Το πολυτελές resort που συνδέεται με τον Τζάρεντ Κούσνερ ξεκίνησε ως αφήγημα ανάπτυξης για την Αλβανία. Μέσα σε λίγες ημέρες, όμως, έγινε εικόνα κρίσης: αύρες νερού στους δρόμους των Τιράνων, συρματοπλέγματα σε προστατευμένη ακτή, ιδιωτικοί φρουροί απέναντι σε κατοίκους και μια εισαγγελική έρευνα που βάζει στο μικροσκόπιο γη, άδειες και νομοθετικές αλλαγές.
Το νέο ερώτημα δεν είναι μόνο αν ένα υπερπολυτελές τουριστικό συγκρότημα θα καταστρέψει ένα σπάνιο οικοσύστημα στην Αδριατική. Είναι αν η Αλβανία αλλάζει τους κανόνες προστασίας της φύσης, τη χρήση γης και το μέλλον της ακτογραμμής της για να εξυπηρετήσει ένα τεράστιο διεθνές real estate project που συνδέεται με την οικογένεια Τραμπ.
Από τα φουσκωτά φλαμίνγκο στις αύρες νερού
Οι πρώτες εικόνες των διαδηλώσεων είχαν έντονο συμβολισμό. Διαδηλωτές στα Τίρανα κρατούσαν φουσκωτά φλαμίνγκο, παραπέμποντας στα πουλιά που ζουν στους υγροτόπους του Αώου, μιας από τις πιο ευαίσθητες οικολογικά περιοχές της Αλβανίας.
Όμως το κλίμα άλλαξε γρήγορα.
Οι κινητοποιήσεις συνεχίστηκαν για τέταρτη ημέρα και η ένταση ανέβηκε. Η αστυνομία χρησιμοποίησε νερό για να απωθήσει διαδηλωτές, ενώ καταγράφηκαν συγκρούσεις έξω από κυβερνητικά κτίρια στα Τίρανα.
Το σύνθημα «η Αλβανία δεν πωλείται» έγινε το κεντρικό μήνυμα των διαδηλώσεων, ενώ σε πανό και πλακάτ εμφανίστηκαν και πιο ευθείες αναφορές στην οικογένεια Τραμπ, όπως «Ivanka, go home».
Η υπόθεση έχει πλέον ξεφύγει από τα όρια ενός τοπικού περιβαλλοντικού κινήματος. Έχει γίνει σύμβολο σύγκρουσης ανάμεσα σε δύο διαφορετικές αντιλήψεις για το μέλλον της χώρας: ανάπτυξη μέσω υπερπολυτελών ξένων επενδύσεων ή προστασία της φυσικής κληρονομιάς και της δημόσιας γης.
Το project των 1,6 δισ. δολαρίων και τα 10.000 δωμάτια
Στο επίκεντρο βρίσκεται το σχέδιο ανάπτυξης που συνδέεται με την Affinity Partners, την επενδυτική εταιρεία του Τζάρεντ Κούσνερ.
Το project παρουσιάζεται ως επένδυση ύψους περίπου 1,6 δισ. δολαρίων, ενώ ορισμένες διεθνείς αναφορές για το συνολικό πακέτο των σχεδίων στην Αλβανία ανεβάζουν την αξία πολύ υψηλότερα, κάνοντας λόγο για επενδύσεις αρκετών δισεκατομμυρίων.
Η ανάπτυξη αφορά την περιοχή Βιόσα-Νάρτα, κοντά στη Ζβέρνιτσα και τη Βλόρα, αλλά και το νησί Σάσων, πρώην στρατιωτική περιοχή με ιδιαίτερη στρατηγική, ιστορική και περιβαλλοντική αξία.
Σύμφωνα με διεθνή δημοσιεύματα, το σχέδιο περιλαμβάνει ξενοδοχεία, βίλες, διαμερίσματα, μαρίνα και τουριστικές υποδομές μεγάλης κλίμακας. Οι επικριτές κάνουν λόγο για πιθανότητα δημιουργίας έως και 10.000 δωματίων, αριθμός που για τους περιβαλλοντολόγους ισοδυναμεί με μετατροπή μιας σχετικά παρθένας ακτής σε τεράστια τουριστική πόλη.
Αυτό ακριβώς είναι που πυροδοτεί την οργή: οι διαδηλωτές δεν βλέπουν απλώς ένα resort. Βλέπουν ένα «αλβανικό Ντουμπάι» να στήνεται πάνω σε προστατευμένο φυσικό τοπίο.
Συρματοπλέγματα, ιδιωτική ασφάλεια και βαριά μηχανήματα
Η σπίθα που άναψε τη νέα φάση των αντιδράσεων ήταν οι εικόνες από την περιοχή Ζβέρνιτσα.
Σύμφωνα με περιβαλλοντικές οργανώσεις και διεθνή μέσα, στο σημείο άρχισαν εργασίες προετοιμασίας. Τοποθετήθηκαν φράχτες με αγκαθωτό σύρμα, εμφανίστηκαν άνδρες ιδιωτικής ασφάλειας και βαριά μηχανήματα μπήκαν σε περιοχή που οι ακτιβιστές θεωρούν προστατευόμενη και οικολογικά κρίσιμη.
Οι καταγγελίες αναφέρουν ότι πολίτες που επιχείρησαν να διαμαρτυρηθούν στο σημείο ήρθαν αντιμέτωποι με ιδιωτικούς φρουρούς. Βίντεο που κυκλοφόρησε, σύμφωνα με διεθνή ρεπορτάζ, δείχνει διαδηλωτή να απομακρύνεται βίαια από άνδρες ασφαλείας, γεγονός που προκάλεσε ακόμη μεγαλύτερη οργή.
Για τους κατοίκους και τους ακτιβιστές, το συρματόπλεγμα είχε συμβολική σημασία: μια περιοχή που θεωρούν μέρος της φυσικής και δημόσιας κληρονομιάς της Αλβανίας άρχισε να κλείνει πριν καν πειστεί η κοινωνία ότι όλα έχουν γίνει νόμιμα και με διαφάνεια.
Το SPAK μπαίνει στην υπόθεση
Η πιο σοβαρή νέα εξέλιξη είναι η εμπλοκή του SPAK, της ειδικής εισαγγελίας κατά της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος στην Αλβανία.
Το SPAK ερευνά τις νομοθετικές αλλαγές του 2024 που αφορούν τις προστατευόμενες περιοχές, αλλά και ζητήματα που σχετίζονται με την ιδιοκτησία και τη μεταβίβαση γης.
Αυτό αλλάζει ριζικά το βάρος της υπόθεσης.
Μέχρι τώρα, η κυβέρνηση μπορούσε να υποστηρίζει ότι το project είναι οικονομικά ωφέλιμο και περιβαλλοντικά διαχειρίσιμο. Πλέον, όμως, το ερώτημα γίνεται θεσμικό: άλλαξε το αλβανικό κράτος τους κανόνες για τις προστατευόμενες περιοχές ώστε να ανοίξει ο δρόμος για τέτοιου είδους τουριστικές αναπτύξεις;
Αν η απάντηση αποδειχθεί πολιτικά ή νομικά προβληματική, η υπόθεση μπορεί να γίνει πολύ μεγαλύτερη από μια διαμαρτυρία για ένα resort.
Το αγκάθι των τίτλων γης
Ένα από τα πιο ευαίσθητα σημεία αφορά τους τίτλους γης.
Οι διαδηλωτές και οι οργανώσεις υποστηρίζουν ότι υπάρχουν σοβαρά ερωτήματα για το πώς αποκτήθηκαν ή μεταβιβάστηκαν εκτάσεις που βρίσκονται σε τόσο ευαίσθητη περιοχή.
Διεθνή μέσα αναφέρουν ότι η αντιδιαφθορά εξετάζει πιθανές παρατυπίες σε διαδικασίες ιδιοκτησίας και αλλαγές στο καθεστώς προστασίας.
Ο ίδιος ο Έντι Ράμα φέρεται να έχει αναφερθεί σε μπλοκάρισμα συναλλαγής από το SPAK για ακίνητο στην περιοχή Ζβέρνιτσα, επικρίνοντας την κίνηση. Αυτή η λεπτομέρεια δείχνει ότι το project δεν έχει απέναντί του μόνο τους δρόμους, αλλά και θεσμικούς ελέγχους που μπορεί να επηρεάσουν την εξέλιξή του.
Το νέο ερώτημα που κυριαρχεί στην Αλβανία είναι απλό και πολιτικά εκρηκτικό: ποιος είχε τη γη, ποιος την πήρε, με ποια διαδικασία και για ποιον σκοπό;
Η περιοχή που κινδυνεύει
Η Βιόσα-Νάρτα (η περιοχή του Εθνικού Πάρκου του Αώου στην Αλβανία) δεν είναι μια τυχαία παραθαλάσσια έκταση.
Πρόκειται για περιοχή με υγροτόπους, αμμοθίνες, δάση, παράκτια οικοσυστήματα και σημαντική βιοποικιλότητα. Φιλοξενεί περισσότερα από 200 είδη πτηνών, μεταξύ των οποίων φλαμίνγκο και αργυροπελεκάνους. Η ευρύτερη ζώνη συνδέεται επίσης με την παρουσία της μεσογειακής φώκιας και χελωνών που φωλιάζουν στις ακτές.
Για τους περιβαλλοντολόγους, το πρόβλημα δεν είναι μόνο η κατασκευή μερικών ξενοδοχειακών μονάδων. Είναι η συνολική αλλαγή χρήσης μιας φυσικής περιοχής που μέχρι πρόσφατα αντιμετωπιζόταν ως προστατευόμενη.
Οι οργανώσεις προειδοποιούν ότι δρόμοι, μαρίνα, βίλες, φωτισμός, αποχετεύσεις, τουριστική κυκλοφορία και εκτεταμένες κατασκευές μπορούν να αλλάξουν οριστικά τον χαρακτήρα της περιοχής.
Ο Ράμα δεν κάνει πίσω
Ο Έντι Ράμα υπερασπίζεται ανοιχτά την επένδυση.
Ο Αλβανός πρωθυπουργός υποστηρίζει ότι τέτοια projects μπορούν να μεταμορφώσουν την οικονομία της χώρας, να φέρουν ποιοτικό τουρισμό, να δημιουργήσουν θέσεις εργασίας και να ενισχύσουν τη διεθνή εικόνα της Αλβανίας.
Παρότι εμφανίζεται πρόθυμος να συζητήσει με τους διαδηλωτές, έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν προτίθεται να αναστείλει το έργο.
Αυτή η στάση, όμως, τροφοδοτεί ακόμη περισσότερο την καχυποψία. Για τους επικριτές του, ο Ράμα δείχνει αποφασισμένος να προχωρήσει ακόμη κι αν η κοινωνική αντίδραση μεγαλώνει και ακόμη κι αν θεσμικοί έλεγχοι βρίσκονται σε εξέλιξη.
Η υπόθεση έχει και βαλκανικό προηγούμενο. Στη Σερβία, project που συνδεόταν με εταιρεία του Κούσνερ εγκαταλείφθηκε έπειτα από αντιδράσεις και νομικές περιπέτειες γύρω από ιστορικό χώρο στο Βελιγράδι.
Η σύγκριση χρησιμοποιείται ήδη από επικριτές στην Αλβανία, που φοβούνται ότι μεγάλα projects με διεθνές πολιτικό βάρος περνούν πάνω από τοπικές αντιδράσεις, περιβαλλοντικούς κανόνες και ιστορική μνήμη.
