Τα σχολικά γεύματα κλείνουν φέτος μία δεκαετία παρουσίας στα δημόσια δημοτικά σχολεία, αποτελώντας πλέον μια από τις πιο σταθερές κοινωνικές παρεμβάσεις στον χώρο της εκπαίδευσης και της στήριξης των οικογενειών.
Με τη σχολική χρονιά να πλησιάζει προς την ολοκλήρωσή της, το ΑΠΕ-ΜΠΕ ζήτησε από την υπουργό Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας Δόμνα Μιχαηλίδου, την εκπαιδευτικό Έφη Μπακογιάννη και τη μητέρα μαθήτριας Φωτεινή Πατραμάνη να αποτιμήσουν την πορεία του προγράμματος, τα θετικά του στοιχεία αλλά και τα σημεία που χρειάζονται βελτίωση.
Όλες συμφωνούν πως πρόκειται για ένα ιδιαίτερα σημαντικό μέτρο, το οποίο όμως μπορεί να εξελιχθεί ακόμα περισσότερο ώστε να ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες μαθητών, γονέων και σχολικών κοινοτήτων.
Τι περιλαμβάνουν τα σχολικά γεύματα
Σύμφωνα με την κ. Μιχαηλίδου, η δομή του εβδομαδιαίου μενού παραμένει σταθερή και βασίζεται στις αρχές της μεσογειακής διατροφής.
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει:
- μία ημέρα κρέας (λευκό ή κόκκινο),
- μία ημέρα ψάρι,
- μία ημέρα όσπρια,
- μία ημέρα λαδερά ή λαχανικά.
Κάθε γεύμα συνοδεύεται από σαλάτα και φρούτο, ενώ το μενού έχει σχεδιαστεί από την επιστημονική ομάδα του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου.
Η υπουργός εξηγεί ότι τα φαγητά παρασκευάζονται αυθημερόν με τη μέθοδο cook & serve, χωρίς ψύξη ή κατάψυξη, και διανέμονται σε ατομικές κλειστές συσκευασίες.
Η παραγωγή, η μεταφορά και η διανομή πραγματοποιούνται από αναδόχους που έχουν προκύψει μέσω δημόσιων διαγωνισμών.
Σήμερα το πρόγραμμα εφαρμόζεται σε 1.986 δημοτικά σχολεία σε όλη τη χώρα, με δυνατότητα διάθεσης 235.742 γευμάτων ημερησίως.
Οι δηλώσεις συμμετοχής μαθητών ανέρχονται σε 183.726, ενώ το πρόγραμμα καλύπτει πλέον 159 δήμους, συμπεριλαμβανομένων νησιωτικών, ορεινών και ακριτικών περιοχών.
«Μια ξέγνοιαστη μέρα για τους γονείς»
Στο δημοτικό σχολείο όπου φοιτά η κόρη της Φωτεινής Πατραμάνη, στη Νεάπολη Αθηνών, τα σχολικά γεύματα προσφέρονται καθημερινά.
«Είμαι ευγνώμων που υπάρχει ως δυνατότητα το πρόγραμμα των σχολικών γευμάτων στο σχολείο μας και θεωρώ ότι τα παιδιά μας και εμείς ως γονείς είμαστε πολύ τυχεροί που έχουμε αυτή την επιλογή. Ημέρα που το παιδί σου ξέρεις ότι θα φάει το μεσημεριανό του σχολείου είναι μια ξέγνοιαστη μέρα για την προετοιμασία του», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Από την πλευρά της, η εκπαιδευτικός Έφη Μπακογιάννη, που εργάζεται σε σχολείο στους Αμπελόκηπους με περίπου 85 μαθητές, σημειώνει πως οι 70 συμμετέχουν στο πρόγραμμα.
Η ίδια θεωρεί πως τα προγράμματα σίτισης στα δημόσια σχολεία είναι «απαραίτητα και αναγκαία για την κοινωνία».
Όπως εξηγεί, τα σχολικά γεύματα:
- εξασφαλίζουν καθημερινό φαγητό σε οικογένειες με οικονομικές δυσκολίες,
- φέρνουν τα παιδιά πιο κοντά σε υγιεινές διατροφικές συνήθειες,
- περιορίζουν κοινωνικές και ταξικές διακρίσεις μεταξύ μαθητών.
«Το ενιαίο φαγητό για όλους τους μαθητές καταρρίπτει τους ταξικούς διαχωρισμούς και τα παιδιά παύουν να συγκρίνουν τις διατροφικές συνήθειες των άλλων», υπογραμμίζει.
Τα παιδιά επηρεάζονται μεταξύ τους
Παρότι το πρόγραμμα θεωρείται επιτυχημένο, δεν λείπουν τα προβλήματα στην καθημερινή εφαρμογή του.
Σύμφωνα με την κ. Μπακογιάννη και την κ. Πατραμάνη, η πλαστική συσκευασία αλλοιώνει συχνά την εικόνα του φαγητού, με αποτέλεσμα να μην είναι ελκυστικό για τα παιδιά.
Ταυτόχρονα, η στάση των μαθητών επηρεάζεται έντονα από τη συμπεριφορά των συμμαθητών τους.
«Μεγάλο ποσοστό παιδιών δεν τρώει τα γεύματα, διότι παρασύρονται το ένα με το άλλο και αν η πλειοψηφία δεν τα τρώει, τότε ακόμα και αν κάποιοι ενδεχομένως θα τα τρώγανε, τελικά δεν τα τρώνε», σημειώνει η κ. Πατραμάνη.
Συχνά οι γονείς, φοβούμενοι ότι τα παιδιά τους θα μείνουν νηστικά, τους δίνουν φαγητό από το σπίτι, γεγονός που οδηγεί πολλά παιδιά να αγνοούν το σχολικό γεύμα.
Η κ. Μπακογιάννη αναφέρει πως οι εκπαιδευτικοί προσπαθούν μέσα από δράσεις αγωγής υγείας να ενθαρρύνουν τα παιδιά να δοκιμάζουν τροφές όπως όσπρια και λαδερά, όμως η επιρροή μεταξύ των μαθητών παραμένει ισχυρή.
Παράλληλα, επισημαίνει πως δεν υπάρχει ενημέρωση για την προέλευση των προϊόντων, ενώ θεωρεί ότι έχει περιοριστεί η ποσότητα σαλάτας και ψωμιού.
Προβλήματα με αλλεργίες και μερίδες
Η κ. Πατραμάνη αναφέρεται και σε δυσκολίες που αντιμετώπισε λόγω αλλεργίας της κόρης της στα γαλακτοκομικά.
Παρότι η αλλεργία είχε δηλωθεί επίσημα, για μεγάλο διάστημα το παιδί λάμβανε γεύματα που περιείχαν πουρέ μαζί με κρέας.
Μετά από επανειλημμένες επισημάνσεις το πρόβλημα διορθώθηκε, όμως όπως αναφέρει, αρκετές φορές δεν υπήρχε διαθέσιμο το ειδικό «αλλεργικό γεύμα» επειδή δεν είχαν υπολογιστεί σωστά οι μερίδες.
Μάλιστα, σε μία περίπτωση το παιδί έμεινε εντελώς χωρίς φαγητό.
Η ανάγκη για σχολικές τραπεζαρίες
Ένα ακόμη ζήτημα που αναδεικνύεται είναι ο τρόπος κατανάλωσης του φαγητού μέσα στις τάξεις.
Η κ. Μπακογιάννη εκφράζει τη διαφωνία της με τη χρήση πλαστικών συσκευασιών και θυμάται παλαιότερα προγράμματα όπου το φαγητό σερβιριζόταν σε πιάτα κατευθείαν από κατσαρόλες.
Η κ. Πατραμάνη συμφωνεί, τονίζοντας πως το ίδιο φαγητό «αν ήταν σερβιρισμένο σε πιάτο θα είχε περισσότερες πιθανότητες να καταναλωθεί».
Και οι δύο θεωρούν πως η ύπαρξη σχολικών τραπεζαριών θα μπορούσε να αλλάξει σημαντικά τη στάση των παιδιών απέναντι στο γεύμα.
Ωστόσο, όπως σημειώνει η κ. Μπακογιάννη, τα περισσότερα σχολεία δεν διαθέτουν τις κατάλληλες υποδομές για κάτι τέτοιο.
Το παράδειγμα της Γαλλίας
Η εκπαιδευτικός φέρνει ως παράδειγμα τη Γαλλία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπου τα παιδιά τρώνε σε οργανωμένες τραπεζαρίες και εκπαιδεύονται καθημερινά στη διαδικασία του γεύματος.
Περιγράφει χαρακτηριστικά εμπειρία της με εξάχρονα παιδιά από τη Γαλλία, τα οποία έτρωγαν με μαχαίρι και πιρούνι, συγκεντρωμένα στο φαγητό τους, και στο τέλος ζήτησαν επιδόρπιο.
Όπως της εξήγησε μία μητέρα, αυτή η συμπεριφορά είναι αποτέλεσμα καθημερινής εκπαίδευσης μέσα στο σχολικό περιβάλλον.
Η θέση του υπουργείου
Η Δόμνα Μιχαηλίδου δηλώνει «ικανοποιημένη από την πορεία του προγράμματος», επισημαίνοντας ότι επεκτείνεται συνεχώς και καλύπτει ολοένα περισσότερα σχολεία.
Όπως αναφέρει:
«Τα σχολικά γεύματα δεν είναι μόνο σίτιση. Είναι φροντίδα, πρόληψη, ίσες ευκαιρίες και στήριξη της οικογένειας μέσα από το ίδιο το σχολείο».
Σε ό,τι αφορά τις προτάσεις για τραπεζαρίες, παραδέχεται πως πρόκειται για μια ιδέα που «αξίζει να εξεταστεί σοβαρά».
Όπως εξηγεί, όπου υπάρχουν οι κατάλληλες υποδομές, ένα οργανωμένο περιβάλλον γεύματος μπορεί να ενισχύσει:
- τη συμμετοχή των παιδιών,
- την κοινωνικοποίηση,
- τις καλύτερες διατροφικές συνήθειες.
Παράλληλα, αναγνωρίζει ότι κάθε σχολείο έχει διαφορετικές δυνατότητες και περιορισμούς.
Η υπουργός υπογραμμίζει ότι το πρόγραμμα αντιμετωπίζεται ως μια πολιτική που εξελίσσεται διαρκώς και βελτιώνεται μέσα από την καθημερινή εμπειρία εφαρμογής του.
«Είναι κρίμα να μην αξιοποιείται στο μέγιστο»
Η κ. Πατραμάνη καταλήγει λέγοντας πως το πρόγραμμα κοστίζει σημαντικά ποσά στο κράτος και θα πρέπει να αξιοποιείται όσο το δυνατόν καλύτερα.
«Το πρόγραμμα των σχολικών γευμάτων κοστίζει αρκετά χρήματα στο κράτος και είναι κρίμα να μην επωφελούμαστε στο μέγιστο από αυτό, γονείς και μαθητές», σημειώνει.
