Σοβαρά ερωτήματα εγείρει η λεγόμενη στρατηγική του «αποκεφαλισμού», μετά την απόφαση του Ισραήλ να εξουσιοδοτήσει τον στρατό του να σκοτώνει οποιονδήποτε ανώτερο Ιρανό αξιωματούχο βρίσκεται στη λίστα δολοφονιών του.
Ισραηλινοί αξιωματούχοι έχουν ενημερώσει τους Αμερικανούς ομολόγους τους ότι, σε περίπτωση εξέγερσης, η αντιπολίτευση στο Ιράν θα «σφαγιαστεί».
Αυτό φαίνεται να έρχεται σε αντίθεση με τη στρατηγική του Νετανιάχου να επιδιώξει αλλαγή καθεστώτος μέσω στοχευμένων επιθέσεων σε ανώτερα πολιτικά και στρατιωτικά στελέχη του Ιράν.
Ακόμη και πριν από το ξέσπασμα του πολέμου, ειδικοί στο Ιράν και αναλυτές, καθώς και κάποιοι πρώην Ισραηλινοί αξιωματούχοι, ήταν επιφυλακτικοί ως προς το αν το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν θα μπορούσε να ανατραπεί με τέτοιου είδους επιθέσεις.
Μέχρι στιγμής, οι στοχευμένες επιθέσεις έχουν σκοτώσει, μεταξύ άλλων, τον ανώτατο ηγέτη, Αλί Χαμενεΐ, τον επικεφαλής ασφαλείας, Αλί Λαριτζανί, και τον υπουργό Πληροφοριών, Εσμαήλ Χατίμπ.
Πριν από την έναρξη των επιθέσεων από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ πριν από τρεις εβδομάδες, οι ειδικοί εκτιμούσαν ότι το καθεστώς βρισκόταν σε στασιμότητα απέναντι σε διαμαρτυρίες και ότι κάποια μορφή αλλαγής φαινόταν αναπόφευκτη. Ωστόσο, η δυναμική αυτή έχει αλλάξει.
«Αυτό δεν είναι ένα προσωποπαγές καθεστώς», δήλωσε η Sanam Vakil, ειδικός για το Ιράν στο Chatham House. «Υπάρχουν θεσμικά στρώματα κάτω από κάθε άτομο και υποψιάζομαι ότι η απάντηση στα πλήγματα αποκεφαλισμού θα ήταν απλώς η προαγωγή εκ των έσω – αν και αυτό ενέχει τον κίνδυνο ανάδειξης άγνωστων και αδόκιμων ατόμων».
Μέχρι στιγμής, η Sanam Vakil δεν κρίνει τη στρατηγική «αποκεφαλισμού» του Ισραήλ ως επιτυχημένη.
«Αυτή τη στιγμή το Ιράν φαίνεται να κερδίζει χρόνο, και δεν είμαι σίγουρη για το τι προσπαθούν να επιτύχουν οι ΗΠΑ, αλλά υπάρχει η πιθανότητα να διοχετευτεί αέρας πίσω στο σύστημα για να αναζωογονηθεί ένα καθεστώς που άρχιζε να εξασθενεί, όπου οι άνθρωποι που ανεβαίνουν έχουν δει τους μέντορες, τα αφεντικά και τα μέλη των οικογενειών τους να σκοτώνονται».
Η απορρόφηση μαρτύρων
Η ιστορία των δολοφονιών του Ισραήλ δεν υποδεικνύει μεγάλη επιτυχία. Με την πάροδο των ετών έχει σκοτώσει πολυάριθμους ανώτερους ηγέτες της Χαμάς και της Χεζμπολάχ, συμπεριλαμβανομένου του πνευματικού ηγέτη της Χαμάς, Σεΐχη Αχμέντ Γιασίν το 2004, και του γενικού γραμματέα της Χεζμπολάχ, Χασάν Νασράλα. Ωστόσο, παρότι οι ισραηλινές εκστρατείες έχουν αποδυναμώσει αυτές τις ομάδες, και οι δύο έχουν ανακάμψει.
Ο Jon B. Alterman, από το Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών στην Ουάσινγκτον, είναι ένας ακόμη σκεπτικιστής, αναφέροντας το παράδειγμα της Χαμάς, η οποία, όπως είπε, «ως πολιτικό κίνημα απορρόφησε τους μάρτυρές της και ζει για να πολεμήσει μια άλλη μέρα».
Έγραψε σε μια πρόσφατη ανάρτηση: «Δυστυχώς, η ουσιαστική βελτίωση μέσω του αποκεφαλισμού είναι απίθανη. Κάθε κατάσταση είναι μοναδική και καθεμία περιλαμβάνει το στοιχείο της τύχης. Παρ’ όλα αυτά, το ιστορικό για την προώθηση φιλόδοξων πολιτικών στόχων -τους οποίους έχουν οι Ηνωμένες Πολιτείες- μέσω μιας περιορισμένης στρατιωτικής προσπάθειας είναι πενιχρό».
Ενώ ανέφερε το παράδειγμα της εξόντωσης του Οσάμα μπιν Λάντεν ως παράδειγμα του πώς μια μη κρατική οργάνωση θα μπορούσε να υποβαθμιστεί σημαντικά με την απομάκρυνση ενός ηγέτη, ο Alterman είπε ότι η ισραηλινή προσπάθεια να αποκεφαλίσει ένα κράτος ήταν «πρωτοφανής».
«Ένας από τους κοινούς μύθους στην κυβέρνηση των ΗΠΑ μετά την 11η Σεπτεμβρίου και πριν από την εισβολή στο Ιράκ ήταν ότι έπρεπε απλώς να απομακρύνει τη “βρόμικη δωδεκάδα” των ανώτερων ηγετικών στελεχών στο Ιράκ», δήλωσε στον Guardian.
«Πίστευα ότι ήταν λανθασμένη ιδέα τότε και παραμένει το ίδιο λανθασμένη και σήμερα. Επίσης, δίνει την αίσθηση ότι υποτιμάται η ανθεκτικότητα του καθεστώτος. Ίσως είναι δυνατόν να δημιουργηθεί ένα εσωτερικό σχίσμα, αλλά δεν γνωρίζω καμία απόδειξη για μετριοπαθείς δημοκράτες που περιμένουν στο παρασκήνιο».
Ένα ζήτημα που δεν έχει λάβει επαρκή προσοχή είναι ότι αν εξαλείψεις τους ανθρώπους που έχουν αξιοπιστία στα μάτια των κακών, δεν θα υπάρχει κανείς με επιρροή για να τους σταματήσει.
Για τον Alterman, το πιο πιθανό αποτέλεσμα της στρατηγικής του αποκεφαλισμού «είναι ένα εσωτερικά ασταθές Ιράν» που είναι πιο πιθανό να προβεί σε πράξεις βίας εκτός συνόρων, είτε μέσω κυβερνοπολέμου, είτε μέσω πληρεξουσίων, είτε μέσω τρομοκρατίας.
Σε ένα δοκίμιο του Ιανουαρίου για το αμερικανικό περιοδικό Foreign Affairs, ο Afshon Ostovar, ειδικός για τη Μέση Ανατολή στη Σχολή Μεταπτυχιακών Σπουδών του Ναυτικού, προέβλεψε ότι οποιοδήποτε πραξικόπημα θα προερχόταν πιθανότερα εκ των έσω από το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, τον ισχυρότερο παράγοντα στη χώρα, και θα είχε ως στόχο τη διατήρηση των υφιστάμενων θεσμών – μια δυναμική που εξακολουθεί να υφίσταται.
Ο Steven Simon, ειδικός σε θέματα ασφαλείας στο Dartmouth College και πρώην στέλεχος του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ, έγραψε στο War on the Rocks: «Το σενάριο που αξίζει περισσότερη προσοχή από αυτή που λαμβάνει δεν είναι η κατάρρευση του Ιράν, αλλά η επιμονή του Ιράν – πληγωμένο, ρεβανσιστικό και μη κυβερνήσιμο με τα εργαλεία που κέρδισαν τον πόλεμο».
Η Vakil δήλωσε επίσης: «Υπάρχει κάτι διεστραμμένο σε όλο αυτό. Αυτό που επιδιώκουν το Ισραήλ και οι ΗΠΑ, και με κάνει να νιώθω τόσο άβολα, είναι ότι δεν υπάρχει καμία αυτενέργεια, επιλογή ή δικαιοσύνη για τους Ιρανούς σε αυτή τη διαδικασία».
