Υπάρχει ένα επιχείρημα που επαναλαμβάνεται κάθε φορά που μία ακόμα προστατευόμενη περιοχή στην Αλβανία παραχωρείται σε επενδυτές πολυτελών αναπτύξεων: «Οι Αλβανοί δεν πήγαιναν ποτέ εκεί ούτως ή άλλως».
Το ίδιο επιχείρημα ακούστηκε όταν η αλβανική κυβέρνηση έδωσε προκαταρκτική έγκριση στον Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρό του Ντόναλντ Τραμπ, για να μετατρέψει το νησί Σαζάν σε πολυτελές θέρετρο.
Το ίδιο λέγεται σήμερα για τους υγροτόπους και τα προστατευόμενα οικοσυστήματα γύρω από τη λιμνοθάλασσα Νάρτα και το Εθνικό Πάρκο Ντιβιάκα-Καραβάστα.
Η αντίληψη αυτή αντιμετωπίζει τη φύση ως κάτι που αποκτά αξία μόνο όταν καταναλώνεται από τον άνθρωπο. Ωστόσο, ένα δάσος δεν χρειάζεται να μετατραπεί σε θέρετρο για να δικαιολογήσει την ύπαρξή του. Μια λιμνοθάλασσα δεν χρειάζεται beach bars και βίλες για να έχει σημασία. Ένα νησί δεν χρειάζεται να «ενεργοποιηθεί» από δισεκατομμυριούχους για να θεωρηθεί πολύτιμο. Ορισμένοι τόποι έχουν αξία, επειδή αποτελούν οικοσυστήματα, ενδιαιτήματα, μεταναστευτικούς διαδρόμους και περιβάλλοντα ζωής για είδη που βρίσκονται ήδη στα όρια της εξαφάνισης.
Η αντίληψη ότι κάθε ανέγγιχτο τοπίο αποτελεί απλώς «ανεκμετάλλευτη ακίνητη περιουσία» θεωρείται μία από τις πιο επικίνδυνες ιδέες του σύγχρονου καπιταλισμού, η οποία συχνά παρουσιάζεται με τον μανδύα της «ανάπτυξης», όπως αναφέρεται σε άρθρο γνώμης του euobserver .
Οι περιβαλλοντικές ανησυχίες για το έργο του Τζάρεντ Κούσνερ
Το Θαλάσσιο Εθνικό Πάρκο Καραμπουρούν-Σαζάν δεν αποτελεί μια κενή έκταση που περιμένει την έλευση μιας κερδοφόρας μορφής ανάπτυξης. Πρόκειται για ένα από τα πιο ευαίσθητα θαλάσσια οικοσυστήματα της Μεσογείου.
Περιβαλλοντικές οργανώσεις έχουν προειδοποιήσει ότι το προτεινόμενο έργο πολυτελούς θερέτρου που συνδέεται με τον Τζάρεντ Κούσνερ απειλεί τους βιότοπους απειλούμενων ειδών, συμπεριλαμβανομένης της μεσογειακής φώκιας-μονάχους, καθώς και προστατευόμενα θαλάσσια οικοσυστήματα.
Παράλληλα, το ευρύτερο Προστατευόμενο Τοπίο Βιόσα-Νάρτα και τα οικοσυστήματα που συνδέονται με το Εθνικό Πάρκο Ντιβιάκα-Καραβάστα δεν αποτελούν απλώς εντυπωσιακές ακτογραμμές.
Αποτελούν τμήμα ενός από τους σημαντικότερους μεταναστευτικούς διαδρόμους πτηνών στην Ευρώπη και φιλοξενούν περισσότερα από 70 απειλούμενα είδη και πάνω από 200 είδη πτηνών. Η Ντιβιάκα-Καραβάστα αποτελεί επίσης το τελευταίο άθικτο δελταϊκό σύστημα που έχει απομείνει στη Μεσόγειο.
Παρά τα παραπάνω, οι μπουλντόζες συνεχίζουν να δραστηριοποιούνται. Σύμφωνα με περιβαλλοντικές οργανώσεις, αυτό δεν γίνεται με διαφάνεια, ούτε δημοκρατικά, ενώ εγείρονται και ζητήματα νομιμότητας.
Αναφορές και δηλώσεις οργανώσεων προστασίας της φύσης περιγράφουν συνεχιζόμενες κατασκευαστικές εργασίες, καταστροφή αμμοθινών και δασικών εκτάσεων, καθώς και παρεμβάσεις εντός προστατευόμενων περιοχών, οι οποίες φέρεται να πραγματοποιούνται χωρίς επαρκείς μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων, χωρίς δημόσια διαβούλευση και χωρίς διαφανείς διαδικασίες αδειοδότησης.
Τα ερωτήματα για την ευρωπαϊκή πορεία της Αλβανίας
Οι εξελίξεις αυτές προκαλούν προβληματισμό σε όσους θεωρούν ότι η ενταξιακή πορεία προς την Ευρωπαϊκή Ένωση βασίζεται στο κράτος δικαίου, στα περιβαλλοντικά πρότυπα και στη δημοκρατική λογοδοσία.
Μάλιστα, σε μια περίοδο κατά την οποία η Αλβανία επαινείται ως μόλις η δεύτερη υποψήφια προς ένταξη χώρα μετά το Μαυροβούνιο που εκπλήρωσε τα ενδιάμεσα κριτήρια αξιολόγησης, τίθεται το ερώτημα πώς συνεχίζει να προχωρά προς την ένταξη, ενώ οι προστατευόμενες περιοχές αποδυναμώνονται προς όφελος επενδυτικών σχεδίων υψηλού επιπέδου.
Παρόμοια έργα έχουν παρουσιαστεί και σε άλλες χώρες της περιοχής.
Η περίπτωση της αλυκής Ούλτσιν στο Μαυροβούνιο
Στο Μαυροβούνιο, η αλυκή Ούλτσιν είχε ιδιωτικοποιηθεί στο παρελθόν και προοριζόταν να αναπτυχθεί ως οικολογικό θέρετρο με μαρίνα και γήπεδο γκολφ, γεγονός που απειλούσε έναν ιδιαίτερα σημαντικό βιότοπο για τα αποδημητικά πτηνά.
Το Κέντρο Προστασίας και Έρευνας Πτηνών του Μαυροβουνίου (CZIP) υποστήριξε την προστασία των βιότοπων των πτηνών, ενώ παράλληλα αποκάλυψε πληροφορίες σχετικά με παράνομες υποθήκες. Οι αποκαλύψεις ενίσχυσαν την εκστρατεία του οργανισμού, η οποία προσέλκυσε το ενδιαφέρον τόσο σε εθνικό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο.
Τελικά, οι προσπάθειες αυτές στέφθηκαν με επιτυχία και η προστασία της περιοχής αποτέλεσε κριτήριο ολοκλήρωσης της ενταξιακής διαδικασίας του Μαυροβουνίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το αμφιλεγόμενο σχέδιο στο Βελιγράδι
Σε άλλη περίπτωση στα Βαλκάνια, ένα από τα πλέον αμφιλεγόμενα έργα που συνδέθηκαν με τον Τζάρεντ Κούσνερ αφορούσε την πολυτελή ανακατασκευή του πρώην αρχηγείου του γιουγκοσλαβικού στρατού στο Βελιγράδι, το οποίο είχε βομβαρδιστεί κατά τη διάρκεια της επέμβασης του ΝΑΤΟ.
Το έργο τελικά ανεστάλη έπειτα από δημόσιες αντιδράσεις, θεσμικό έλεγχο και καταγγελίες για πλαστογραφημένα έγγραφα.
Ο πρόεδρος της Σερβίας, Αλεξάνταρ Βούτσιτς, είχε δηλώσει ότι η χώρα θα έμενε με «ένα κατεστραμμένο κτίριο» αντί για μια επένδυση πολλών εκατομμυρίων ευρώ.
Ωστόσο, η σύγκριση αυτή καθιστά την περίπτωση της Αλβανίας ακόμα πιο ανησυχητική.
Στη Σερβία, η αντιπαράθεση αφορούσε την ανακατασκευή ενός πολιτικά και ιστορικά αμφισβητούμενου αστικού ερειπίου. Στην Αλβανία δεν πρόκειται για ένα εγκαταλελειμμένο τσιμεντένιο κέλυφος στο κέντρο μιας πρωτεύουσας, ούτε για μια παρακμάζουσα στρατιωτική εγκατάσταση ή έναν χώρο χωρίς χρήση.
Αντίθετα, οι περιοχές που ανοίγουν τον δρόμο για πολυτελείς αναπτύξεις αποτελούν από τα πιο ευαίσθητα και ζωντανά οικοσυστήματα της χώρας, τα οποία ήδη επιτελούν έναν πολύ σημαντικότερο ρόλο από την οικονομική εκμετάλλευση. Υποστηρίζουν τη βιοποικιλότητα, προστατεύουν απειλούμενα είδη, ρυθμίζουν οικολογικές λειτουργίες και ανήκουν στο κοινό και στις μελλοντικές γενιές.
Οι ανησυχίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και περιβαλλοντικές οργανώσεις έχουν εκφράσει επανειλημμένα ανησυχίες σχετικά με τη διακυβέρνηση του περιβάλλοντος στην Αλβανία και τις αλλαγές στη νομοθεσία για τις προστατευόμενες περιοχές.
Η ανακήρυξη του Εθνικού Πάρκου του ποταμού Βιόσα ως προστατευόμενης περιοχής στην Αλβανία ήταν αποτέλεσμα συνεχούς συνεργασίας μεταξύ ευρωπαϊκών θεσμών, της αλβανικής κυβέρνησης και της κοινωνίας των πολιτών.
Για τον λόγο αυτό, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και περιβαλλοντικές οργανώσεις υποστηρίζουν ότι οι τροποποιήσεις που επιτρέπουν πολυτελείς κατασκευές σε προστατευόμενες περιοχές έρχονται σε αντίθεση με τα ευρωπαϊκά πρότυπα προστασίας της φύσης και με το πνεύμα του δικτύου Natura 2000, το οποίο αποτελεί το βασικό ευρωπαϊκό πλαίσιο προστασίας απειλούμενων ειδών και ευάλωτων οικοτόπων.
Παρά τις ανησυχίες αυτές, η ευρωπαϊκή αντίδραση παραμένει συγκρατημένη.
Τον Μάιο του 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δήλωσε ότι παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις στο προστατευόμενο τοπίο Πισέ Πόρο-Νάρτα και επανέλαβε ότι, για να ολοκληρωθεί το Κεφάλαιο 27 που αφορά το περιβάλλον και το κλίμα, η Αλβανία θα πρέπει να αποδείξει ότι διαθέτει την ικανότητα να διαχειριστεί μελλοντικές περιοχές Natura 2000 και να αποτρέψει την υποβάθμιση οικοτόπων και ειδών.
Η δήλωση αυτή αναγνωρίζει έμμεσα την περιοχή Πισέ Πόρο-Νάρτα ως δοκιμασία για τις περιβαλλοντικές δεσμεύσεις της Αλβανίας στο πλαίσιο της ενταξιακής διαδικασίας.
Παρά την αυξανόμενη ανησυχία των περιβαλλοντικών οργανώσεων και τις συνεχιζόμενες αναφορές για παρεμβάσεις σε προστατευόμενες περιοχές, η πολιτική αντίδραση από τις Βρυξέλλες εξακολουθεί να περιορίζεται στην παρακολούθηση των εξελίξεων και στις διαδικαστικές επισημάνσεις.
Δεν έχουν υπάρξει σοβαρές πολιτικές συνέπειες που να σχετίζονται με την ενταξιακή πορεία της χώρας, ούτε κάποια σημαντική διπλωματική αντιπαράθεση.
Αντίθετα, η Αλβανία φαίνεται να παραμένει εγκλωβισμένη σε ένα γνώριμο βαλκανικό παράδοξο: τα ευρωπαϊκά πρότυπα προβάλλονται αυστηρά σε επίπεδο ρητορικής, ενώ εξαιρέσεις γίνονται ανεκτές όταν εμπλέκονται πολιτικά συμφέροντα και στρατηγικοί επενδυτές.
Η έρευνα
Οι εισαγγελείς κατά της διαφθοράς στην Αλβανία διερευνούν το επενδυτικό σχέδιο για τη δημιουργία πολυτελούς θερέτρου, το οποίο συνδέεται με τον γαμπρό του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ.
Η SPAK, η ειδική εισαγγελία κατά της διαφθοράς της Αλβανίας, επιβεβαίωσε τη Δευτέρα ότι ξεκίνησε έρευνα σχετικά με αμφιλεγόμενες αλλαγές που έγιναν το 2024 στο καθεστώς προστασίας της περιοχής και στο ιδιοκτησιακό καθεστώς γης, οι οποίες άνοιξαν τον δρόμο για τουριστική αξιοποίηση.
Μιλώντας στο αλβανικό κοινοβούλιο τη Δευτέρα, ο Έντι Ράμα αρνήθηκε ότι το έργο επεκτείνεται σε προστατευόμενη περιοχή άγριας ζωής, υποστηρίζοντας ότι η τελική πρόταση δεν έχει ακόμη κατατεθεί και ότι η περιβαλλοντική μελέτη δεν έχει ολοκληρωθεί.
Η SPAK δημιουργήθηκε το 2019 με στήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των ΗΠΑ, στο πλαίσιο της ευρείας μεταρρύθμισης της δικαιοσύνης στην Αλβανία. Λειτουργεί ανεξάρτητα από το εθνικό δικαστικό σύστημα και έχει ερευνήσει, διώξει και οδηγήσει σε καταδίκες υψηλόβαθμα πρόσωπα από διαφορετικούς πολιτικούς χώρους. Σύμφωνα με ανεξάρτητες δημοσκοπήσεις, θεωρείται σήμερα ο πιο αξιόπιστος θεσμός της χώρας.
Ποιον εξυπηρετεί η «ανάπτυξη»;
Το ερώτημα που τίθεται είναι ποιον ακριβώς εξυπηρετεί αυτή η μορφή ανάπτυξης.
Όταν οι κυβερνήσεις παρουσιάζουν επενδύσεις πολυτελείας δισεκατομμυρίων ευρώ, το κοινό καλείται συχνά να τις υποδεχθεί με ενθουσιασμό. Ωστόσο, οι απλοί πολίτες έχουν το δικαίωμα να αναρωτηθούν αν αυτά τα έργα προορίζονται πραγματικά για τους ίδιους.
Ποιοι θα μπορούν να αντέξουν οικονομικά τη διαμονή σε αυτά τα θέρετρα; Ποιοι θα έχουν πρόσβαση στις παραλίες; Ποιοι ωφελούνται όταν δημόσια και προστατευόμενα φυσικά τοπία μετατρέπονται σε κλειστούς χώρους για τις παγκόσμιες ελίτ;
Η Αλβανία ήδη γίνεται οικονομικά απρόσιτη για πολλούς από τους πολίτες της κατά τους θερινούς μήνες. Ολόκληρες παράκτιες περιοχές εξυπηρετούν ολοένα και περισσότερο ξένους επενδυτές, την πολυτελή τουριστική αγορά και τις κερδοσκοπικές επενδύσεις ακινήτων.
Χώροι που κάποτε αποτελούσαν κοινό φυσικό αγαθό κινδυνεύουν να μετατραπούν σε ιδιωτικοποιημένο σκηνικό για πολυεκατομμυριούχους.
Το ζήτημα, σύμφωνα με τις ανησυχίες που εκφράζονται, δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό αλλά και κοινωνικό και δημοκρατικό.
Καμία πολυτελής τουριστική ανάπτυξη δεν μπορεί να αντικαταστήσει ένα χαμένο οικοσύστημα.
