Ντόναλντ Τραμπ και NATO βρίσκονται ξανά στο επίκεντρο μιας υπαρξιακής κρίσης για τη Δύση, καθώς ο Αμερικανός πρόεδρος αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο αποχώρησης των ΗΠΑ από τη Συμμαχία μετά την άρνηση των Ευρωπαίων να εμπλακούν στον πόλεμο με το Ιράν. Οι δηλώσεις του, με χαρακτηρισμούς όπως «χάρτινος τίγρης» για το NATO, κλιμακώνουν μια ήδη εύθραυστη διατλαντική σχέση και πυροδοτούν σενάρια για το τέλος της ευρωατλαντικής αρχιτεκτονικής ασφάλειας όπως τη γνωρίζαμε εδώ και 77 χρόνια. Την ίδια ώρα, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο προαναγγέλλει «επανεξέταση» της σχέσης με το NATO, στέλνοντας σαφές μήνυμα ότι η αμερικανική ομπρέλα προστασίας δεν θεωρείται πλέον δεδομένη.

Παρά τις απειλές του Τραμπ, η έξοδος των ΗΠΑ από το NATO δεν είναι νομικά τόσο απλή υπόθεση, καθώς ο Λευκός Οίκος δεσμεύεται από νόμο του 2023 που απαιτεί έγκριση των δύο τρίτων της Γερουσίας ή πράξη του Κογκρέσου για οποιαδήποτε αποχώρηση. Ωστόσο, ακόμη και η ρητορική περί αποχώρησης αρκεί για να αποσταθεροποιήσει την ψυχολογία των συμμάχων, να ενθαρρύνει παίκτες όπως η Ρωσία και το Ιράν και να τροφοδοτήσει τις αμφιβολίες για το κατά πόσο η Ουάσινγκτον θα σταθεί δίπλα στην Ευρώπη σε μια επόμενη ουκρανική ή άλλη κρίση. Στο παρασκήνιο, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι φοβούνται ότι αν η ήπειρος εμφανιστεί να λέει «δεν είναι δικός μας πόλεμος» για το Ιράν, τότε μελλοντικές αμερικανικές κυβερνήσεις μπορεί να απαντήσουν με «δεν είναι δικός μας πόλεμος» για την Ουκρανία.

Η απειλή «Τραμπ – NATO» και ο πόλεμος με το Ιράν

Αφορμή για τη νέα έκρηξη του Τραμπ κατά του NATO ήταν η ομόφωνη άρνηση των Ευρωπαίων συμμάχων να συμμετάσχουν στην αμερικανοϊσραηλινή επίθεση κατά του Ιράν και να βοηθήσουν στο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, που η Τεχεράνη έχει ουσιαστικά μπλοκάρει. Ο Αμερικανός πρόεδρος θεωρεί ότι η άρνηση αυτή συνιστά προδοσία της αμερικανικής αλληλεγγύης, σε μια στιγμή που – όπως υπενθυμίζει – οι ΗΠΑ έχουν επωμιστεί επί χρόνια το βάρος της άμυνας της Ευρώπης απέναντι στη Ρωσία. Σε δηλώσεις του σε βρετανικό μέσο, ξεκαθάρισε ότι η συζήτηση δεν είναι απλώς «επανεξέταση», αλλά κάτι «πέρα από την επανεξέταση» της συμμετοχής των ΗΠΑ στη Συμμαχία.

Την ίδια γραμμή σκληρής πίεσης υιοθετεί και ο Ρούμπιο, ο οποίος κατήγγειλε ότι σύμμαχοι αρνήθηκαν ακόμη και τη χρήση στρατιωτικών βάσεων, μιλώντας για μια «πολύ απογοητευτική» στάση του NATO στον πόλεμο της Μέσης Ανατολής. Το μήνυμα Ουάσινγκτον προς την Ευρώπη είναι σαφές: αν η ΕΕ θεωρεί ότι η αναμέτρηση με το Ιράν «δεν είναι δικός μας πόλεμος», τότε αργά ή γρήγορα οι ΗΠΑ θα θέσουν υπό αμφισβήτηση κατά πόσο η Ουκρανία είναι «δικός μας πόλεμος» για την Αμερική.

«Τραμπ – NATO»: Πολιτικό μπρα ντε φερ με Λονδίνο και Ευρώπη

Σε αυτό το γεωπολιτικό μπρα ντε φερ, ο Τραμπ δεν διστάζει να στοχοποιήσει δημόσια και τον Βρετανό πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ, κατακεραυνώνοντας την άρνηση του Λονδίνου να στηρίξει στρατιωτικά τις ΗΠΑ στον πόλεμο με το Ιράν. Με σκωπτικό ύφος, επιτέθηκε και στις βρετανικές ένοπλες δυνάμεις λέγοντας ότι «δεν έχετε καν ναυτικό» και ότι διαθέτουν «αεροπλανοφόρα που δεν δουλεύουν», επιχειρώντας να δείξει πως ακόμη και ο πιο στενός σύμμαχος δεν είναι πια αξιόπιστος.

Για τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, το δίλημμα είναι ασφυκτικό: από τη μία η κοινωνική πίεση να μη συρθούν σε έναν ακόμη πόλεμο στη Μέση Ανατολή, από την άλλη ο κίνδυνος να εμφανιστούν ως αχάριστοι σύμμαχοι που εγκαταλείπουν την Ουάσινγκτον τη στιγμή της κρίσης. Αναλυτές προειδοποιούν ότι αν η Ευρώπη συνεχίσει να εκπέμπει το μήνυμα «όχι στο δικό σας πόλεμο», στο τέλος ίσως κληθεί να αντιμετωπίσει μόνη της τόσο την ισλαμιστική απειλή από την Τεχεράνη όσο και τον ρωσικό αναθεωρητισμό από τη Μόσχα, χωρίς την αμερικανική πυρηνική ομπρέλα.

«Τραμπ – NATO»: Το νομικό φρένο και η πραγματική απειλή

Παρά τον θόρυβο, τα θεσμικά «φρένα» στις ΗΠΑ καθιστούν δύσκολη μια άμεση, μονομερή αποχώρηση από το NATO, καθώς ο πρόεδρος δεν μπορεί να αποσύρει τη χώρα χωρίς σαφή έγκριση του Κογκρέσου. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να παραλύσει την καθημερινή λειτουργία της Συμμαχίας: η μείωση της αμερικανικής συνεισφοράς, η απροθυμία ανάληψης δεσμεύσεων στο άρθρο 5 ή η σκόπιμη καθυστέρηση σε κρίσιμες αποφάσεις θα μπορούσαν να μετατρέψουν τον οργανισμό σε «χάρτινο τίγρη» από αυτοεκπληρούμενη προφητεία, σύμφωνα με το Polıtıco.

Στην πράξη, η μεγαλύτερη απειλή δεν είναι μια τυπική έξοδος, αλλά η σταδιακή στρατηγική απομάκρυνση, η οποία ήδη διαφαίνεται στις δηλώσεις Τραμπ και Ρούμπιο για «επανεξέταση» της αξίας του NATO για τις ΗΠΑ μετά τον πόλεμο με το Ιράν. Με την Ευρώπη διχασμένη και απρόθυμη να επωμιστεί μεγαλύτερο βάρος, και με την Ουάσινγκτον να κουράζεται από τον ρόλο του «παγκόσμιου χωροφύλακα», το σενάριο ενός de facto αποδυναμωμένου NATO μοιάζει όλο και πιο ρεαλιστικό.