που θα κρατήσουν τα στελέχη του CHP. Αν η απόφαση επιβεβαιωθεί, το μεγαλύτερο κόμμα της τουρκικής αντιπολίτευσης θα εισέλθει σε περίοδο διπλής κρίσης: θεσμικής, λόγω της δικαστικής παρέμβασης, και πολιτικής, λόγω της πιθανής σύγκρουσης ανάμεσα στους υποστηρικτές Οζέλ, Κιλιτσντάρογλου και Ιμάμογλου.
Το βέβαιο είναι ότι η απόφαση αλλάζει δραματικά τους συσχετισμούς στην Τουρκία και μετατρέπει το CHP στο κεντρικό πεδίο αντιπαράθεσης ανάμεσα στην αντιπολίτευση και το σύστημα Ερντογάν.
