Στις κάλπες προσέρχονται την Κυριακή οι Ελβετοί, σε ένα από τα πιο φορτισμένα δημοψηφίσματα των τελευταίων ετών, με αντικείμενο το αν η χώρα θα πρέπει να βάλει ανώτατο όριο στον πληθυσμό της.
Η πρόταση, που προωθείται από το δεξιό Ελβετικό Λαϊκό Κόμμα, προβλέπει ότι ο πληθυσμός της Ελβετίας δεν θα πρέπει να ξεπεράσει τα 10 εκατομμύρια κατοίκους, από περίπου 9,1 εκατομμύρια σήμερα.
Το αποτέλεσμα θεωρείται αβέβαιο, καθώς οι δημοσκοπήσεις δείχνουν μικρές διαφορές και σημαντικό ποσοστό αναποφάσιστων, ενώ η συζήτηση έχει ξεφύγει από το στενό πλαίσιο της μετανάστευσης και έχει μετατραπεί σε ευρύτερη αντιπαράθεση για την ποιότητα ζωής, τη στέγαση, τις υποδομές και το περιβάλλον.
Τι προβλέπει η πρωτοβουλία
Η λεγόμενη «Πρωτοβουλία Βιωσιμότητας» προβλέπει ότι η κυβέρνηση θα πρέπει να λάβει μέτρα όταν ο πληθυσμός φτάσει τα 9,5 εκατομμύρια.
Σε αυτό το στάδιο, τα μέτρα θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν αυστηρότερους κανόνες για το άσυλο και την οικογενειακή επανένωση.
Εάν όμως ο πληθυσμός ξεπεράσει τα 10 εκατομμύρια, η κυβέρνηση θα υποχρεωθεί να κινηθεί πιο δραστικά. Στο τραπέζι θα μπορούσε να τεθεί ακόμη και ο τερματισμός της ελεύθερης κυκλοφορίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση, εφόσον τα υπόλοιπα μέτρα δεν θεωρηθούν επαρκή.
Αυτό είναι και το σημείο που προκαλεί τις μεγαλύτερες ανησυχίες, καθώς μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να φέρει τη Βέρνη σε τροχιά σύγκρουσης με τις Βρυξέλλες.
Μετανάστευση, στέγαση και καθημερινότητα
Η καμπάνια υπέρ του «ναι» επιχειρεί να συνδέσει την αύξηση του πληθυσμού με προβλήματα που απασχολούν την καθημερινότητα των πολιτών.
Οι υποστηρικτές της πρωτοβουλίας μιλούν για πίεση στις υποδομές, αύξηση των ενοικίων, επιβάρυνση του περιβάλλοντος και αλλοίωση της ποιότητας ζωής.
«Η Ελβετία ξεχειλίζει», είναι το βασικό μήνυμα της καμπάνιας, η οποία έχει καταφέρει να αγγίξει ψηφοφόρους πέρα από τον σκληρό πυρήνα της δεξιάς.
Η συζήτηση, ωστόσο, διεξάγεται σε μια χώρα που έχει επωφεληθεί σημαντικά από τη μετανάστευση. Περίπου το 30% των κατοίκων της Ελβετίας έχει γεννηθεί στο εξωτερικό, ενώ εργαζόμενοι από γειτονικές ευρωπαϊκές χώρες στηρίζουν κρίσιμους τομείς, όπως η φαρμακοβιομηχανία, η τεχνολογία και οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες.
Οι φόβοι των αντιπάλων
Οι επικριτές της πρότασης υποστηρίζουν ότι το δημοψήφισμα προσφέρει εύκολες απαντήσεις σε σύνθετα προβλήματα.
Η ελβετική κυβέρνηση έχει ταχθεί κατά της πρωτοβουλίας, προειδοποιώντας ότι δεν θα λύσει το πρόβλημα της στέγασης ή της συμφόρησης στις πόλεις, αλλά μπορεί να προκαλέσει σοβαρή αβεβαιότητα στις σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ο υπουργός Δικαιοσύνης, Μπεάτ Γιανς, έχει χαρακτηρίσει την πρόταση ως πακέτο «κενών υποσχέσεων», υπογραμμίζοντας ότι η χώρα κινδυνεύει να υπονομεύσει συμφωνίες ζωτικής σημασίας με την ΕΕ.
Οικονομολόγοι επισημαίνουν επίσης ότι η Ελβετία, όπως και μεγάλο μέρος της Ευρώπης, αντιμετωπίζει γήρανση του πληθυσμού και χαμηλή γεννητικότητα. Αυτό σημαίνει ότι η μετανάστευση παραμένει κρίσιμη για την αγορά εργασίας, την ανάπτυξη και τα φορολογικά έσοδα.
Σκιές Brexit πάνω από την κάλπη
Το δημοψήφισμα έχει προκαλέσει συγκρίσεις με το Brexit, καθώς το ζήτημα της μετανάστευσης συνδέεται με φόβους για την εθνική κυριαρχία, την οικονομία και τις σχέσεις με την Ευρώπη.
Αναλυτές σημειώνουν ότι, όπως συνέβη και στη Βρετανία, ένα μέρος των υποστηρικτών της πρότασης ενδέχεται να μην εκφράζει ανοιχτά τη θέση του στις δημοσκοπήσεις, γεγονός που καθιστά το αποτέλεσμα δύσκολο να προβλεφθεί.
Η Ελβετία έχει ήδη ζήσει ανάλογη εμπειρία το 2014, όταν πρωτοβουλία για τον περιορισμό της μετανάστευσης είχε εγκριθεί οριακά, αλλά τελικά εφαρμόστηκε σε πιο ήπια μορφή, ώστε να μην πληγούν οι σχέσεις με την ΕΕ. Αυτό είχε προκαλέσει έντονη δυσαρέσκεια στους υποστηρικτές της, οι οποίοι κατηγόρησαν το πολιτικό σύστημα ότι αλλοίωσε τη λαϊκή βούληση.
Ένα από τα ακριβότερα δημοψηφίσματα
Η ένταση της αντιπαράθεσης αποτυπώνεται και στα ποσά που έχουν δαπανηθεί για την εκστρατεία.
Η χρηματοδότηση των δύο πλευρών έχει φτάσει σε επίπεδα-ρεκόρ για ελβετικό δημοψήφισμα, ξεπερνώντας τα 15 εκατομμύρια ελβετικά φράγκα.
Η μάχη συνοδεύτηκε και από αντιπαραθέσεις, όπως η κυκλοφορία διαδικτυακού παιχνιδιού από ομάδα που έχει συνδεθεί με παλαιότερες εκστρατείες κατά της ισλαμικής παρουσίας. Επικριτές της πρωτοβουλίας κατηγόρησαν την καμπάνια ότι καλλιεργεί αντιμεταναστευτικά και αντιμουσουλμανικά αντανακλαστικά.
Τι διακυβεύεται
Η Ελβετία δεν αναμένεται να φτάσει άμεσα το πρώτο όριο των 9,5 εκατομμυρίων κατοίκων, καθώς οι προβλέψεις το τοποθετούν μετά το 2030.
Ωστόσο, οι αντίπαλοι της πρωτοβουλίας προειδοποιούν ότι η πολιτική και οικονομική αβεβαιότητα θα ξεκινήσει από την επόμενη ημέρα μιας πιθανής επικράτησης του «ναι».
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο αν η Ελβετία θα περιορίσει τον πληθυσμό της. Είναι αν μια από τις πιο ανοιχτές, πλούσιες και διεθνοποιημένες οικονομίες της Ευρώπης θα επιλέξει να αλλάξει πορεία, ρισκάροντας μια σύγκρουση με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η κάλπη της Κυριακής θα δείξει αν οι Ελβετοί βλέπουν τη μετανάστευση ως κινητήρα της επιτυχίας τους ή ως όριο που η χώρα δεν αντέχει πλέον να ξεπεράσει.
