Η Ισπανία επιχειρεί να σπάσει ένα από τα μεγαλύτερα οικονομικά και πολιτικά ταμπού της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προτείνοντας στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να δανείζεται έως και 850 δισ. ευρώ ετησίως για λογαριασμό των κρατών-μελών.
Η πρόταση περιλαμβάνεται σε ισπανικό έγγραφο συζήτησης που διανεμήθηκε στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και αναμένεται να παρουσιαστεί από τον υπουργό Οικονομίας, Εμπορίου και Επιχειρήσεων της Ισπανίας, Κάρλος Κουέρπο, στη συνεδρίαση του Eurogroup στις Βρυξέλλες την Πέμπτη 9 Ιουλίου 2026.
Η επίσημη ατζέντα της συνάντησης περιλαμβάνει τη δημοσιονομική πολιτική της Ευρωζώνης και τη διεθνή θέση του ευρώ, δύο ζητήματα που συνδέονται άμεσα με το ισπανικό σχέδιο για τη δημιουργία ενός μεγάλου και μόνιμου ευρωπαϊκού ασφαλούς περιουσιακού στοιχείου.
Η Μαδρίτη υποστηρίζει ότι η συγκέντρωση μέρους του δανεισμού των κρατών υπό την Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα μπορούσε να δημιουργήσει μια πολύ μεγαλύτερη και πιο ρευστή αγορά ευρωπαϊκών ομολόγων, μειώνοντας σταδιακά το κόστος χρηματοδότησης για τις συμμετέχουσες χώρες.
Η πρόταση αναμένεται, ωστόσο, να προκαλέσει σφοδρή σύγκρουση Βορρά–Νότου, καθώς η Γερμανία, η Ολλανδία και άλλες δημοσιονομικά συντηρητικές χώρες αντιτίθενται εδώ και χρόνια στη μονιμοποίηση του κοινού ευρωπαϊκού χρέους.
Ο νέος Ευρωπαϊκός Μηχανισμός
Στο επίκεντρο του ισπανικού σχεδίου βρίσκεται η δημιουργία του European Sovereign Facility, ενός νέου Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Κρατικής Χρηματοδότησης.
Μέσω αυτού, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα μπορούσε να εκδίδει ομόλογα για λογαριασμό των κρατών που θα επέλεγαν να συμμετάσχουν και στη συνέχεια να τους μεταφέρει τα κεφάλαια υπό τη μορφή δανείων.
Το σχέδιο δεν προβλέπει απαραίτητα τη δημιουργία επιπλέον δημόσιου χρέους. Η βασική ιδέα είναι ότι ένα μέρος των χρημάτων που σήμερα αντλούν χωριστά τα κράτη από τις αγορές θα δανείζεται κεντρικά από τις Βρυξέλλες.
Με αυτόν τον τρόπο, τα εθνικά ομόλογα θα αντικαθίσταντο εν μέρει από κοινές εκδόσεις ευρωπαϊκών ομολόγων, χωρίς να μεταφέρονται υποχρεωτικά χρήματα από ένα κράτος προς ένα άλλο.
Η συμμετοχή θα ήταν εθελοντική και θα επιτρεπόταν μόνο σε χώρες που συμμορφώνονται με τους δημοσιονομικούς κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η εφαρμογή του μηχανισμού προτείνεται να ξεκινήσει το 2028, όταν θα τεθεί σε ισχύ ο επόμενος επταετής προϋπολογισμός της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034.
Πώς προκύπτουν τα 850 δισ. ευρώ
Σύμφωνα με τους ισπανικούς υπολογισμούς, ο νέος μηχανισμός θα μπορούσε να αντλεί έως 850 δισ. ευρώ τον χρόνο, εφόσον συμμετείχαν όλα τα κράτη-μέλη, ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας.
Σε πρώτη φάση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα μπορούσε να αναλάβει περίπου το ένα τρίτο των ετήσιων αναγκών αναχρηματοδότησης των συμμετεχόντων κρατών, καθώς και τον νέο δανεισμό που επιτρέπεται από τα εγκεκριμένα δημοσιονομικά τους σχέδια.
Με ετήσιες εκδόσεις αυτής της κλίμακας, το συνολικό ύψος των ευρωπαϊκών ομολόγων που θα βρίσκονταν σε κυκλοφορία θα μπορούσε να πλησιάσει τα 5 τρισ. ευρώ μέσα σε πέντε χρόνια.
Το μέγεθος αυτό θα δημιουργούσε μία από τις μεγαλύτερες και πιο ρευστές αγορές ομολόγων παγκοσμίως, προσφέροντας στους διεθνείς επενδυτές μια ευρωπαϊκή εναλλακτική στα αμερικανικά κρατικά ομόλογα.
Οι εξοικονομήσεις για τα κράτη
Η Μαδρίτη εκτιμά ότι ο κοινός ευρωπαϊκός δανεισμός θα μπορούσε να εξοικονομήσει αρχικά έως 5 δισ. ευρώ ετησίως για τις συμμετέχουσες χώρες.
Σε βάθος χρόνου, καθώς θα αυξάνονταν η ρευστότητα και το μέγεθος της αγοράς, οι συνολικές ετήσιες εξοικονομήσεις θα μπορούσαν να φτάσουν τα 25 δισ. ευρώ.
Η ισπανική επιχειρηματολογία βασίζεται στην εκτίμηση ότι μια μεγάλη και σταθερή αγορά ευρωπαϊκών ομολόγων θα προσέλκυε περισσότερους επενδυτές και θα περιόριζε το επιπλέον επιτόκιο που σήμερα ζητούν για να αγοράσουν χρέος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Σύμφωνα με το σχέδιο, η αυξημένη ρευστότητα θα μπορούσε σταδιακά να φέρει το ευρωπαϊκό κόστος δανεισμού κοντά ή ακόμη και χαμηλότερα από το αντίστοιχο γερμανικό.
Από το σχέδιο θα ωφελούνταν κυρίως οι χώρες που σήμερα δανείζονται ακριβότερα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, όπως κράτη της Νότιας Ευρώπης με υψηλότερο δημόσιο χρέος.
Τα χρήματα που θα εξοικονομούνταν από τους τόκους θα μπορούσαν να κατευθύνονται σε άμυνα, υποδομές, πράσινες επενδύσεις, τεχνολογία ή άλλες εθνικές προτεραιότητες.
Το παράδοξο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαθέτει υψηλή πιστοληπτική αξιολόγηση και ήδη εκδίδει ομόλογα στις διεθνείς αγορές.
Ωστόσο, το κόστος δανεισμού της δεν είναι πάντοτε χαμηλότερο από εκείνο κρατών όπως η Γερμανία και η Ολλανδία.
Ένας από τους λόγους είναι ότι η ευρωπαϊκή έκδοση χρέους αντιμετωπίζεται ακόμη ως προσωρινό χρηματοδοτικό εργαλείο και όχι ως μία σταθερή, μόνιμη και πλήρως ανεπτυγμένη αγορά κρατικών τίτλων.
Η Ισπανία υποστηρίζει ότι οι μεγάλες και τακτικές εκδόσεις θα καθιστούσαν τα ευρωπαϊκά ομόλογα πιο ελκυστικά, πιο εύκολα διαπραγματεύσιμα και περισσότερο ανταγωνιστικά απέναντι στα αμερικανικά κρατικά ομόλογα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκδίδει ήδη ομόλογα για τη χρηματοδότηση του Ταμείου Ανάκαμψης και άλλων ευρωπαϊκών προγραμμάτων. Μέσω του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, αντλεί χρήματα από τις αγορές και τα διαθέτει στα κράτη για επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις.
Το προηγούμενο της πανδημίας
Η Ευρωπαϊκή Ένωση άνοιξε για πρώτη φορά τον δρόμο για μεγάλης κλίμακας κοινό δανεισμό μετά την πανδημία του κορονοϊού.
Το πρόγραμμα NextGenerationEU επέτρεψε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εκδώσει κοινό χρέος ύψους έως 750 δισ. ευρώ, σε τιμές του 2018, για τη χρηματοδότηση επιχορηγήσεων και δανείων προς τα κράτη-μέλη.
Η Γερμανία, η Ολλανδία και άλλες χώρες του ευρωπαϊκού Βορρά αποδέχθηκαν τότε τη λύση, επειδή παρουσιάστηκε ως έκτακτο και προσωρινό μέτρο για την αντιμετώπιση μιας πρωτοφανούς κρίσης.
Η ισπανική πρόταση αλλάζει ριζικά τα δεδομένα, καθώς θα μπορούσε να μετατρέψει τον κοινό δανεισμό σε σταθερό χαρακτηριστικό της οικονομικής αρχιτεκτονικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Για τους υποστηρικτές του σχεδίου, αυτό αποτελεί το επόμενο λογικό βήμα για την εμβάθυνση της Ευρωζώνης. Για τους αντιπάλους του, ισοδυναμεί με την είσοδο από την πίσω πόρτα σε μια μόνιμη ένωση χρέους.
Γιατί αντιδρούν Γερμανία και Ολλανδία
Η Γερμανία και η Ολλανδία μπορούν συνήθως να δανείζονται με χαμηλότερο επιτόκιο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Αυτό σημαίνει ότι, τουλάχιστον στα πρώτα στάδια του σχεδίου, δεν θα είχαν άμεσο οικονομικό όφελος από τη συμμετοχή τους. Αντιθέτως, θα μπορούσαν να βρεθούν αντιμέτωπες με υψηλότερο κόστος χρηματοδότησης.
Παράλληλα, οι δύο χώρες φοβούνται ότι η μόνιμη κοινή έκδοση χρέους θα οδηγήσει σταδιακά σε αμοιβαιοποίηση των δημοσιονομικών κινδύνων, περιορίζοντας την ευθύνη κάθε κυβέρνησης για τη διαχείριση των δημόσιων οικονομικών της.
Η Μαδρίτη προσπαθεί να αντιμετωπίσει τις αντιρρήσεις τους με έναν μηχανισμό αποζημίωσης. Μέσω του ESF, οι χώρες που μπορούν σήμερα να δανείζονται φθηνότερα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα αποζημιώνονται για την πρόσθετη επιβάρυνση.
Το ισπανικό σχέδιο προβλέπει επίσης διπλή εγγύηση: από τη μία το δάνειο και η υποχρέωση αποπληρωμής του συμμετέχοντος κράτους και από την άλλη ο προϋπολογισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Απαραίτητη η συμμετοχή των μεγάλων
Η συμμετοχή στο πρόγραμμα θα είναι εθελοντική, γεγονός που επιτρέπει θεωρητικά στην Ισπανία να δημιουργήσει μια συμμαχία πρόθυμων κρατών χωρίς τη συμμετοχή όλων των μελών της ΕΕ.
Ωστόσο, το ίδιο το ισπανικό έγγραφο αναγνωρίζει ότι ο μηχανισμός δεν θα αποκτήσει την απαιτούμενη αξιοπιστία και ρευστότητα χωρίς τη συμμετοχή των μεγαλύτερων εκδοτών κρατικού χρέους της Ευρωζώνης.
Η συμμετοχή τουλάχιστον πέντε μεγάλων οικονομιών θα μπορούσε να οδηγήσει σε ετήσιες κοινές εκδόσεις περίπου 540 έως 550 δισ. ευρώ.
Χωρίς τη Γερμανία και άλλες οικονομίες υψηλής πιστοληπτικής αξιολόγησης, οι αγορές ενδέχεται να μην αντιμετωπίσουν το νέο ομόλογο ως το ασφαλές ευρωπαϊκό περιουσιακό στοιχείο που επιδιώκει να δημιουργήσει η Μαδρίτη.
Περισσότερα από φθηνότερα δάνεια
Για την Ισπανία, η πρόταση δεν αφορά αποκλειστικά τη μείωση των επιτοκίων.
Ένα μεγάλο ευρωπαϊκό ομόλογο θα μπορούσε να ενισχύσει τη διεθνή θέση του ευρώ, να ενοποιήσει τις κατακερματισμένες κεφαλαιαγορές της ΕΕ και να προσελκύσει διεθνή κεφάλαια που σήμερα κατευθύνονται κυρίως προς τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο Κάρλος Κουέρπο έχει υποστηρίξει ότι η Ευρώπη χρειάζεται ένα πραγματικό ασφαλές περιουσιακό στοιχείο, το οποίο θα προσφέρει χαμηλότερα κόστη χρηματοδότησης, βαθύτερες κεφαλαιαγορές και μεγαλύτερη οικονομική αυτονομία.
Η δημιουργία μιας αγοράς ομολόγων πολλών τρισ. ευρώ θα μπορούσε να προσφέρει στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ένα ενιαίο εργαλείο αναφοράς και να περιορίσει τις αποκλίσεις ανάμεσα στα επιτόκια των διαφορετικών κρατών.
Θα μπορούσε επίσης να ενισχύσει τον ρόλο του ευρώ ως διεθνούς αποθεματικού νομίσματος, σε μια περίοδο κατά την οποία η ΕΕ αναζητεί τρόπους να περιορίσει την οικονομική και χρηματοπιστωτική της εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Το πολιτικό τείχος του Βορρά
Παρά τα οικονομικά επιχειρήματα της Μαδρίτης, η έγκριση του σχεδίου θεωρείται εξαιρετικά δύσκολη.
Οι αποφάσεις για κοινό ευρωπαϊκό δανεισμό συνδέονται άμεσα με την εθνική κυριαρχία, τη φορολογία και την ευθύνη αποπληρωμής του χρέους. Για τον λόγο αυτό, απαιτούν ευρύτατη πολιτική συναίνεση και, σε ορισμένες χώρες, ενδέχεται να προκαλέσουν και συνταγματικά ζητήματα.
Ευρωπαίοι διπλωμάτες εμφανίζονται ήδη επιφυλακτικοί, εκτιμώντας ότι η πρόταση για ευρωομόλογα αποτελεί κόκκινη γραμμή για αρκετές κυβερνήσεις.
Το αποτέλεσμα της πρώτης συζήτησης στο Eurogroup δεν αναμένεται να είναι άμεση απόφαση. Η Ισπανία επιδιώκει αρχικά να ανοίξει επισήμως τη συζήτηση και να εντάξει το σχέδιο στις διαπραγματεύσεις για τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης μετά το 2028.
Η μάχη για το μέλλον της Ευρώπης
Η πρόταση της Ισπανίας επαναφέρει ένα θεμελιώδες ερώτημα για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης: εάν η Ευρώπη μπορεί να αντιμετωπίσει τις νέες οικονομικές, αμυντικές και γεωπολιτικές προκλήσεις παραμένοντας ένα σύνολο εθνικών αγορών χρέους ή εάν χρειάζεται έναν μόνιμο κοινό μηχανισμό χρηματοδότησης.
Για τη Μαδρίτη, η κοινή έκδοση ομολόγων αποτελεί εργαλείο οικονομικής ευρωπαϊκής κυριαρχίας και όχι μηχανισμό διάσωσης των υπερχρεωμένων κρατών.
Για το Βερολίνο και τη Χάγη, όμως, το σχέδιο εγκυμονεί τον κίνδυνο να μεταφέρει μέρος των δημοσιονομικών ευθυνών από τις εθνικές κυβερνήσεις στις Βρυξέλλες.
Η συζήτηση για τα 850 δισ. ευρώ τον χρόνο δεν αφορά, επομένως, μόνο το κόστος δανεισμού. Αφορά το κατά πόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι έτοιμη να κάνει ένα νέο βήμα δημοσιονομικής ενοποίησης και να δημιουργήσει μια κοινή αγορά χρέους ικανή να ανταγωνιστεί εκείνη των Ηνωμένων Πολιτειών.
Το ισπανικό σχέδιο δύσκολα θα εγκριθεί χωρίς μεγάλες αλλαγές και παραχωρήσεις. Ανοίγει, ωστόσο, μια συζήτηση που τα ευρωπαϊκά κράτη απέφευγαν επί δεκαετίες και η οποία αναμένεται να βρεθεί στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων για τον νέο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.
