Φρένο στα σενάρια επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 έβαλε ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, ξεκαθαρίζοντας ότι η αμερικανική νομοθεσία δεν αφήνει σήμερα περιθώριο στην Ουάσινγκτον να εξετάσει μια τέτοια επιλογή όσο η Άγκυρα εξακολουθεί να κατέχει το ρωσικό αντιαεροπορικό σύστημα S-400.
Η τοποθέτηση έγινε κατά τη διάρκεια ακρόασης στην Επιτροπή Διεθνών Υποθέσεων της Βουλής των Αντιπροσώπων, όταν ο Ρούμπιο ρωτήθηκε από τη Δημοκρατική βουλευτή Ντίνα Τίτους για τις δηλώσεις του Αμερικανού πρέσβη στην Τουρκία, Τομ Μπάρακ, σχετικά με πιθανή επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35.
Η απάντηση Ρούμπιο ήταν σαφής: όσο παραμένουν οι S-400, η κυβέρνηση των ΗΠΑ δεν έχει νομική ευχέρεια να ανοίξει την πόρτα της επιστροφής.
«Αυτό ρυθμίζεται από τον νόμο»
Ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας αναγνώρισε ότι η Τουρκία εξακολουθεί να κατέχει το ρωσικό σύστημα S-400 και εξήγησε ότι το ζήτημα δεν είναι απλώς πολιτική απόφαση της κυβέρνησης Τραμπ.
«Όπως γνωρίζετε, αυτό ρυθμίζεται από τον νόμο. Αυτή τη στιγμή δεν έχουμε αυτή την επιλογή», ανέφερε ο Ρούμπιο.
Στη συνέχεια παρέπεμψε τόσο στις προβλέψεις που έχουν ενσωματωθεί στον νόμο για τον αμυντικό προϋπολογισμό των ΗΠΑ, το NDAA, όσο και σε άλλες διατάξεις της αμερικανικής νομοθεσίας, μεταξύ των οποίων οι κυρώσεις CAATSA.
Με άλλα λόγια, ο Ρούμπιο είπε δημόσια ότι δεν αρκεί μια πολιτική επιθυμία ή μια διπλωματική διαπραγμάτευση για να επιστρέψει η Τουρκία στα F-35. Πρέπει πρώτα να αρθεί το νομικό εμπόδιο που συνδέεται με τους S-400.
Η ερώτηση της Ντίνα Τίτους
Η παρέμβαση της Ντίνα Τίτους είχε ιδιαίτερη σημασία, καθώς ήρθε μετά τις δηλώσεις του Τομ Μπάρακ που είχαν προκαλέσει προβληματισμό στο Κογκρέσο.
Ο Αμερικανός πρέσβης στην Άγκυρα είχε αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο προόδου στις συζητήσεις για την Τουρκία και τα F-35, υποστηρίζοντας ότι το θέμα των S-400 θα μπορούσε να επιλυθεί σύντομα μέσω διπλωματίας.
Οι δηλώσεις αυτές ενόχλησαν μέλη του Κογκρέσου, τα οποία θεωρούν ότι οποιαδήποτε επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα χωρίς ουσιαστική επίλυση του ζητήματος των S-400 θα παραβίαζε το πνεύμα και το γράμμα της αμερικανικής νομοθεσίας.
Η απάντηση Ρούμπιο ήρθε ουσιαστικά να βάλει όρια στις προσδοκίες που είχαν καλλιεργηθεί.
Το εμπόδιο των S-400
Η Τουρκία απομακρύνθηκε από το πρόγραμμα των F-35 μετά την αγορά και παραλαβή του ρωσικού συστήματος S-400.
Η Ουάσινγκτον θεωρεί ότι η συνύπαρξη των S-400 με τα F-35 δημιουργεί σοβαρό κίνδυνο για την ασφάλεια του αμερικανικού μαχητικού πέμπτης γενιάς και για τα νατοϊκά συστήματα.
Η βασική αμερικανική ανησυχία είναι ότι το ρωσικό σύστημα θα μπορούσε να συλλέξει κρίσιμα δεδομένα για τις δυνατότητες, το ίχνος και τη λειτουργία του F-35.
Η Άγκυρα από την πλευρά της υποστηρίζει διαχρονικά ότι οι S-400 δεν θα ενταχθούν στα συστήματα του ΝΑΤΟ και ότι δεν αποτελούν απειλή για τη Συμμαχία. Ωστόσο, αυτή η θέση δεν έχει γίνει αποδεκτή από την Ουάσινγκτον.
Το μήνυμα προς την Άγκυρα
Η δήλωση Ρούμπιο στέλνει καθαρό μήνυμα στην Τουρκία: όσο οι S-400 παραμένουν στα χέρια της, η επιστροφή στα F-35 δεν μπορεί να προχωρήσει.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, διότι στην Άγκυρα καλλιεργείται εδώ και μήνες η προσδοκία ότι η δεύτερη κυβέρνηση Τραμπ θα μπορούσε να βρει έναν συμβιβασμό με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Οι δηλώσεις Μπάρακ είχαν ενισχύσει αυτή την εικόνα, παρουσιάζοντας τις αμερικανοτουρκικές συνομιλίες ως πιο παραγωγικές από κάθε άλλη στιγμή τα τελευταία χρόνια.
Όμως ο Ρούμπιο υπενθύμισε ότι υπάρχει ένα σκληρό θεσμικό όριο: ο νόμος.
Πολιτικό και νομικό μπλόκο
Το θέμα των F-35 δεν είναι απλώς ένα εξοπλιστικό ζήτημα.
Αγγίζει τη σχέση ΗΠΑ – Τουρκίας, τη συνοχή του ΝΑΤΟ, την ασφάλεια της τεχνολογίας stealth και τη στάση της Άγκυρας απέναντι στη Ρωσία.
Για αυτό και το Κογκρέσο έχει διατηρήσει ισχυρό ρόλο στην υπόθεση, περιορίζοντας τη δυνατότητα της εκτελεστικής εξουσίας να κινηθεί μονομερώς.
Η κυβέρνηση μπορεί να επιδιώκει διπλωματικό άνοιγμα προς την Τουρκία, αλλά το Κογκρέσο έχει ήδη βάλει σαφείς ασφαλιστικές δικλείδες.
Αυτό ακριβώς αναγνώρισε ο Ρούμπιο: ότι η Ουάσινγκτον δεν μπορεί απλώς να αποφασίσει πολιτικά την επιστροφή της Τουρκίας, εφόσον δεν έχει επιλυθεί το ζήτημα των S-400.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Η εξέλιξη έχει άμεσο ενδιαφέρον και για την Ελλάδα, καθώς η επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα F-35 θα άλλαζε τις ισορροπίες στην περιοχή.
Η Αθήνα παρακολουθεί στενά κάθε συζήτηση στην Ουάσινγκτον για το ζήτημα, ειδικά μετά την ελληνική είσοδο στο πρόγραμμα των F-35 και την ευρύτερη αναβάθμιση της ελληνοαμερικανικής αμυντικής συνεργασίας.
Η δημόσια τοποθέτηση Ρούμπιο λειτουργεί καθησυχαστικά για όσους στο Κογκρέσο και στην Αθήνα επιμένουν ότι η Τουρκία δεν μπορεί να επιστρέψει στο πρόγραμμα χωρίς πραγματική αλλαγή στάσης στο θέμα των S-400.
Το συμπέρασμα
Η παρέμβαση Ρούμπιο κλείνει, τουλάχιστον για την ώρα, την πόρτα στα σενάρια άμεσης επιστροφής της Τουρκίας στα F-35.
Το μήνυμα είναι απλό: η Άγκυρα εξακολουθεί να έχει τους S-400 και η αμερικανική νομοθεσία δεν επιτρέπει στην κυβέρνηση των ΗΠΑ να παρακάμψει αυτό το δεδομένο.
Οι δηλώσεις του Τομ Μπάρακ μπορεί να είχαν δημιουργήσει προσδοκίες για γρήγορη διπλωματική λύση, όμως ο Ρούμπιο επανέφερε το ζήτημα στη νομική του βάση.
Χωρίς λύση στο θέμα των S-400, χωρίς συμμόρφωση με τις προβλέψεις του NDAA και χωρίς υπέρβαση των κυρώσεων CAATSA, η Τουρκία παραμένει εκτός F-35.
Και αυτό πλέον δεν το λένε μόνο οι επικριτές της Άγκυρας στο Κογκρέσο. Το αναγνώρισε δημόσια ο ίδιος ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ.
