Σαν σήμερα 2 Μαΐου: Το τέλος της Πηνελόπης Δέλτα – «Ούτε παπά, ούτε κηδεία. Μόνο βεβαιωθείτε ότι δεν ζω πια»

Στις 2 Μαΐου 1941 η Πηνελόπη Δέλτα αφήνει την τελευταία της πνοή. Είχαν περάσει πέντε ημέρες από την Κυριακή 27 Απριλίου, όταν τα γερμανικά στρατεύματα μπήκαν στην Αθήνα και η ίδια, ήδη βαριά καταπονημένη σωματικά και ψυχικά αλλά και μαραζωμένη από έναν ανεκπλήρωτο έρωτα, πήρε δηλητήριο στο σπίτι της.

Η είδηση του θανάτου της δέθηκε από τότε με την πρώτη σκοτεινή σελίδα της Κατοχής. Η Αθήνα είχε μόλις περάσει στα χέρια των ναζί και μία από τις σημαντικότερες μορφές της ελληνικής λογοτεχνίας έσβηνε σχεδόν παράλληλα με την ελευθερία της πόλης.

Το τέλος της Πηνελόπης Δέλτα ήταν το τέλος μιας ζωής που είχε σημαδευτεί από την ασθένεια, τις εσωτερικές συγκρούσεις, την αυστηρότητα των κοινωνικών συμβάσεων της εποχής και έναν μεγάλο, ανεκπλήρωτο έρωτα: εκείνον για τον Ίωνα Δραγούμη.

Η Πηνελόπη Δέλτα γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια το 1874. Ήταν κόρη του Εμμανουήλ Μπενάκη και της Βιργινίας Χωρέμη, μέλος μιας από τις πιο ισχυρές οικογένειες του ελληνισμού της διασποράς. Μεγάλωσε σε περιβάλλον οικονομικής άνεσης, αλλά και αυστηρών κοινωνικών κανόνων. Η ζωή της ήταν εξαρχής δεμένη με τον κόσμο της μεγάλης αστικής τάξης, με τις υποχρεώσεις, τις σιωπές και τους περιορισμούς του.

Σε ηλικία 21 ετών παντρεύτηκε τον Στέφανο Δέλτα. Ο γάμος της, αν και κοινωνικά αναμενόμενος, δεν στάθηκε αρκετός για να καλύψει τα συναισθηματικά της κενά. Στην Αλεξάνδρεια γνώρισε τον Ίωνα Δραγούμη, τότε υποπρόξενο της Ελλάδας. Η σχέση τους δεν ολοκληρώθηκε ποτέ με τον τρόπο που εκείνη επιθυμούσε, όμως την ακολούθησε σε όλη της τη ζωή.

Στις επιστολές της προς τον Δραγούμη αποτυπώνεται ένας έρωτας έντονος, σχεδόν βασανιστικός. Η ίδια γράφει με τρόπο που δείχνει όχι μόνο πάθος, αλλά και σύγκρουση με τον εαυτό της, με τις υποχρεώσεις της και με έναν κόσμο που δεν της επέτρεπε να ζήσει όπως ήθελε. Ο Δραγούμης δολοφονήθηκε το 1920, όμως η παρουσία του παρέμεινε καθοριστική στη μνήμη και στην εσωτερική ζωή της.

Παράλληλα, η Πηνελόπη Δέλτα είχε ήδη χτίσει ένα έργο που θα τη συνέδεε για πάντα με τη νεοελληνική λογοτεχνία. Με βιβλία όπως «Τα Μυστικά του Βάλτου», «Ο Τρελαντώνης», «Ο Μάγκας», «Τον καιρό του Βουλγαροκτόνου» και «Παραμύθι χωρίς όνομα», μίλησε σε γενιές παιδιών και εφήβων για την ιστορία, την ευθύνη, την πατρίδα, τη φιλία και την απώλεια.

Δεν έγραψε απλώς παιδικά βιβλία. Έγραψε ιστορίες μέσα από τις οποίες η ελληνική ιστορία έγινε προσωπικό βίωμα. Στα έργα της η Μακεδονία, το Βυζάντιο, η οικογένεια, η μνήμη και η εθνική αγωνία δεν παρουσιάζονται ως αφηρημένες έννοιες, αλλά ως ζωντανές εμπειρίες. Γι’ αυτό και το έργο της ξεπέρασε την εποχή του.

Στις τελευταίες δεκαετίες της ζωής της η υγεία της είχε κλονιστεί σοβαρά. Η σκλήρυνση κατά πλάκας την ταλαιπωρούσε, περιορίζοντας σταδιακά τις δυνάμεις της. Η σωματική φθορά προστέθηκε στο ψυχικό βάρος που κουβαλούσε ήδη. Όταν οι Γερμανοί μπήκαν στην Αθήνα, το σοκ της Κατοχής ήρθε να προστεθεί σε μια ζωή που είχε ήδη φτάσει στα όριά της.

Στις 27 Απριλίου 1941, την ημέρα που η Αθήνα παραδόθηκε στη γερμανική κατοχή, η Πηνελόπη Δέλτα πήρε δηλητήριο. Δεν πέθανε αμέσως. Έμεινε ζωντανή για πέντε ακόμη ημέρες. Στις 2 Μαΐου 1941, σε ηλικία 67 ετών, πέθανε.

Δίπλα της βρέθηκε το τελευταίο της σημείωμα προς τα παιδιά της. Ήταν λιτό, σχεδόν αυστηρό, όπως και η τελευταία της επιθυμία:

«Παιδιά μου, ούτε παπά, ούτε κηδεία. Παραχώστε με σε μια γωνιά του κήπου, αλλά μόνο αφού βεβαιωθείτε ότι δεν ζω πια. Φροντίστε τον πατέρα σας. Τον φιλώ σφιχτά. Π.Σ. Δέλτα».

Θάφτηκε στον κήπο του σπιτιού της, στην Κηφισιά. Στον τάφο της χαράχτηκε μία μόνο λέξη: «Σιωπή».

Ήταν ένα τέλος βαρύ, αλλά και συμβολικό. Μια γυναίκα που έγραψε για την ιστορία, την παιδική ηλικία και την εθνική μνήμη, έφυγε μέσα στις πρώτες ημέρες της πιο σκοτεινής περιόδου της σύγχρονης Αθήνας. Η αυτοκτονία της έγινε συχνά αντικείμενο απλοποιήσεων: άλλοτε αποδόθηκε σχεδόν αποκλειστικά στην είσοδο των Γερμανών, άλλοτε στον ανεκπλήρωτο έρωτα για τον Ίωνα Δραγούμη.

Η αλήθεια, όμως, ήταν πιο σύνθετη. Η Πηνελόπη Δέλτα έφτασε στο τέλος της έχοντας πίσω της μια ζωή δημιουργίας, αλλά και βαθιάς προσωπικής δοκιμασίας. Το ιστορικό τραύμα της Κατοχής, η σωματική ασθένεια, η ψυχική εξάντληση και οι πληγές του παρελθόντος συναντήθηκαν σε μια στιγμή χωρίς επιστροφή.

Σήμερα, η Πηνελόπη Δέλτα παραμένει μία από τις πιο αναγνωρίσιμες μορφές της ελληνικής λογοτεχνίας.

Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο

1519: Πεθαίνει στη Γαλλία ο Λεονάρντο ντα Βίντσι, ένας από τους κορυφαίους δημιουργούς της Αναγέννησης. Ζωγράφος, μηχανικός, ανατόμος και εφευρέτης, άφησε έργα όπως η «Μόνα Λίζα» και ο «Μυστικός Δείπνος», αλλά και χιλιάδες σελίδες σημειώσεων που αποτυπώνουν το εύρος της σκέψης του. Η μορφή του ταυτίστηκε με το πρότυπο του «αναγεννησιακού ανθρώπου».

1559: Ο Τζον Νοξ επιστρέφει από την εξορία στη Σκωτία και αναλαμβάνει κεντρικό ρόλο στη θρησκευτική Μεταρρύθμιση της χώρας. Η δράση του συνέβαλε στην επικράτηση του πρεσβυτεριανισμού και στη ρήξη με τη ρωμαιοκαθολική παράδοση. Η επιρροή του σημάδεψε βαθιά τη θρησκευτική και πολιτική ιστορία της Σκωτίας.

1808: Ο λαός της Μαδρίτης εξεγείρεται κατά των ναπολεόντειων στρατευμάτων, σε ένα από τα γεγονότα που σηματοδότησαν την έναρξη του Πολέμου της Ιβηρικής Χερσονήσου. Η εξέγερση καταπνίγηκε αιματηρά από τις γαλλικές δυνάμεις, όμως έγινε σύμβολο αντίστασης στην κατοχή. Ο Φρανθίσκο Γκόγια αποτύπωσε τα γεγονότα σε εμβληματικούς πίνακες, ανάμεσά τους και η «2α Μαΐου 1808».

1824: Η σορός του Λόρδου Βύρωνα, που είχε πεθάνει στο Μεσολόγγι, μεταφέρεται στη Ζάκυνθο πριν συνεχίσει το ταξίδι της προς την Αγγλία. Ο θάνατός του συγκίνησε την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη και ενίσχυσε το φιλελληνικό ρεύμα υπέρ της Ελληνικής Επανάστασης. Η παρουσία του στην Ελλάδα έμεινε ως ισχυρό σύμβολο διεθνούς συμπαράστασης στον αγώνα της ανεξαρτησίας.

1893: Πραγματοποιείται στο Παναθηναϊκό Στάδιο το πρώτο οργανωμένο συλλαλητήριο των Ελλήνων σοσιαλιστών για την Εργατική Πρωτομαγιά. Στο πλήθος μίλησε ο Πλάτων Δρακούλης, από τις πρώτες μορφές του σοσιαλιστικού κινήματος στην Ελλάδα. Η κινητοποίηση θεωρείται σημαντικός σταθμός για την εμφάνιση των εργατικών διεκδικήσεων στον ελληνικό δημόσιο χώρο.

1919: Η 1η Μεραρχία του Ελληνικού Στρατού αποβιβάζεται στη Σμύρνη, με εντολή των Συμμάχων μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η απόβαση έγινε δεκτή με ενθουσιασμό από μεγάλο μέρος του ελληνικού πληθυσμού της πόλης, αλλά συνοδεύτηκε και από βίαια επεισόδια. Το γεγονός σηματοδότησε την έναρξη της Μικρασιατικής Εκστρατείας, που κατέληξε τρία χρόνια αργότερα στη Μικρασιατική Καταστροφή.

1940: Ματαιώνονται οι Ολυμπιακοί Αγώνες λόγω του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η διοργάνωση είχε αρχικά ανατεθεί στο Τόκιο και στη συνέχεια μεταφερθεί στο Ελσίνκι, πριν ακυρωθεί οριστικά. Ήταν μία από τις δύο ολυμπιακές διοργανώσεις που δεν πραγματοποιήθηκαν εξαιτίας του πολέμου.

1941: Πεθαίνει η Πηνελόπη Δέλτα, μία από τις σημαντικότερες μορφές της ελληνικής παιδικής και ιστορικής λογοτεχνίας. Η αυτοκτονία της, λίγες ημέρες μετά την είσοδο των γερμανικών στρατευμάτων στην Αθήνα, συνδέθηκε με το βαρύ κλίμα της Κατοχής. Έργα της όπως «Τα Μυστικά του Βάλτου» και «Τον καιρό του Βουλγαροκτόνου» άφησαν ισχυρό αποτύπωμα στη νεοελληνική γραμματεία.

1941: Ο 17χρονος μαθητής Μαθιός Πόταγας εκτελείται από γερμανικά στρατεύματα στη Βυτίνα. Σύμφωνα με την ιστορική μνήμη, στάθηκε μπροστά σε γερμανική φάλαγγα και αρνήθηκε να υποταχθεί στην κατοχή. Η πράξη του τον καθιέρωσε ως μία από τις πρώτες συμβολικές μορφές της ελληνικής αντίστασης στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

1945: Η Σοβιετική Ένωση ανακοινώνει την πτώση του Βερολίνου, έπειτα από τη σκληρή μάχη για την κατάληψη της γερμανικής πρωτεύουσας. Η ύψωση της κόκκινης σημαίας στο Ράιχσταγκ έγινε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύμβολα της ήττας της ναζιστικής Γερμανίας. Λίγες ημέρες αργότερα, ο πόλεμος στην Ευρώπη θα έφθανε στο τέλος του.

1949: Ο Άρθουρ Μίλερ τιμάται με το Βραβείο Πούλιτζερ για το θεατρικό έργο «Ο Θάνατος του Εμποράκου». Το έργο ανέδειξε με δραματική δύναμη τις διαψεύσεις του αμερικανικού ονείρου και την πίεση της κοινωνικής επιτυχίας. Παραμένει ένα από τα πιο σημαντικά κείμενα του αμερικανικού θεάτρου του 20ού αιώνα.

1955: Ο Τένεσι Ουίλιαμς τιμάται με το Βραβείο Πούλιτζερ για τη «Λυσσασμένη Γάτα». Το έργο, με φόντο μια εύπορη οικογένεια του αμερικανικού Νότου, εξερευνά τη σιωπή, την υποκρισία, την επιθυμία και τη διάλυση των οικογενειακών δεσμών. Καθιερώθηκε ως ένα από τα κορυφαία θεατρικά έργα του μεταπολεμικού αμερικανικού ρεπερτορίου.

1966: Ο Σκωτσέζος μηχανικός Τζέιμς Γκουντφέλοου κατοχυρώνει την τεχνολογία στην οποία βασίστηκε ο προσωπικός αριθμός αναγνώρισης, το PIN. Η εφεύρεση συνδέθηκε με την ανάπτυξη των αυτόματων τραπεζικών συναλλαγών και των ΑΤΜ. Άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες αποκτούν ασφαλή πρόσβαση σε τραπεζικές υπηρεσίες.

1969: Το υπερωκεάνιο Queen Elizabeth II ξεκινά το παρθενικό του ταξίδι από τη Βρετανία προς τη Νέα Υόρκη, εντυπωσιάζοντας με τη χλιδή και την τεχνολογία του.

1976: Οι τρόφιμοι του Οίκου Τυφλών στην Καλλιθέα καταλαμβάνουν το ίδρυμα, σε μια ιστορική εξέγερση του αναπηρικού κινήματος στην Ελλάδα. Πρωτοστατεί ο νεαρός Παναγιώτης Κουρουμπλής, μετέπειτα πολιτικός και υπουργός, διεκδικώντας ανθρώπινες συνθήκες διαβίωσης, συμμετοχή στη διοίκηση του ιδρύματος και ίσα δικαιώματα για τα άτομα με αναπηρία. Η κατάληψη διαρκεί 11 ημέρες και καταγράφεται ως ο πρώτος οργανωμένος αγώνας αυτοεκπροσώπησης των ανθρώπων με αναπηρία στη χώρα.πησης. Ανάμεσα στους πρωταγωνιστές ήταν ο νεαρός τότε Παναγιώτης Κουρουμπλής.

1977: Ο Γιάννης Ρίτσος τιμάται με το Βραβείο Λένιν για την Ειρήνη. Η διάκριση επιβεβαίωσε τη διεθνή απήχηση του έργου του, το οποίο συνδύασε τη λυρική έκφραση με την πολιτική και κοινωνική στράτευση. Ο Ρίτσος παραμένει μία από τις κεντρικές μορφές της νεότερης ελληνικής ποίησης.

1997: Ο Τόνι Μπλερ αναλαμβάνει πρωθυπουργός της Βρετανίας, μετά τη μεγάλη εκλογική νίκη των Εργατικών. Σε ηλικία 43 ετών έγινε ο νεότερος Βρετανός πρωθυπουργός από το 1812. Η άνοδός του σηματοδότησε την περίοδο του New Labour και μια νέα φάση για την κεντροαριστερά στη Βρετανία.

1998: Ιδρύεται στις Βρυξέλλες η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, με αποστολή τη χάραξη και εφαρμογή της νομισματικής πολιτικής της ευρωζώνης. Η ίδρυσή της αποτέλεσε κρίσιμο βήμα προς την κυκλοφορία του ευρώ. Από τότε, η ΕΚΤ βρίσκεται στον πυρήνα της οικονομικής διακυβέρνησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

2008: Ο κυκλώνας Ναργκίς πλήττει τη Μιανμάρ, προκαλώντας μία από τις φονικότερες φυσικές καταστροφές των τελευταίων δεκαετιών. Οι νεκροί και αγνοούμενοι ξεπέρασαν τις 130.000, ενώ εκατομμύρια άνθρωποι επηρεάστηκαν από τις καταστροφές στο δέλτα του Ιραουάντι. Η κρίση ανέδειξε και τη δυσκολία διεθνούς ανθρωπιστικής παρέμβασης σε ένα αυταρχικό καθεστώς.

2010: Ο υπουργός Οικονομικών Γιώργος Παπακωνσταντίνου ανακοινώνει νέα μέτρα λιτότητας, στο πλαίσιο της συμφωνίας στήριξης της Ελλάδας από την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Την ίδια ημέρα, το Eurogroup εγκρίνει πακέτο οικονομικής βοήθειας ύψους 110 δισ. ευρώ. Το γεγονός σηματοδότησε την είσοδο της χώρας στην εποχή των Μνημονίων.

2011: Οι Ηνωμένες Πολιτείες ανακοινώνουν ότι ο Οσάμα μπιν Λάντεν, ιδρυτής της Αλ Κάιντα, σκοτώθηκε από αμερικανικές ειδικές δυνάμεις στο Πακιστάν. Η επιχείρηση έγινε στο Αμποταμπάντ και αποτέλεσε κομβικό γεγονός στον «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας» μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου. Ο θάνατός του είχε μεγάλο διεθνή αντίκτυπο, χωρίς όμως να τερματίσει την απειλή της τζιχαντιστικής τρομοκρατίας.

Γεννήσεις

Θάνατοι

Εορτολόγιο

Αυγερινός, Έσπερος, Ματρώνα, Αλήθεια

Εθνικές Γιορτές – Επέτειοι

Διεθνής Ημέρα της Τούμπας
Παγκόσμια Ημέρα Τόνουζ