Η 1η Μαΐου έχει ταυτιστεί διεθνώς με τους αγώνες των εργαζομένων, από την απεργία του 1886 στις Ηνωμένες Πολιτείες και τα γεγονότα του Χέιμαρκετ στο Σικάγο έως την καθιέρωσή της ως ημέρας εργατικής μνήμης και διεκδίκησης. Στην Ελλάδα, όμως, η Πρωτομαγιά φέρει και ένα από τα βαρύτερα φορτία της Κατοχής: την εκτέλεση των 200 κρατουμένων στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, την 1η Μαΐου 1944.
Εκείνο το πρωινό, οι γερμανικές αρχές κατοχής εκτέλεσαν 200 κομμουνιστές και αντιστασιακούς κρατούμενους, ως αντίποινα για την επίθεση ανταρτών του ΕΛΑΣ στους Μολάους Λακωνίας, όπου είχε σκοτωθεί ο Γερμανός στρατηγός Φραντς Κρεχ και μέλη της συνοδείας του. Οι περισσότεροι από τους μελλοθάνατους ήταν παλιοί πολιτικοί κρατούμενοι, που είχαν περάσει από την Ακροναυπλία και άλλους τόπους εξορίας και κράτησης, πριν παραδοθούν στους κατακτητές μετά την είσοδο των Γερμανών στην Ελλάδα.
Η επιλογή τους δεν ήταν τυχαία. Οι 200 ανήκαν στον πυρήνα των πολιτικών αντιπάλων που είχαν ήδη διωχθεί από το καθεστώς Μεταξά και, στη συνέχεια, βρέθηκαν στα χέρια των ναζιστικών αρχών. Η εκτέλεσή τους είχε χαρακτήρα παραδειγματικής τρομοκράτησης, σε μια περίοδο κατά την οποία η Αντίσταση ενισχυόταν και οι κατοχικές δυνάμεις απαντούσαν με μαζικά αντίποινα.
Από το στρατόπεδο του Χαϊδαρίου οδηγήθηκαν στην Καισαριανή. Η εκτέλεση έγινε σε ομάδες. Πριν οδηγηθούν στο απόσπασμα, πολλοί άφησαν σημειώματα στους δικούς τους, με λίγες τελευταίες φράσεις που έμειναν ως τεκμήρια ψυχραιμίας, αξιοπρέπειας και πολιτικής πίστης. Το Σκοπευτήριο της Καισαριανής, ήδη συνδεδεμένο με εκτελέσεις της Κατοχής, μετατράπηκε οριστικά σε τόπο ιστορικής μνήμης.
Η πιο γνωστή μορφή ανάμεσα στους 200 ήταν ο Ναπολέων Σουκατζίδης, κρατούμενος και διερμηνέας στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου. Σύμφωνα με τη μαρτυρία που συνδέθηκε με την εκτέλεση, όταν διάβασε το όνομά του στον κατάλογο των μελλοθανάτων, του προτάθηκε να εξαιρεθεί λόγω της θέσης του ως διερμηνέα. Εκείνος αρνήθηκε να σωθεί αν στη θέση του εκτελούνταν άλλος κρατούμενος.
Η Πρωτομαγιά του 1944 έδωσε στην ελληνική επέτειο μια δεύτερη, βαριά διάσταση. Δεν είναι μόνο ημέρα εργατικών αγώνων. Είναι και ημέρα μνήμης για την Κατοχή, την Αντίσταση και τις μαζικές εκτελέσεις που σημάδεψαν την περίοδο της ναζιστικής κυριαρχίας στην Ελλάδα.
Ογδόντα δύο χρόνια αργότερα, η υπόθεση απέκτησε ένα νέο ιστορικό τεκμήριο. Τον Φεβρουάριο του 2026 εντοπίστηκαν σε διαδικτυακή δημοπρασία φωτογραφίες που αποτυπώνουν στιγμές από την εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή. Το υλικό προερχόταν από τη συλλογή Χόιερ και, σύμφωνα με το υπουργείο Πολιτισμού, εξετάστηκε από αρμόδια στελέχη και εμπειρογνώμονες, οι οποίοι επιβεβαίωσαν την αυθεντικότητά του.
Η συλλογή αποκτήθηκε από το ελληνικό Δημόσιο μέσω του υπουργείου Πολιτισμού. Όπως ανακοίνωσε το ΥΠΠΟ, παραλήφθηκαν 262 φωτογραφίες, 16 έγγραφα και 4 παλαιά χαρτονομίσματα, ενώ το σύνολο της συλλογής μεταβιβάστηκε στο ελληνικό κράτος, ώστε να μη διασπαστεί και να διαφυλαχθεί ως ιστορικό τεκμήριο.
Τον Μάρτιο του 2026 παρουσιάστηκαν φωτογραφίες της συλλογής, ανάμεσά τους και εικόνες από τις τελευταίες στιγμές της εκτέλεσης. Δύο από τις πιο σκληρές φωτογραφίες δεν δόθηκαν στη δημοσιότητα, για λόγους σεβασμού προς τους νεκρούς και τους συγγενείς τους.
Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο
305: Ο Διοκλητιανός και ο Μαξιμιανός παραιτούνται από τον θρόνο, επιχειρώντας να εφαρμόσουν στην πράξη το σύστημα της Τετραρχίας στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Η παραίτηση δύο εν ενεργεία αυτοκρατόρων ήταν σπάνια εξέλιξη και άνοιξε νέα περίοδο συγκρούσεων για τη διαδοχή.
880: Εγκαινιάζεται στην Κωνσταντινούπολη η Νέα Εκκλησία από τον αυτοκράτορα Βασίλειο Α΄ τον Μακεδόνα. Το αυτοκρατορικό αυτό οικοδόμημα θεωρήθηκε ένα από τα σημαντικά μνημεία της μεσοβυζαντινής αρχιτεκτονικής και συνδέθηκε με την προσπάθεια της Μακεδονικής δυναστείας να αναδείξει τη νέα ισχύ της αυτοκρατορίας. Η εκκλησία καταστράφηκε αργότερα και σήμερα δεν σώζεται.
1707: Τίθεται σε ισχύ ο Νόμος της Ένωσης, με τον οποίο η Αγγλία και η Σκωτία ενώνονται πολιτικά και σχηματίζουν το Βασίλειο της Μεγάλης Βρετανίας. Η ένωση άλλαξε την ισορροπία δυνάμεων στη Βρετανία και αποτέλεσε σταθμό στη συγκρότηση του μετέπειτα Ηνωμένου Βασιλείου.
1753: Δημοσιεύεται το Species Plantarum του Κάρολου Λινναίου, έργο-σταθμός για τη συστηματική ταξινόμηση των φυτών. Η ημερομηνία θεωρείται αφετηρία της σύγχρονης βοτανικής ονοματολογίας, καθώς καθιέρωσε ενιαίο τρόπο καταγραφής και ονομασίας των ειδών.
1776: Ο Άνταμ Βάισχαουπτ ιδρύει στο Ίνγκολστατ της Βαυαρίας το Τάγμα των Ιλουμινάτι. Η οργάνωση συνδέθηκε αρχικά με ιδέες του Διαφωτισμού, του ορθολογισμού και της αντίθεσης στην απολυταρχία, αλλά αργότερα απέκτησε δυσανάλογη φήμη μέσα από θεωρίες συνωμοσίας.
1786: Κάνει πρεμιέρα στη Βιέννη η όπερα Οι Γάμοι του Φίγκαρο του Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ. Το έργο, βασισμένο στο θεατρικό του Μπομαρσέ, θεωρείται από τα κορυφαία της όπερας και ξεχωρίζει για τη μουσική του αρτιότητα αλλά και την κοινωνική του αιχμή.
1827: Η Γ΄ Εθνοσυνέλευση στην Τροιζήνα ψηφίζει το Πολιτικόν Σύνταγμα της Ελλάδος. Το Σύνταγμα θεωρείται από τα πιο φιλελεύθερα της εποχής του και όρισε τον Ιωάννη Καποδίστρια ως Κυβερνήτη της Ελλάδας, σε μια κρίσιμη φάση της Επανάστασης.
1840: Κυκλοφορεί στο Ηνωμένο Βασίλειο το Penny Black, το πρώτο γραμματόσημο ευρείας χρήσης στον κόσμο. Η έκδοσή του συνδέθηκε με τη μεταρρύθμιση των ταχυδρομείων και άλλαξε ριζικά τον τρόπο αποστολής επιστολών.
1851: Η βασίλισσα Βικτωρία εγκαινιάζει στο Λονδίνο τη Μεγάλη Έκθεση στο Κρύσταλ Πάλας. Η έκθεση παρουσίασε τα επιτεύγματα της βιομηχανικής εποχής και αποτέλεσε σύμβολο της οικονομικής και τεχνολογικής ισχύος της Βρετανικής Αυτοκρατορίας.
1866: Ξεσπούν στο Μέμφις του Τενεσί τριήμερες ρατσιστικές ταραχές, με λευκούς όχλους να επιτίθενται σε μαύρους κατοίκους. Δεκάδες Αφροαμερικανοί σκοτώθηκαν και τα γεγονότα ενίσχυσαν το πολιτικό κλίμα που οδήγησε στην 14η Τροπολογία του Συντάγματος των ΗΠΑ.
1886: Στις Ηνωμένες Πολιτείες πραγματοποιούνται μεγάλες εργατικές κινητοποιήσεις με κεντρικό αίτημα το οκτάωρο. Οι συγκρούσεις στο Σικάγο και τα γεγονότα της Χέιμαρκετ που ακολούθησαν έκαναν την 1η Μαΐου διεθνές σύμβολο του εργατικού κινήματος.
1888: Λαμβάνει χώρα η πρώτη απεργία στον υπό οθωμανική διοίκηση ελλαδικό χώρο, από καπνεργάτες στη Δράμα. Οι εργάτες διεκδικούν δεκάωρη εργασία, καθώς τότε εργάζονταν έως και δεκατρείς ώρες ημερησίως. Η απεργία αυτή αποτελεί ορόσημο για το εργατικό κίνημα στα Βαλκάνια, προαναγγέλλοντας τους κοινωνικούς αγώνες του 20ού αιώνα.
1893: Ανοίγει στο Σικάγο η Παγκόσμια Κολομβιανή Έκθεση, μία από τις σημαντικότερες διεθνείς εκθέσεις του 19ου αιώνα. Η διοργάνωση ανέδειξε τις τεχνολογικές και αρχιτεκτονικές φιλοδοξίες των ΗΠΑ, ενώ συνδέθηκε και με την προβολή του εναλλασσόμενου ρεύματος.
1931: Εγκαινιάζεται στη Νέα Υόρκη το Empire State Building, το ψηλότερο κτίριο στον κόσμο εκείνη την εποχή. Ο ουρανοξύστης έγινε σύμβολο της αμερικανικής μητρόπολης και της αρχιτεκτονικής δυναμικής του Μεσοπολέμου.
1941: Κάνει πρεμιέρα στη Νέα Υόρκη ο Πολίτης Κέιν του Όρσον Ουέλς. Η ταινία προκάλεσε αντιδράσεις λόγω των παραλληλισμών με τον μεγιστάνα του Τύπου Ουίλιαμ Ράντολφ Χιρστ και αργότερα αναγνωρίστηκε ως ένα από τα σημαντικότερα έργα στην ιστορία του κινηματογράφου.
1944: Οι ναζί εκτελούν 200 Έλληνες κρατούμενους στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, ως αντίποινα για επίθεση ανταρτών στους Μολάους. Η εκτέλεση της Πρωτομαγιάς έμεινε στη συλλογική μνήμη ως κορυφαίο σύμβολο θυσίας και αντίστασης στην Κατοχή.
1945: Ο Γιόζεφ Γκέμπελς και η σύζυγός του Μάγδα αυτοκτονούν στο Βερολίνο, έξω από το καταφύγιο του Χίτλερ. Λίγο νωρίτερα, τα έξι παιδιά τους είχαν δηλητηριαστεί με κυάνιο, σε μία από τις πιο σκοτεινές σκηνές της κατάρρευσης του Γ΄ Ράιχ.
1947: Στη Σικελία σημειώνεται η σφαγή της Πορτέλα ντέλα Τζινέστρα, όταν ένοπλοι ανοίγουν πυρ εναντίον συγκέντρωσης για την Εργατική Πρωτομαγιά. Η επίθεση άφησε πίσω της νεκρούς και τραυματίες και συνδέθηκε με τις πολιτικές εντάσεις της μεταπολεμικής Ιταλίας.
1960: Η Σοβιετική Ένωση καταρρίπτει αμερικανικό κατασκοπευτικό αεροσκάφος U-2 πάνω από το έδαφός της και συλλαμβάνει τον πιλότο Φράνσις Γκάρι Πάουερς. Το περιστατικό προκάλεσε σοβαρή διπλωματική κρίση στον Ψυχρό Πόλεμο και εξέθεσε τις μυστικές επιχειρήσεις των ΗΠΑ.
1967: Ισχυρός σεισμός πλήττει περιοχές της Ηπείρου και της Θεσσαλίας, αφήνοντας πίσω του νεκρούς, τραυματίες και χιλιάδες άστεγους. Η καταστροφή ανέδειξε την ευαλωτότητα πολλών οικισμών και την ανάγκη ενίσχυσης της αντισεισμικής προστασίας.
1967: Ο Έλβις Πρίσλεϊ παντρεύεται την Πρισίλα Μπολιέ.
1976: O αγωνιστής κατά της χούντας των συνταγματαρχών και βουλευτής της Ένωσης Κέντρου, Αλέξανδρος Παναγούλης, βρίσκει το θάνατο σε τροχαίο δυστύχημα στη λεωφόρο Βουλιαγμένης, επιστρέφοντας στο σπίτι του.
1977: Στην πλατεία Ταξίμ της Κωνσταντινούπολης, δεκάδες άνθρωποι σκοτώνονται κατά τη διάρκεια συγκέντρωσης για την Εργατική Πρωτομαγιά. Η «Σφαγή της Πρωτομαγιάς» έμεινε ως ένα από τα πιο αιματηρά επεισόδια στη σύγχρονη πολιτική ιστορία της Τουρκίας.
1983: Ο Μίκης Θεοδωράκης τιμάται με το βραβείο Λένιν για την ειρήνη.
1994: Ο Άιρτον Σένα, τρεις φορές παγκόσμιος πρωταθλητής της Formula 1, σκοτώνεται στο γκραν πρι της Ίμολα. Ο θάνατός του συγκλόνισε τον παγκόσμιο αθλητισμό και οδήγησε σε σημαντικές αλλαγές στους κανόνες ασφαλείας της Formula 1.
2004: Η Κύπρος εντάσσεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση μαζί με ακόμη εννέα χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και της Μεσογείου. Η διεύρυνση της 1ης Μαΐου 2004 υπήρξε η μεγαλύτερη στην ιστορία της ΕΕ και άλλαξε τον πολιτικό χάρτη της Ευρώπης.
2011: Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Μπαράκ Ομπάμα ανακοινώνει ότι ο Οσάμα Μπιν Λάντεν σκοτώθηκε από αμερικανικές ειδικές δυνάμεις στο Αμποταμπάντ του Πακιστάν. Λόγω διαφοράς ώρας, η επιχείρηση έγινε στις 2 Μαΐου τοπική ώρα, αλλά η ανακοίνωση στις ΗΠΑ έγινε την 1η Μαΐου.
Γεννήσεις
1811 – Ανδρέας Λασκαράτος, Έλληνας συγγραφέας. Γεννήθηκε την 1η Μαΐου 1811 και πέθανε στις 24 Ιουλίου 1901. Υπήρξε σημαντική μορφή της επτανησιακής λογοτεχνίας, με έργο που ξεχώρισε για τη σατιρική του αιχμή και την κριτική απέναντι στα κοινωνικά και εκκλησιαστικά κατεστημένα της εποχής του. Το έργο του, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τα Μυστήρια της Κεφαλονιάς, προκάλεσε έντονες αντιδράσεις και τον έφερε σε σύγκρουση με την Εκκλησία.
1909 – Γιάννης Ρίτσος, Έλληνας ποιητής. Γεννήθηκε την 1η Μαΐου 1909 και πέθανε στις 11 Νοεμβρίου 1990. Θεωρείται μία από τις κορυφαίες μορφές της νεοελληνικής ποίησης, με έργο που συνδέθηκε με την Ιστορία, τους κοινωνικούς αγώνες και τη συλλογική μνήμη. Έγραψε, μεταξύ άλλων, τον Επιτάφιο, τη Ρωμιοσύνη και τη Σονάτα του σεληνόφωτος, διαμορφώνοντας μια ποιητική γλώσσα με έντονο πολιτικό και υπαρξιακό βάθος.
1960 – Σταμάτης Γαρδέλης, Έλληνας ηθοποιός. Γεννήθηκε την 1η Μαΐου 1960 και έγινε ιδιαίτερα γνωστός τη δεκαετία του 1980 μέσα από τον ελληνικό εμπορικό κινηματογράφο της εποχής. Συνδέθηκε με νεανικές ταινίες που αποτύπωσαν την ποπ κουλτούρα και τα κοινωνικά στερεότυπα της μεταπολιτευτικής Ελλάδας, ενώ παρέμεινε αναγνωρίσιμη φυσιογνωμία της τηλεόρασης και του θεάματος.
1969 – Γουές Άντερσον (Wes Anderson), Αμερικανός σκηνοθέτης. Γεννήθηκε την 1η Μαΐου 1969 και θεωρείται ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους δημιουργούς του σύγχρονου αμερικανικού κινηματογράφου. Το έργο του ξεχωρίζει για την αυστηρή εικαστική συμμετρία, το ιδιότυπο χιούμορ και τους λεπτοδουλεμένους χαρακτήρες. Σκηνοθέτησε ταινίες όπως The Royal Tenenbaums, The Grand Budapest Hotel, Moonrise Kingdom και Fantastic Mr. Fox.
1985 – Κατερίνα Καινούργιου, Ελληνίδα παρουσιάστρια. Γεννήθηκε την 1η Μαΐου 1985 και έγινε γνωστή μέσα από την ελληνική τηλεόραση, κυρίως σε ψυχαγωγικές και lifestyle εκπομπές. Έχει παρουσιάσει πρωινές και μεσημεριανές ζώνες, ενώ συνδέθηκε με εκπομπές που συνδυάζουν επικαιρότητα, συνεντεύξεις και θέματα της τηλεοπτικής και κοινωνικής ατζέντας.
Θάνατοι
1904 – Αντονίν Ντβόρζακ (Antonín Dvořák), Τσέχος συνθέτης. Γεννήθηκε στις 8 Σεπτεμβρίου 1841 και πέθανε την 1η Μαΐου 1904. Υπήρξε από τους σημαντικότερους συνθέτες της ρομαντικής περιόδου και συνέβαλε καθοριστικά στην ανάδειξη της τσεχικής μουσικής παράδοσης σε διεθνές επίπεδο. Έγραψε συμφωνικά έργα, όπερες, κοντσέρτα και μουσική δωματίου, με πιο γνωστή τη Συμφωνία αρ. 9, Από τον Νέο Κόσμο, έργο που συνδέει την ευρωπαϊκή συμφωνική γραφή με αμερικανικές επιρροές.
1907 – Γρηγόριος Μαρασλής, Έλληνας ευεργέτης. Γεννήθηκε στις 25 Ιουλίου 1831 και πέθανε την 1η Μαΐου 1907. Υπήρξε εμβληματική μορφή του ελληνισμού της Οδησσού, όπου διετέλεσε δήμαρχος και ανέπτυξε σημαντική φιλανθρωπική, εκπαιδευτική και κοινωνική δράση. Με δωρεές του ενίσχυσε σχολεία, νοσοκομεία και κοινωφελή ιδρύματα, ενώ το όνομά του συνδέθηκε ιδιαίτερα με τη Μαράσλειο Παιδαγωγική Ακαδημία στην Αθήνα.
1976 – Αλέκος Παναγούλης, Έλληνας πολιτικός και αντιδικτατορικός αγωνιστής. Γεννήθηκε στις 2 Ιουλίου 1939 και πέθανε την 1η Μαΐου 1976. Έμεινε γνωστός για την απόπειρα δολοφονίας του δικτάτορα Γεωργίου Παπαδόπουλου το 1968, πράξη για την οποία συνελήφθη, βασανίστηκε και καταδικάστηκε σε θάνατο. Μετά την πτώση της χούντας εξελέγη βουλευτής και συνέχισε να καταγγέλλει πρόσωπα και μηχανισμούς που συνέδεε με το δικτατορικό καθεστώς.
1976 – Ισίδωρος Ισιδωρόπουλος, γνωστός ως Σιδέρης Ισιδωρόπουλος, Έλληνας μαθητής. Γεννήθηκε το 1960 και πέθανε την 1η Μαΐου 1976. Σύμφωνα με τις περισσότερες αναφορές, έχασε τη ζωή του όταν παρασύρθηκε από αυτοκίνητο στην οδό Πειραιώς, ενώ προσπαθούσε να αποφύγει αστυνομικό που τον καταδίωκε για παράνομη αφισοκόλληση ενόψει της Εργατικής Πρωτομαγιάς. Η υπόθεσή του συνδέθηκε με το πολιτικό κλίμα των πρώτων χρόνων της Μεταπολίτευσης και συχνά αναφέρεται ως ένας από τους πρώτους νεκρούς της περιόδου.
1994 – Άιρτον Σένα, βραζιλιάνος πιλότος της Φόρμουλα 1, ένας από τους μεγαλύτερους οδηγούς όλων των εποχών, τρεις φορές παγκόσμιος πρωταθλητής, που σκοτώθηκε σε τραγικό δυστύχημα στην πίστα της Ίμολα, προκαλώντας παγκόσμιο σοκ.
Εορτολόγιο
Ιερεμίας, Ισιδώρα, Ταμάρα, Φιλόσοφος
Παγκόσμιες Ημέρες / Επέτειοι
Διεθνής Ημέρα Εργατών
Παγκόσμια Ημέρα Κωδικών Πρόσβασης
