Σκληρή σύγκρουση έχει ξεσπάσει στην Ευρωπαϊκή Ένωση για τον νέο πολυετή προϋπολογισμό των 2 τρισ. ευρώ, με τις εύπορες χώρες του Βορρά να αντιδρούν έντονα στην πρόταση της κυπριακής προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ.
Στο επίκεντρο βρίσκεται το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, το οποίο θα καλύψει την περίοδο 2028-2034 και θα καθορίσει πού θα κατευθυνθούν τα μεγάλα ευρωπαϊκά κονδύλια: από τις αγροτικές επιδοτήσεις και τα έργα υποδομών έως την ανταγωνιστικότητα, την άμυνα, την περιφερειακή ανάπτυξη και τα πολιτιστικά προγράμματα.
Η πρόταση που κατέθεσε η κυπριακή προεδρία προβλέπει περιορισμένη μείωση, μόλις 2%, στην αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η περικοπή αντιστοιχεί σε περίπου 32,8 δισ. ευρώ, ποσό που για τις δημοσιονομικά συντηρητικές χώρες θεωρείται πολύ μικρό.
Η Ολλανδία απορρίπτει την πρόταση
Η πιο σκληρή αντίδραση ήρθε από την Ολλανδία, με τον υπουργό Οικονομικών Έελκο Χάινεν να ξεκαθαρίζει ότι το σχέδιο δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό από τη Χάγη.
«Η πρόταση δεν είναι οικονομικά βιώσιμη, δεν είναι ισορροπημένη και δίνει έμφαση σε λανθασμένες προτεραιότητες», δήλωσε ο Ολλανδός υπουργός Οικονομικών.
Όπως υποστήριξε, το συνολικό ύψος του προϋπολογισμού παραμένει υπερβολικά υψηλό, σε μια περίοδο κατά την οποία ο δημοσιονομικός χώρος είναι περιορισμένος σε ολόκληρη την Ευρώπη και οι δύσκολες επιλογές είναι αναπόφευκτες.
Αναφερόμενος στο διαπραγματευτικό έγγραφο της κυπριακής προεδρίας, το γνωστό «negobox», ο Χάινεν ήταν κατηγορηματικός: «Για την Ολλανδία, αυτή η πρόταση δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή».
Γερμανία και «φειδωλοί» ζητούν βαθύτερες περικοπές
Η Ολλανδία δεν είναι μόνη της. Στο ίδιο στρατόπεδο βρίσκονται και άλλες χώρες του βόρειου μπλοκ, μεταξύ των οποίων η Γερμανία, που ζητούν έναν πολύ μικρότερο κοινοτικό προϋπολογισμό.
Σύμφωνα με ευρωπαίους διπλωμάτες, οι χώρες αυτές ζητούσαν περικοπές της τάξης του 20%, όχι μια συμβολική μείωση 2%.
«Βρισκόμαστε πολύ μακριά από αυτό που ζητούσαμε. Εμείς θέλαμε περικοπές της τάξης του 20% και καταλήξαμε σε μόλις 2%», ανέφερε ευρωπαίος διπλωμάτης που μίλησε υπό καθεστώς ανωνυμίας.
Η σύγκρουση δεν αφορά μόνο το συνολικό ποσό, αλλά και το πού κατευθύνονται τα χρήματα. Οι χώρες του Βορρά θέλουν μεγαλύτερη μεταφορά πόρων προς νέες στρατηγικές προτεραιότητες, όπως η άμυνα, η καινοτομία και η βιομηχανική ανταγωνιστικότητα.
Αντίθετα, θεωρούν ότι η πρόταση της κυπριακής προεδρίας προστατεύει υπερβολικά τις παραδοσιακές ευρωπαϊκές δαπάνες, δηλαδή τη γεωργία και την περιφερειακή ανάπτυξη.
Η Κύπρος αναζητεί συμβιβασμό
Η κυπριακή προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ επιχειρεί να λειτουργήσει ως διαμεσολαβητής ανάμεσα στα δύο αντίπαλα στρατόπεδα.
Από τη μία βρίσκονται οι χώρες που ζητούν περισσότερα κονδύλια για τη γεωργία και την περιφερειακή ανάπτυξη. Από την άλλη, οι χώρες που απαιτούν δραστικές περικοπές και πιο αυστηρή δημοσιονομική προσέγγιση.
Η υφυπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Κύπρου, Μαριλένα Ραουνά, δήλωσε ότι πρόκειται για τα πρώτα συγκεκριμένα μεγέθη που μπαίνουν στο τραπέζι.
«Προσεγγίσαμε το θέμα με πραγματισμό και ρεαλισμό, αλλά πρόκειται απλώς για τη βάση των διαπραγματεύσεων», ανέφερε.
Σύμφωνα με το Politico, η μόνιμη αντιπρόσωπος της Κύπρου στην ΕΕ, Χριστίνα Ράφτη, είχε αυτή την εβδομάδα διμερείς επαφές με τους ομολόγους της από τα υπόλοιπα 26 κράτη-μέλη, προκειμένου να εξασφαλίσει στήριξη για το διαπραγματευτικό κείμενο.
Οι επαφές, όμως, δεν ήταν αρκετές για να περιορίσουν τις αντιδράσεις από τη Γερμανία, την Ολλανδία και τους συμμάχους τους.
Νότος και Ανατολή βλέπουν θετικά την πρόταση
Αντίθετα με τις χώρες του Βορρά, ένα μπλοκ χωρών του Νότου και της Ανατολικής Ευρώπης είδε θετικά τις αλλαγές που προτείνει η κυπριακή προεδρία.
Στο στρατόπεδο αυτό πρωταγωνιστούν η Ιταλία, η Ισπανία και η Πολωνία, οι οποίες υποδέχθηκαν ευνοϊκά τις τροποποιήσεις, επειδή προστατεύουν από περικοπές τα κονδύλια που αφορούν την αγροτική πολιτική και την περιφερειακή ανάπτυξη.
Οι δύο αυτές κατηγορίες δαπανών παραμένουν εξαιρετικά σημαντικές για πολλές χώρες της νότιας και ανατολικής Ευρώπης, καθώς χρηματοδοτούν αγρότες, υποδομές, περιφέρειες και αναπτυξιακά έργα.
Αν και το μερίδιο των δαπανών για γεωργία και περιφερειακή πολιτική έχει μειωθεί σε σχέση με τον τρέχοντα προϋπολογισμό, εξακολουθεί να αποτελεί μεγάλο κομμάτι του νέου πλαισίου.
Συγκεκριμένα, από περίπου 60% στον προϋπολογισμό 2021-2027, το μερίδιο αυτό περιορίζεται στο 41,4% στο αναθεωρημένο διαπραγματευτικό πλαίσιο.
Η Ελλάδα στους κερδισμένους
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η πρόβλεψη που αφορά 15 κράτη-μέλη, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα.
Η κυπριακή προεδρία προτείνει αύξηση κατά 5 δισ. ευρώ των κονδυλίων που θα κατευθυνθούν σε χώρες των οποίων το ακαθάριστο εθνικό εισόδημα παραμένει κάτω από το 90% του μέσου όρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Στην ομάδα αυτή περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η Ελλάδα, η Πορτογαλία και οι χώρες της Βαλτικής.
Η πρόταση αυτή θεωρείται νίκη για το μπλοκ του Νότου και της Ανατολικής Ευρώπης, καθώς αυξάνει τις μεταβιβάσεις πόρων προς τα κράτη-μέλη που εξακολουθούν να έχουν χαμηλότερο εισοδηματικό επίπεδο σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Για να χρηματοδοτηθεί αυτή η ενίσχυση, η Λευκωσία εισηγήθηκε περικοπές στο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ευελιξίας, το οποίο χρησιμοποιεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη χρηματοδότηση στρατηγικών προτεραιοτήτων και την αντιμετώπιση κρίσεων.
Αυτό όμως είναι ακριβώς το σημείο που προκαλεί νέα δυσφορία στις χώρες του Βορρά. Οι «φειδωλοί» θεωρούν ότι μειώνεται η ευελιξία του προϋπολογισμού και αυξάνονται οι μεταφορές πόρων προς τα κράτη-μέλη.
Αντιδράσεις για τις περικοπές στην ανταγωνιστικότητα
Ένα ακόμη σημείο τριβής είναι η πρόταση για περικοπές ύψους 3,9% στο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας, προϋπολογισμού 410 δισ. ευρώ, καθώς και στο Ταμείο Global Europe, μέσω του οποίου διοχετεύεται η αναπτυξιακή βοήθεια της ΕΕ.
Οι χώρες του Βορρά θεωρούν ότι αυτό στέλνει λάθος μήνυμα, καθώς η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερα χρήματα για την καινοτομία, τη βιομηχανική ισχύ, την άμυνα και την ανταγωνιστικότητα.
Ο Ολλανδός υπουργός Οικονομικών ήταν αιχμηρός και σε αυτό το σημείο, λέγοντας ότι η πρόταση χρηματοδοτεί «τις προτεραιότητες του χθες εις βάρος των προκλήσεων του αύριο».
Δύσκολη μάχη έως τον Δεκέμβριο
Οι 27 χώρες της ΕΕ επιδιώκουν να καταλήξουν σε συμφωνία για τον νέο πολυετή προϋπολογισμό έως τον Δεκέμβριο.
Η βιασύνη δεν είναι τυχαία. Υπάρχει ανησυχία ότι οι γαλλικές προεδρικές εκλογές του Απριλίου 2027 θα μπορούσαν να αλλάξουν τις ισορροπίες, ειδικά αν αναδειχθεί πρόεδρος από την ακροδεξιά, κάτι που θα μπορούσε να μπλοκάρει ή να περιπλέξει τη συμφωνία.
Η επόμενη μεγάλη δοκιμασία θα είναι η σύνοδος κορυφής των ηγετών της ΕΕ την επόμενη Παρασκευή, όπου το ύψος του προϋπολογισμού αναμένεται να βρεθεί στο επίκεντρο.
Από τον Ιούλιο, την προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ αναλαμβάνει η Ιρλανδία, η οποία θα κληθεί να συνεχίσει την προσπάθεια συμβιβασμού.
Προς το παρόν, όμως, το μήνυμα είναι σαφές: ο νέος προϋπολογισμός της ΕΕ έχει ανοίξει ένα βαθύ ρήγμα ανάμεσα στον Βορρά, που ζητά περικοπές, και στον Νότο και την Ανατολή, που θέλουν να προστατεύσουν τα κονδύλια συνοχής και τις αγροτικές ενισχύσεις.
Για την Ελλάδα, η πρόταση της κυπριακής προεδρίας έχει θετικό πρόσημο. Για τη Γερμανία, την Ολλανδία και τους «φειδωλούς», όμως, παραμένει πολύ ακριβή και πολύ μακριά από τον συμβιβασμό που επιδιώκουν.
