Στις 2 Μαΐου 1941, λίγες μόλις ημέρες μετά την είσοδο των γερμανικών στρατευμάτων στην Αθήνα, ο μαθητής Μαθιός Πόταγας θα γραφτεί στην ιστορία ως ο πρώτος αντιστασιακός της Κατοχής. Εκείνη την ημέρα, οι ναζί μπαίνουν στο χωριό του, τη Βυτίνα Αρκαδίας, και ο νεαρός αποφασίζει να τους αντιμετωπίσει, μόνος, χωρίς όπλο, μόνο με τα λόγια του.
Όταν βλέπει τα στρατεύματα να περνούν από τον κεντρικό δρόμο, στέκεται μπροστά τους και φωνάζει: «Σταθείτε! Δεν θα μας σκλαβώσετε! Είμαι εδώ μόνος, αλλά ολόκληρη η Ελλάδα ακολουθεί!»
Οι Γερμανοί στρατιώτες τον εκτελούν επί τόπου, με μια σφαίρα. Όμως δεν σταματούν εκεί. Με θηριωδία, του συνθλίβουν το κρανίο με τις μπότες τους, για να δώσουν ένα «μάθημα» στο χωριό. Ο θάνατός του είναι βίαιος, αλλά το μήνυμά του ισχυρότερο από κάθε βόμβα. Ο Πόταγας είχε μόλις δώσει το παράδειγμα της πρώτης πράξης αντίστασης, πριν καν οργανωθεί το αντάρτικο, πριν ακόμη κυκλοφορήσουν προκηρύξεις.
Η σιωπηλή τουρωδία που ένωσε ένα ολόκληρο χωριό
Οι κάτοικοι της Βυτίνας θρηνούν σιωπηλά. Κανείς δεν τολμά να αντιδράσει δημόσια. Όμως το παράδειγμα του Πόταγα διαδίδεται από στόμα σε στόμα. Μέσα σε λίγες μέρες, ολόκληρη η Πελοπόννησος γνωρίζει το όνομά του. Όχι γιατί ήταν ήρωας με στολή, αλλά γιατί ήταν ένα παιδί που δεν φοβήθηκε να υψώσει φωνή απέναντι στη φρίκη.
Χρόνια αργότερα, ιστορικοί θα καταγράψουν την πράξη του ως την πρώτη δημόσια μορφή αντίστασης κατά των ναζί σε ελληνικό έδαφος.
Ένας ήρωας χωρίς δόξα, μέχρι πρόσφατα
Για δεκαετίες, ο Μαθιός Πόταγας έμενε ένας «ξεχασμένος ήρωας» για την επίσημη ιστορία. Κάποιες αναφορές σε τοπικά χρονικά, ένα λιτό μνημείο στη Βυτίνα, και η αναγνώριση από κάποιους κύκλους της Αριστεράς ήταν ό,τι είχε απομείνει από τη θυσία του. Όμως τα τελευταία χρόνια, το όνομά του άρχισε να επανέρχεται στο προσκήνιο, ως σύμβολο αγνής, αυθόρμητης αντίστασης απέναντι στο σκοτάδι.
Το 2012, το όνομά του δόθηκε τιμητικά σε δρόμο της Βυτίνας. Μαθητές των σχολείων διαβάζουν σήμερα το μήνυμά του και στέκονται με σεβασμό μπροστά στην ιστορία του.
Όταν ένα παιδί θυμίζει τι σημαίνει ελευθερία
Η πράξη του Πόταγα δεν ήταν ούτε στρατηγική, ούτε οργανωμένη. Ήταν αυθόρμητη. Και ίσως ακριβώς γι’ αυτό είναι τόσο δυνατή και διαχρονική. Δεν είχε πολιτικό πρόσημο. Είχε μόνο πατριωτισμό και ηθική.
Μέσα από τα τελευταία του λόγια, ο Πόταγας φώναξε όχι μόνο στους στρατιώτες, αλλά και στην ίδια την Ιστορία: «Είμαι μόνος, αλλά ολόκληρη η Ελλάδα ακολουθεί».
Και πράγματι, μετά από εκείνον, η Ελλάδα ακολούθησε. Με αντίσταση, με απώλειες, με ελπίδα. Ο Μαθιός Πόταγας άνοιξε αυτόν τον δρόμο. Όχι ως πολεμιστής. Αλλά ως άνθρωπος με πυρήνα την αξιοπρέπεια.
