Σοβαρές καταγγελίες για κακοποίηση, βασανιστήρια και βίαιες επαναπροωθήσεις Αφγανών μεταναστών στα σύνορα Τουρκίας – Ιράν φέρνει στο φως το BBC, μέσα από μαρτυρίες 12 νεαρών ανδρών, ηλικίας από 13 έως 25 ετών.
Σύμφωνα με το βρετανικό μέσο, οι Αφγανοί μετανάστες επιχείρησαν τον Ιανουάριο να φτάσουν στην Ευρώπη μέσω Τουρκίας, όμως φέρονται να συνελήφθησαν από Τούρκους συνοριοφύλακες στην περιοχή της Βαν, να ξυλοκοπήθηκαν, να γδύθηκαν και να αφέθηκαν στα σύνορα με το Ιράν, μέσα σε πολικές θερμοκρασίες.
Από τους 12 άνδρες που μίλησαν στο BBC, οι 11 υπέστησαν ακρωτηριασμούς λόγω σοβαρών κρυοπαγημάτων, ενώ οι ίδιοι υποστηρίζουν ότι περίπου 20 άνθρωποι από την ομάδα των 50 με την οποία ταξίδευαν πέθαναν από το κρύο.
Οι τουρκικές αρχές απορρίπτουν τις καταγγελίες, χαρακτηρίζοντάς τες αβάσιμες, και υποστηρίζουν ότι οι συνοριακές δυνάμεις ενεργούν σύμφωνα με το εθνικό και διεθνές δίκαιο.
Η πορεία προς την Τουρκία και η σύλληψη στη Βαν
Σύμφωνα με τις μαρτυρίες που κατέγραψε το BBC, ομάδα περίπου 50 Αφγανών ξεκίνησε στα μέσα Ιανουαρίου με στόχο να φτάσει στην Ευρώπη.
Με τη βοήθεια διακινητών, πέρασαν από το Ιράν στην Τουρκία και έφτασαν στην περιοχή της Βαν, κοντά στα σύνορα. Εκεί, όπως ανέφεραν, η θερμοκρασία είχε πέσει στους -15 βαθμούς Κελσίου.
Οι ίδιοι υποστηρίζουν ότι συνελήφθησαν αμέσως από Τούρκους συνοριοφύλακες και στη συνέχεια υπέστησαν κακομεταχείριση.
Ένας από τους επιζώντες, ο Σαχσαουάρ, 21 ετών, είπε στο BBC ότι τους έβαλαν σε σειρά και τους ξυλοκόπησαν. Άλλος νεαρός, ο Αλαβαλντίν, 23 ετών, ανέφερε ότι κρατήθηκαν για ημέρες σε αποθήκη εκτεθειμένη στο χιόνι.
Όπως υποστήριξε, τους έδιναν νερό και ψωμί μόνο μία φορά την ημέρα, ενώ τους ανάγκαζαν να κουβαλούν ξύλα και να καθαρίζουν το χιόνι. Παράλληλα, δεν είχαν δυνατότητα επικοινωνίας ούτε με τις οικογένειές τους ούτε με τους διακινητές.
Οι καταγγελίες για ξυλοδαρμούς και γυμνή επαναπροώθηση
Σύμφωνα με τις μαρτυρίες, στις 25 Ιανουαρίου οι συνοριοφύλακες φέρονται να τους παρέταξαν ξανά, να τους ανάγκασαν να βγάλουν τα ρούχα τους και να τους χτύπησαν με σιδερένιες ράβδους.
Οι άνδρες υποστήριξαν ότι, φορώντας μόνο τα εσώρουχά τους και με τα χέρια δεμένα, αναγκάστηκαν να συρθούν σε λόφο, μέσα στο χιόνι.
Κάποιοι, σύμφωνα με τις ίδιες μαρτυρίες, αιμορραγούσαν από το κεφάλι, ενώ άλλοι δεν μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν τα χέρια τους από τα χτυπήματα.
Στη συνέχεια, όπως καταγγέλλουν, χωρίστηκαν σε ομάδες και σπρώχθηκαν μέσα από συρματοπλέγματα προς την πλευρά του Ιράν.
Εκεί, με μηδενική σχεδόν ορατότητα, χιόνι και θερμοκρασίες υπό το μηδέν, αρκετοί προσπάθησαν να βρουν καταφύγιο. Ορισμένοι επιζώντες ανέφεραν ότι κρύφτηκαν κοντά σε βράχο για να προστατευθούν από το ψύχος, ενώ άλλοι εντοπίστηκαν νεκροί στο χιόνι.
Κρυοπαγήματα και ακρωτηριασμοί
Το επόμενο πρωί, σύμφωνα με το BBC, οι επιζώντες εντοπίστηκαν από ομάδες διάσωσης στο Ιράν. Οι ίδιοι υποστηρίζουν ότι δεν έλαβαν άμεσα την ιατρική φροντίδα που χρειάζονταν.
Στις 29 Ιανουαρίου, η αφγανική πρεσβεία στην Τεχεράνη ανακοίνωσε ότι είχε λάβει επείγοντα μέτρα για την αναγνώριση και την παροχή βοήθειας σε Αφγανούς μετανάστες που είχαν εγκλωβιστεί στα σύνορα Ιράν – Τουρκίας.
Τέσσερις ημέρες αργότερα, αγόρια και άνδρες μεταφέρθηκαν από την Ερυθρά Ημισέληνο στην επαρχία Χεράτ του Αφγανιστάν και στη συνέχεια στην Καμπούλ για νοσηλεία.
Για αρκετούς, όμως, ήταν ήδη αργά.
Τα σοβαρά κρυοπαγήματα είχαν προκαλέσει μη αναστρέψιμες βλάβες. Ένας από τους νεαρούς ανέφερε ότι ξύπνησε σε νοσοκομείο της Καμπούλ και διαπίστωσε ότι είχαν ακρωτηριαστεί και τα δύο χέρια και τα δύο πόδια του.
«Σήκωσα τα χέρια μου και τα ένιωθα ελαφριά. Και τα δύο είχαν κοπεί», είπε στο BBC. «Ο λαιμός μου έκλεισε και δεν μπορούσα να μιλήσω».
Σύμφωνα με το βρετανικό μέσο, αντίστοιχες επεμβάσεις χρειάστηκε να υποβληθούν και άλλοι επιζώντες, καθώς τα κρυοπαγήματα δεν αντιμετωπίστηκαν έγκαιρα.
Ακτιβιστές μιλούν για επαναλαμβανόμενες επαναπροωθήσεις
Ο Σαφάκ Μποζκούρτ, πρόεδρος της Επιτροπής Μετανάστευσης και Ασύλου του Κέντρου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Δικηγορικού Συλλόγου Βαν, δήλωσε στο BBC ότι είναι εξοικειωμένος με καταγγελίες για τέτοιου είδους επαναπροωθήσεις στην περιοχή, καθώς και με περιστατικά υποθερμίας.
Η ακτιβίστρια Ζακίρα Χικμάτ, η οποία ζει στην Τουρκία, ανέφερε ότι Αφγανοί μετανάστες έχουν καταγγείλει παρόμοια περιστατικά από το 2021, όταν οι Ταλιμπάν κατέλαβαν την εξουσία στην Καμπούλ.
Σύμφωνα με την ίδια, η αυξημένη επιτήρηση στα τουρκικά σύνορα έχει οδηγήσει τους μετανάστες σε πιο επικίνδυνες διαδρομές.
Ο ακτιβιστής για τα δικαιώματα των μεταναστών Μαχμούτ Κετσέν, με έδρα τη Βαν, σημείωσε ότι οι ορεινές περιοχές που χρησιμοποιούνται συχνά από Αφγανούς που περνούν παράτυπα στην Τουρκία είναι εξαιρετικά επικίνδυνες, ειδικά τον χειμώνα.
Όπως είπε, έχει ασχοληθεί με υποθέσεις που αφορούν καταγγελίες για κακομεταχείριση, επαναπροωθήσεις, άρνηση πρόσβασης σε διαδικασίες ασύλου και αναγκαστικές επιστροφές γύρω από τα σύνορα Ιράν – Τουρκίας.
Η απάντηση της Τουρκίας
Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών απέρριψε τις καταγγελίες, αναφέροντας στο BBC ότι τέτοιου είδους ισχυρισμοί είναι αβάσιμοι και «ρίχνουν άδικα σκιά» στις προσπάθειες της Τουρκίας για την αντιμετώπιση της παράτυπης μετανάστευσης.
Η Άγκυρα υποστήριξε ότι, λόγω της γεωπολιτικής της θέσης πάνω σε μεταναστευτικές διαδρομές και του μεγάλου αριθμού μεταναστών και προσφύγων που φιλοξενεί, εφαρμόζει ένα ανθρωποκεντρικό και βιώσιμο σύστημα διαχείρισης της μετανάστευσης, το οποίο, όπως αναφέρει, εξισορροπεί την ασφάλεια και την ελευθερία.
Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών υποστήριξε ακόμη ότι, χάρη στα μέτρα που έχει λάβει η Τουρκία, οι παράτυπες μεταναστευτικές ροές προς την Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν σχεδόν σταματήσει πλήρως.
Όταν ζητήθηκε σχόλιο για τους συγκεκριμένους ισχυρισμούς των μεταναστών, οι τουρκικές αρχές, σύμφωνα με το BBC, δεν απάντησαν αναλυτικά σε κάθε καταγγελία, αλλά ανέφεραν ότι οι συνοριακές δυνάμεις παρείχαν στους παράτυπους μετανάστες την απαραίτητη βοήθεια, όπως τρόφιμα, νερό και ιατρική περίθαλψη.
Το BBC αναφέρει ότι έχει ζητήσει σχόλιο και από τις ιρανικές αρχές.
Μια υπόθεση με βαριά ανθρωπιστική διάσταση
Η υπόθεση που φέρνει στο φως το BBC αναδεικνύει την ακραία επικινδυνότητα των μεταναστευτικών διαδρομών στα σύνορα Ιράν – Τουρκίας, ιδιαίτερα για Αφγανούς που εγκατέλειψαν τη χώρα τους μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία.
Οι μαρτυρίες των επιζώντων, εφόσον επιβεβαιωθούν, περιγράφουν μια πρακτική βίαιης επαναπροώθησης με τραγικές συνέπειες: ανθρώπους να εγκαταλείπονται στο χιόνι, χωρίς ρούχα, χωρίς προστασία και χωρίς άμεση πρόσβαση σε ιατρική φροντίδα.
Η Τουρκία, από την πλευρά της, αρνείται τις κατηγορίες και υπερασπίζεται την πολιτική της στη διαχείριση της παράτυπης μετανάστευσης.
Ωστόσο, οι ακρωτηριασμοί 11 νεαρών Αφγανών και οι καταγγελίες για δεκάδες θανάτους από το κρύο δημιουργούν σοβαρά ερωτήματα για το τι συνέβη στα σύνορα και για το πώς αντιμετωπίζονται οι πιο ευάλωτοι άνθρωποι στις πιο σκληρές διαδρομές προς την Ευρώπη.
