Η κυβέρνηση Τραμπ βρίσκεται μπροστά σε ένα από τα πιο δύσκολα διλήμματα της εξωτερικής πολιτικής της: πώς μπορεί να εμποδίσει το Ιράν να αποκτήσει πυρηνικό όπλο, όταν μεγάλο μέρος του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου της Τεχεράνης φαίνεται να βρίσκεται θαμμένο βαθιά κάτω από τη γη.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει δεσμευθεί ότι δεν θα επιτρέψει στο Ιράν να αποκτήσει πυρηνικό όπλο. Στο επίκεντρο αυτής της υπόσχεσης βρίσκεται το απόθεμα ουρανίου εμπλουτισμένου σε υψηλό επίπεδο, υλικό που, σύμφωνα με ειδικούς, θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή τουλάχιστον 10 πυρηνικών βομβών, εφόσον υποστεί περαιτέρω επεξεργασία.
Το πρόβλημα για την Ουάσινγκτον είναι ότι η στρατιωτική λύση μοιάζει εξαιρετικά περίπλοκη. Μέρος του υλικού εκτιμάται ότι βρίσκεται σε υπόγειες εγκαταστάσεις τόσο βαθιά προστατευμένες, ώστε ακόμη και ισχυρές αμερικανικές βόμβες διάτρησης καταφυγίων ενδέχεται να μην μπορούν να το καταστρέψουν.
Η Ουάσινγκτον στρέφεται στη διπλωματία
Μπροστά σε αυτό το αδιέξοδο, η κυβέρνηση Τραμπ φαίνεται να δίνει βάρος στη διπλωματική οδό.
Ο στόχος είναι να πειστεί η Τεχεράνη να παραδώσει το υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο με αντάλλαγμα κίνητρα, κυρίως ανακούφιση από τις κυρώσεις.
Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο το περιέγραψε καθαρά σε ακρόασή του στη Γερουσία.
«Το Ιράν υφίσταται κυρώσεις επειδή έχει υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο. Το Ιράν υφίσταται κυρώσεις λόγω των πυρηνικών του δραστηριοτήτων», είπε, προσθέτοντας ότι αν η Τεχεράνη συμφωνήσει να εγκαταλείψει αυτά τα στοιχεία, τότε θα υπάρξει ελάφρυνση κυρώσεων συνδεδεμένη με την τήρηση της συμφωνίας.
Με απλά λόγια, η Ουάσινγκτον προσπαθεί να μετατρέψει το ουράνιο σε αντικείμενο διαπραγμάτευσης: παράδοση υλικού έναντι οικονομικών και πολιτικών ανταλλαγμάτων.
Το απόθεμα που φοβάται η Δύση
Σύμφωνα με την τελευταία εκτίμηση της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας, το Ιράν διέθετε περίπου 970 λίβρες ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60%.
Πρόκειται για επίπεδο πολύ κοντά στο στρατιωτικό όριο, καθώς το ουράνιο που χρησιμοποιείται σε πυρηνικά όπλα εμπλουτίζεται περίπου στο 90%.
Το υλικό αυτό φυλάσσεται συνήθως σε κυλινδρικά δοχεία, περίπου στο μέγεθος φιαλών κατάδυσης, κάτι που επιτρέπει τη διασπορά του σε διαφορετικές τοποθεσίες.
Αυτό είναι ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα για τις δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών. Χωρίς πλήρεις επιθεωρήσεις του ΙΑΕΑ, κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει με απόλυτη βεβαιότητα πού βρίσκεται όλο το ιρανικό πυρηνικό υλικό.
Ισφαχάν: Το βαθύ υπόγειο συγκρότημα
Οι περισσότερες εκτιμήσεις συγκλίνουν ότι μεγάλο μέρος του εμπλουτισμένου ουρανίου βρίσκεται κοντά στο πυρηνικό συγκρότημα του Ισφαχάν.
Η περιοχή διαθέτει υπόγειες εγκαταστάσεις θαμμένες κάτω από βουνό, γεγονός που τις καθιστά εξαιρετικά δύσκολους στόχους.
Αναλύσεις δορυφορικών εικόνων δείχνουν ότι οι είσοδοι σηράγγων είχαν υποστεί ζημιές από αμερικανικά πλήγματα στον πόλεμο των 12 ημερών, όταν οι ΗΠΑ είχαν εμπλακεί στο πλευρό του Ισραήλ. Αργότερα, ωστόσο, φάνηκαν εργασίες απομάκρυνσης ερειπίων, ενώ στη συνέχεια το Ιράν φέρεται να κάλυψε ξανά ορισμένες εισόδους με χώμα, πιθανότατα για προστασία.
Ειδικοί εκτιμούν ότι νέα χωμάτινα εμπόδια και κατασκευές κοντά στις εισόδους μπορεί να έχουν δημιουργηθεί για να δυσκολέψουν πιθανή χερσαία επιχείρηση.
Το μυστήριο του φορτηγού
Πριν από τον πόλεμο των 12 ημερών, δορυφορικές εικόνες φέρονται να έδειξαν φορτηγό κοντά σε είσοδο του συγκροτήματος του Ισφαχάν.
Το φορτίο του έμοιαζε, σύμφωνα με αναλυτές, με κοντέινερ που χρησιμοποιούνται για μεταφορά πυρηνικού υλικού.
Παρόλα αυτά, τίποτα δεν θεωρείται απολύτως βέβαιο. Ειδικοί επισημαίνουν ότι μπορεί να επρόκειτο για ουράνιο, αλλά μπορεί και να ήταν άλλα χημικά ή υλικά που συνδέονται με τη μεταλλουργική διαδικασία και τα οποία το Ιράν ήθελε να προστατεύσει.
Το επεισόδιο δείχνει πόσο δύσκολο είναι να διαχωριστεί η πραγματική πληροφορία από την εκτίμηση, ακόμη και όταν υπάρχουν δορυφορικές εικόνες.
Νατάνζ και Pickaxe Mountain
Μικρότερο μέρος του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου ενδέχεται να βρίσκεται στο Νατάνζ, τη μεγαλύτερη εγκατάσταση εμπλουτισμού του Ιράν.
Το Νατάνζ έχει δεχθεί βαριά πλήγματα από ΗΠΑ και Ισραήλ, με σοβαρές ζημιές σε κρίσιμες υποδομές. Ωστόσο, η τύχη τυχόν ουρανίου που μπορεί να βρισκόταν εκεί παραμένει άγνωστη.
Κοντά στο Νατάνζ βρίσκεται και μια άλλη υπόγεια εγκατάσταση, γνωστή στους αναλυτές ως Pickaxe Mountain.
Οι εργασίες εκεί φαίνεται να συνεχίζονται εδώ και χρόνια. Δορυφορικές εικόνες δείχνουν κατασκευή νέων εισόδων, ενίσχυση περιμέτρου ασφαλείας και μέτρα προστασίας που παραπέμπουν σε προσπάθεια προετοιμασίας για μελλοντικές επιθέσεις.
Φορντό: Κατεστραμμένο, αλλά όχι απλό
Η υπόγεια εγκατάσταση του Φορντό θεωρείται ότι υπέστη καταστροφικά πλήγματα από αμερικανικές βόμβες διάτρησης καταφυγίων τον Ιούνιο του 2025.
Οι επιθέσεις στόχευσαν εισόδους σηράγγων, αεραγωγούς και κρίσιμα σημεία της εγκατάστασης.
Ωστόσο, ακόμη και εκεί το ερώτημα παραμένει: υπήρχε εμπλουτισμένο ουράνιο θαμμένο κάτω από τα ερείπια; Και αν ναι, σε τι κατάσταση βρίσκεται;
Πρόσφατες δορυφορικές εικόνες δείχνουν ότι το Ιράν έχει προσθέσει εμπόδια σε δρόμους που οδηγούν σε θαμμένες εισόδους, πιθανότατα για να καθυστερήσει ή να δυσκολέψει πιθανή μελλοντική επιχείρηση.
Γιατί είναι τόσο δύσκολη μια επιχείρηση ανάκτησης
Η ιδέα μιας επιχείρησης για την ανάκτηση του ουρανίου ακούγεται απλή μόνο στη θεωρία.
Στην πράξη, μια τέτοια αποστολή θα ήταν εξαιρετικά επικίνδυνη.
Πρώτον, οι εγκαταστάσεις είναι βαθιά θαμμένες και πιθανότατα προστατευμένες.
Δεύτερον, το υλικό μπορεί να είναι διασκορπισμένο σε πολλές τοποθεσίες.
Τρίτον, η ίδια η φύση του ουρανίου δημιουργεί κινδύνους. Αν υπάρξει διαρροή και το υλικό εκτεθεί σε υγρασία, μπορεί να γίνει εξαιρετικά τοξικό.
Τέταρτον, χωρίς συνεργασία της ιρανικής κυβέρνησης, κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει αν το υλικό βρίσκεται πράγματι στα γνωστά σημεία ή αν έχει μεταφερθεί σε άγνωστη εγκατάσταση.
Το άγνωστο σενάριο
Οι ειδικοί δεν αποκλείουν το Ιράν να έχει μεταφέρει μέρος του εμπλουτισμένου ουρανίου σε τοποθεσία που δεν είναι γνωστή στη Δύση.
Αν η Τεχεράνη φοβόταν αμερικανική ή ισραηλινή επιχείρηση για καταστροφή ή αφαίρεση του υλικού, θα είχε ισχυρό κίνητρο να το διασπείρει σε περισσότερα σημεία.
Αυτό κάνει οποιοδήποτε στρατιωτικό σχέδιο ακόμη πιο αβέβαιο.
Ακόμη κι αν πληγούν Ισφαχάν, Νατάνζ και Φορντό, δεν υπάρχει εγγύηση ότι θα καταστραφεί ή θα εντοπιστεί το σύνολο του αποθέματος.
Το Ιράν έχει και άλλο εμπλουτισμένο ουράνιο
Το απόθεμα εμπλουτισμένου στο 60% ουρανίου είναι το πιο ανησυχητικό, αλλά δεν είναι το μόνο.
Σύμφωνα με την τελευταία αξιολόγηση του ΙΑΕΑ, το Ιράν διαθέτει συνολικά πάνω από 19.930 λίβρες εμπλουτισμένου ουρανίου.
Σε αυτά περιλαμβάνονται ποσότητες εμπλουτισμένες έως 20% και πολύ μεγαλύτερες ποσότητες εμπλουτισμένες έως 5%.
Αν και θα χρειαζόταν χρόνος για να μετατραπεί αυτό το υλικό σε επίπεδο κατάλληλο για πυρηνικό όπλο, η δυνατότητα παραμένει όσο το Ιράν διατηρεί λειτουργική εγκατάσταση εμπλουτισμού.
Το δίλημμα του Τραμπ
Η κυβέρνηση Τραμπ θέλει να εμφανιστεί αποφασισμένη ότι δεν θα επιτρέψει στο Ιράν να αποκτήσει πυρηνικό όπλο.
Όμως η πραγματικότητα στο πεδίο είναι περίπλοκη.
Το ουράνιο είναι δύσκολο να εντοπιστεί, δύσκολο να καταστραφεί, επικίνδυνο να ανακτηθεί και πιθανότατα διασκορπισμένο.
Γι’ αυτό η διπλωματία εμφανίζεται πλέον ως η λιγότερο επικίνδυνη διαδρομή, ακόμη κι αν είναι πολιτικά δύσκολη.
Η πρόταση που διαμορφώνεται είναι σαφής: το Ιράν παραδίδει το κρίσιμο πυρηνικό υλικό, και σε αντάλλαγμα λαμβάνει ανακούφιση από κυρώσεις.
Το ερώτημα είναι αν η Τεχεράνη θα δεχθεί να εγκαταλείψει το σημαντικότερο διαπραγματευτικό της χαρτί.
