Σαν σήμερα 4 Μαΐου: Η χούντα μεταφέρει χιλιάδες πολιτικούς αντιπάλους στη Γυάρο

Λίγες ημέρες μετά το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967, η στρατιωτική δικτατορία άρχισε ένα από τα πρώτα μεγάλα κύματα καταστολής της: χιλιάδες πολιτικοί αντίπαλοι, αριστεροί, συνδικαλιστές, φοιτητές και πολίτες που θεωρούνταν «ύποπτοι» για αντιδικτατορική δράση μεταφέρθηκαν στη Γυάρο.

Το απομονωμένο νησί των Κυκλάδων, που είχε ήδη χρησιμοποιηθεί ως τόπος εξορίας και φυλάκισης στα μετεμφυλιακά χρόνια, ενεργοποιήθηκε ξανά από το καθεστώς των συνταγματαρχών. Οι εκτοπίσεις στη Γυάρο έγιναν σχεδόν αμέσως μετά την επιβολή της δικτατορίας και εντάχθηκαν σε ένα ευρύτερο σχέδιο εξουδετέρωσης κάθε οργανωμένης πολιτικής και κοινωνικής αντίστασης.

Παράλληλα με τις συλλήψεις και τις εκτοπίσεις, η χούντα προχώρησε στη διάλυση πολιτικών, συνδικαλιστικών, φοιτητικών και πολιτιστικών οργανώσεων. Η δημόσια ζωή τέθηκε υπό ασφυκτικό έλεγχο, οι πολιτικές ελευθερίες καταργήθηκαν και η λογοκρισία επιβλήθηκε ως βασικό εργαλείο του νέου καθεστώτος.

Η Γυάρος έγινε έτσι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σύμβολα της επτάχρονης δικτατορίας αφού το καθεστώς τη χρησιμοποίησε από τις πρώτες ημέρες να επιβάλει τον φόβο στην κοινωνία.

Η ακριβής αποτίμηση του αριθμού των κρατουμένων διαφέρει ανάλογα με τις πηγές, ωστόσο οι περισσότερες αναφορές συγκλίνουν στο ότι στη Γυάρο οδηγήθηκαν χιλιάδες άνθρωποι (περίπου 7.000) μέσα στις πρώτες ημέρες μετά το πραξικόπημα. Το γεγονός παραμένει μία από τις πρώτες και πιο σκληρές πράξεις καταστολής της δικτατορίας των συνταγματαρχών.

Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο:

589: Συνέρχεται στο Τολέδο η Γ΄ Σύνοδος της τοπικής Εκκλησίας, η οποία καταδικάζει τον Αρειανισμό και συνδέεται με την εισαγωγή του filioque στο Σύμβολο της Πίστεως στη Δύση. Η προσθήκη, αρχικά τοπικής σημασίας, θα εξελιχθεί αργότερα σε ένα από τα μεγάλα θεολογικά σημεία τριβής ανάμεσα στην Ανατολική και τη Δυτική Εκκλησία, έως το Σχίσμα του 1054.

1814: Ο Ναπολέων Α΄ φτάνει στο νησί Έλβα, όπου αρχίζει η πρώτη του εξορία μετά την παραίτησή του από τον γαλλικό θρόνο. Η απομάκρυνσή του φαινόταν να κλείνει την περίοδο των Ναπολεόντειων Πολέμων, όμως λίγους μήνες αργότερα θα επιστρέψει στη Γαλλία για τις περίφημες «Εκατό Ημέρες».

1886: Στην Πλατεία Χεϊμάρκετ του Σικάγου, διαδήλωση εργατών υπέρ του οκτάωρου καταλήγει σε αιματηρή σύγκρουση με την αστυνομία. Μετά τη ρίψη βόμβας σκοτώνονται αστυνομικοί, ενώ τα πυρά της αστυνομίας αφήνουν νεκρούς και τραυματίες διαδηλωτές. Το γεγονός έγινε ορόσημο για το παγκόσμιο εργατικό κίνημα και συνδέθηκε με την καθιέρωση της Εργατικής Πρωτομαγιάς.

1904: Ο Τσαρλς Ρολς και ο Χένρι Ρόις συναντώνται στο Μάντσεστερ, σε μια συνάντηση που θα οδηγήσει στη γέννηση της Rolls-Royce. Η εταιρεία θα εξελιχθεί σε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύμβολα της βρετανικής βιομηχανίας, συνδεδεμένο τόσο με την πολυτελή αυτοκίνηση όσο και με την αεροναυπηγική.

1912: Κατά τον Ιταλοτουρκικό Πόλεμο, οι Ιταλοί καταλαμβάνουν τη Ρόδο, ανοίγοντας την περίοδο της ιταλικής κυριαρχίας στα Δωδεκάνησα. Η Ιταλοκρατία θα διαρκέσει για δεκαετίες, έως την ενσωμάτωση των Δωδεκανήσων στην Ελλάδα μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

1919: Στο Πεκίνο ξεσπά το Κίνημα της 4ης Μαΐου, με φοιτητές να διαδηλώνουν στην πλατεία Τιενανμέν εναντίον των αποφάσεων της Συνθήκης των Βερσαλλιών. Το κίνημα εξελίχθηκε σε κρίσιμη καμπή για τη σύγχρονη Κίνα, συνδέοντας τον αντιιμπεριαλισμό με τη διανόηση, τη νεολαία και τις πολιτικές αναζητήσεις του 20ού αιώνα.

1927: Ιδρύεται στο Χόλιγουντ η Ακαδημία Κινηματογραφικών Τεχνών και Επιστημών. Δύο χρόνια αργότερα θα απονείμει για πρώτη φορά τα βραβεία Όσκαρ, που θα εξελιχθούν στον πιο αναγνωρίσιμο θεσμό της διεθνούς κινηματογραφικής βιομηχανίας.

1930: Η βρετανική αστυνομία συλλαμβάνει τον Μαχάτμα Γκάντι, μετά την Πορεία του Αλατιού και την κλιμάκωση της εκστρατείας πολιτικής ανυπακοής στην Ινδία. Η σύλληψή του ενισχύει διεθνώς το κύρος του αντι-αποικιακού αγώνα και αναδεικνύει τη μη βίαιη αντίσταση ως πολιτικό όπλο.

1941: Σε λόγο του στο Ράιχσταγκ, ο Αδόλφος Χίτλερ αναφέρεται στην αντίσταση του Ελληνικού Στρατού κατά τη γερμανική εισβολή και μιλά για «ύψιστο ηρωισμό και αυτοθυσία». Η δήλωση καταγράφεται λίγες ημέρες μετά την κατάληψη της Ελλάδας από τους ναζί και έχει έκτοτε μείνει ως χαρακτηριστική αναφορά στην ελληνική αντίσταση του 1940-41.

1942: Αρχίζει η ναυμαχία της Θάλασσας των Κοραλλίων, με επίθεση αμερικανικών αεροσκαφών εναντίον ιαπωνικών δυνάμεων στην περιοχή Τουλάγκι. Ήταν η πρώτη μεγάλη ναυμαχία στην οποία τα αντίπαλα πλοία δεν ήρθαν σε οπτική επαφή, καθώς η σύγκρουση κρίθηκε κυρίως από τα αεροπλανοφόρα.

1949: Σημειώνεται η πρώτη αεροπορική τραγωδία στην ιστορία του αθλητισμού, όταν το αεροπλάνο που μεταφέρει την ομάδα της Τορίνο συντρίβεται στον λόφο Σουπέργκα κοντά στο Τορίνο. Σκοτώνονται 18 ποδοσφαιριστές, ανάμεσά τους 10 διεθνείς της Εθνικής Ιταλίας, καθώς και μέλη του τεχνικού επιτελείου και δημοσιογράφοι. Η τραγωδία βυθίζει τη χώρα στο πένθος και σηματοδοτεί το δραματικό τέλος της μεγάλης Τορίνο, μιας από τις κορυφαίες ποδοσφαιρικές ομάδες της εποχής.

1953: Ο Έρνεστ Χέμινγουεϊ τιμάται με το βραβείο Πούλιτζερ για το έργο «Ο Γέρος και η Θάλασσα». Το βιβλίο ενίσχυσε τη θέση του ως μιας από τις κεντρικές μορφές της λογοτεχνίας του 20ού αιώνα και προηγήθηκε της βράβευσής του με Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1954.

1959: Ανακοινώνονται τα πρώτα βραβεία Γκράμι, τα οποία θα εξελιχθούν σε κορυφαίο θεσμό της παγκόσμιας μουσικής βιομηχανίας.

1967: Λίγες ημέρες μετά το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου, η δικτατορία των συνταγματαρχών επαναλειτουργεί τη Γυάρο ως τόπο εξορίας και κράτησης πολιτικών αντιπάλων, στέλνοντας εκεί περίπου 6.000 αντιφρονούντες, κυρίως αριστερούς, συνδικαλιστές και πολίτες που θεωρούνταν ύποπτοι για αντίσταση στο καθεστώς. Οι εκτοπίσεις έγιναν χωρίς δίκη, στο πλαίσιο του πρώτου μεγάλου κύματος καταστολής: η δημοκρατική νομιμότητα είχε καταλυθεί, άρθρα του Συντάγματος είχαν ανασταλεί και πολιτικές, συνδικαλιστικές, φοιτητικές και πολιτιστικές οργανώσεις τέθηκαν υπό διωγμό ή διαλύθηκαν. Η Γυάρος, ήδη φορτισμένη από τη μετεμφυλιακή ιστορία της ως τόπος εξορίας, έγινε ξανά σύμβολο κρατικής βίας, απομόνωσης και αντιδικτατορικής μνήμης.

1970: Η Εθνοφρουρά του Οχάιο ανοίγει πυρ στο Πανεπιστήμιο Κεντ Στέιτ, σκοτώνοντας τέσσερις φοιτητές και τραυματίζοντας εννέα. Οι φοιτητές διαμαρτύρονταν για την επέκταση του πολέμου του Βιετνάμ στην Καμπότζη. Το γεγονός έγινε σύμβολο της κρίσης που προκαλούσε ο πόλεμος στην αμερικανική κοινωνία και ενέπνευσε το τραγούδι «Ohio» των Crosby, Stills, Nash & Young.

1975: Η Νάντια Κομανέντσι, μόλις 13 ετών, ανακηρύσσεται πρωταθλήτρια Ευρώπης στη γυμναστική, ξεκινώντας τον θρύλο της στον παγκόσμιο αθλητισμό.

1979: Η Μάργκαρετ Θάτσερ ορκίζεται πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου, η πρώτη γυναίκα που αναλαμβάνει το αξίωμα στη χώρα. Η διακυβέρνησή της θα σημαδέψει βαθιά τη Βρετανία, με πολιτικές ιδιωτικοποιήσεων, σύγκρουση με τα συνδικάτα και ισχυρή επίδραση στη συντηρητική πολιτική διεθνώς.

1990: Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής εκλέγεται για δεύτερη φορά Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Η επιστροφή του στο ύπατο πολιτειακό αξίωμα είχε έντονο συμβολισμό, καθώς αφορούσε μια από τις κεντρικές μορφές της Μεταπολίτευσης και της μεταπολεμικής πολιτικής ζωής της Ελλάδας.

1990: Η Λετονία ανακηρύσσει την αποκατάσταση της ανεξαρτησίας της από τη Σοβιετική Ένωση. Η απόφαση εντάσσεται στο κύμα αποσύνθεσης του σοβιετικού μπλοκ και στην πορεία των Βαλτικών χωρών προς την πλήρη κρατική ανεξαρτησία.

1991: Διεξάγεται στην Ιταλία ο 36ος Διαγωνισμός Τραγουδιού της Eurovision, με νικήτρια τη Σουηδία και την Κάρολα. Η Ελλάδα συμμετέχει με τη Σοφία Βόσσου και το τραγούδι «Άνοιξη» του Ανδρέα Μικρούτσικου, κατακτώντας τη 13η θέση και αφήνοντας έντονη ανάμνηση στο ελληνικό κοινό.

1994: Ο Γιτζάκ Ράμπιν και ο Γιάσερ Αραφάτ υπογράφουν στο Κάιρο συμφωνία για την εφαρμογή των συμφωνιών του Όσλο στη Γάζα και την Ιεριχώ. Η συμφωνία αποτέλεσε σημαντικό βήμα στη διαδικασία ειρήνευσης Ισραηλινών και Παλαιστινίων, αν και οι προσδοκίες της περιόδου δεν επιβεβαιώθηκαν πλήρως τα επόμενα χρόνια.

2001: Ο πάπας Ιωάννης Παύλος Β΄ επισκέπτεται την Ελλάδα, στην πρώτη επίσημη επίσκεψη Ποντίφικα στη χώρα μετά το Σχίσμα του 1054. Η παρουσία του προκάλεσε αντιδράσεις, αλλά και ιστορικό ενδιαφέρον, καθώς συνδέθηκε με την προσπάθεια προσέγγισης της Ρωμαιοκαθολικής και της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

2006: Πεθαίνει ο Αλέξης Δαμιανός, σκηνοθέτης, ηθοποιός και συγγραφέας, από τις ιδιαίτερες μορφές του ελληνικού κινηματογράφου. Κορυφαίο έργο του θεωρείται η «Ευδοκία», ταινία που άφησε ισχυρό αποτύπωμα χάρη στη λιτή της γραφή, τη δραματική της ένταση και το εμβληματικό ζεϊμπέκικο του Μάνου Λοΐζου.

2014: Ξεκινά η λειτουργία της ΝΕΡΙΤ, του νέου δημόσιου ραδιοτηλεοπτικού φορέα μετά το αιφνιδιαστικό κλείσιμο της ΕΡΤ το 2013. Η υπόθεση είχε προκαλέσει έντονη πολιτική και κοινωνική αντιπαράθεση για τον ρόλο, τη συνέχεια και την ανεξαρτησία της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης.

2020: Η Ελλάδα αρχίζει τη σταδιακή άρση των περιορισμών του πρώτου lockdown για την πανδημία του COVID-19. Μετά από εβδομάδες αυστηρών μέτρων, η χώρα περνά στην πρώτη φάση επαναλειτουργίας, με μάσκες, αποστάσεις και περιορισμούς στην καθημερινότητα.

Γεννήσεις

Θάνατοι

Εορτολόγιο

Μελής, Πελαγία, Ιλάριος

Εθνικές Γιορτές – Επέτειοι

Διεθνής Ημέρα Οικογενειακής Ισότητας
Διεθνής Ημέρα Πυροσβεστών
Ημέρα του Πολέμου των Άστρων
Παγκόσμια Ημέρα Γέλιου