Δημοσίευμα της γερμανικής Handelsblatt, όπως έγινε γνωστό από το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, αναφέρει πως η φοροδιαφυγή υπήρξε για μεγάλο διάστημα η αχίλλειος πτέρνα της ελληνικής οικονομίας και θεωρείται μία από τις αιτίες της κρίσης χρέους του κράτους, η οποία τη δεκαετία του 2010 οδήγησε τη χώρα σχεδόν σε αδυναμία πληρωμών.
Ωστόσο, προστίθεται στο δημοσίευμα, τώρα η άλλοτε προβληματική χώρα αναφέρει αξιοσημείωτες επιτυχίες στην καταπολέμηση της παραοικονομίας. Σε αυτό καθοριστικό ρόλο παίζει η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ), όπως λέει ο Έλληνας Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκος Πιερρακάκης: «Η χρήση της ΤΝ για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής πηγαίνει χέρι-χέρι με τον συνολικό ψηφιακό μετασχηματισμό της οικονομίας».
Το αποφασιστικό βήμα έγινε με την ανάπτυξη ενός εκτεταμένου ψηφιακού συστήματος αναφορών, εξηγεί ο κ. Πιερρακάκης σε συνομιλία του με το Handelsblatt. «Η ηλεκτρονική τιμολόγηση, τα ηλεκτρονικά βιβλία και οι αναφορές συναλλαγών παράγουν αξιόπιστα, υψηλής ποιότητας δεδομένα σε μεγάλη κλίμακα. Με βάση αυτά, η φορολογική διοίκηση μπορεί να χρησιμοποιεί προηγμένη ανάλυση δεδομένων και εργαλεία καθοδηγούμενα από ΤΝ, για να εντοπίζει μοτίβα, να επισημαίνει ανωμαλίες και να ιεραρχεί υποθέσεις όπου ο κίνδυνος απάτης ή υποδήλωσης είναι ο υψηλότερος», σημειώνει ο Έλληνας υπουργός.
Ο κ. Πιερρακάκης έχει σπουδάσει Πληροφορική στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και Πολιτικές Επιστήμες στο Harvard, ενώ απέκτησε μεταπτυχιακό στην Πολιτική Τεχνολογίας στο Massachusetts Institute of Technology (MIT). Το 2019 ο συντηρητικός πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης τον ενέταξε στο υπουργικό συμβούλιο ως Υπουργό Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Εκεί, ξεκίνησε, μεταξύ άλλων, την πλατφόρμα gov.gr, μέσω της οποίας σήμερα οι πολίτες μπορούν να έχουν ψηφιακή πρόσβαση σε περισσότερες από 2.500 κρατικές υπηρεσίες. Τον Μάρτιο του 2025 ανέλαβε το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών. Εκεί πλέον θερίζει τους καρπούς της ψηφιακής του επίθεσης.
Επιτυχία κατά της φοροδιαφυγής ΦΠΑ
«Μόνο τα τελευταία δύο χρόνια ανακτήσαμε 3,9 δισεκατομμύρια ευρώ μέσω μέτρων καταπολέμησης της φοροδιαφυγής», τονίζει ο κ. Πιερρακάκης. «Αυτό δεν είναι μόνο δημοσιονομικό όφελος, αλλά ένα “μέρισμα” που το επιστρέφουμε στους πολίτες με τη μορφή μειώσεων φόρων», προσθέτει.
Οι επιτυχίες στην καταπολέμηση της παραοικονομίας αποτυπώνονται κυρίως στα έσοδα από ΦΠΑ. Το λεγόμενο «κενό ΦΠΑ» -δηλαδή η διαφορά μεταξύ του ΦΠΑ που οφείλεται και αυτού που τελικά αποδίδεται- ήταν, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 34% το 2017. Το 2024 είχε μειωθεί μόλις στο 9%. Κομβικό ρόλο παίζει η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ). Δημιουργήθηκε το 2017 προκειμένου να καταστεί η φορολογική και τελωνειακή διοίκηση πιο ανεξάρτητη από πολιτικές παρεμβάσεις και να καταπολεμηθεί η διαφθορά. Η ΑΑΔΕ δεν υπάγεται στο υπουργείο Οικονομικών αλλά απευθείας στο Κοινοβούλιο.
Ο Κυρ. Πιερρακάκης τη βλέπει ως πρότυπο για την Ευρώπη
Στόχος είναι «ένα ψηφιακό οικοσύστημα που θα επιτρέπει στη φορολογική αρχή να καταγράφει την οικονομική πραγματικότητα σε πραγματικό χρόνο», επισημαίνει ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών. Η Ελλάδα αποτελεί καλό παράδειγμα του πώς η ψηφιοποίηση και η χρήση ΤΝ μπορούν να ενισχύσουν τη συμμόρφωση με τους φορολογικούς κανόνες.
Ο κ. Πιερρακάκης, ο οποίος τον Δεκέμβριο εξελέγη πρόεδρος του Eurogroup, το θεωρεί πρότυπο για την Ευρώπη: «Ένα σύστημα που μετρά την πραγματικότητα δεν είναι μόνο καλύτερο στη συλλογή φόρων, αλλά είναι επίσης πολιτικά και κοινωνικά πιο αποδεκτό, καθώς μεταχειρίζεται τους φορολογούμενους με ενιαίο τρόπο». Βλέπει σε αυτό «ένα κέρδος για τους υπουργούς Οικονομικών σε όλη την Ευρώπη: Μεγαλύτερη φορολογική συμμόρφωση χωρίς κλιμάκωση της έντασης μεταξύ κράτους και πολιτών».
Το τραπεζικό απόρρητο ανήκει στο παρελθόν
Έτσι, από αυτήν τη Δευτέρα, η ηλεκτρονική τιμολόγηση μεταξύ επιχειρήσεων είναι υποχρεωτική, ενώ από τον Μάιο θα είναι υποχρεωτική και η ηλεκτρονική αποστολή δελτίων αποστολής. Από τον Ιούνιο, η φορολογική αρχή θα παρακολουθεί όλες τις τραπεζικές συναλλαγές-καταθέσεις, αναλήψεις, μεταφορές, συναλλαγές σε τίτλους-σε πραγματικό χρόνο. Το τραπεζικό απόρρητο παύει έτσι να υφίσταται. Μέχρι το τέλος του έτους, η ΑΑΔΕ θέλει να μπορεί να παρακολουθεί «ζωντανά» όλες τις κινήσεις λογαριασμών, πληρωμές με κάρτες και ηλεκτρονικές τιμολογήσεις. Αλγόριθμοι ΤΝ θα σαρώνουν αυτά τα τεράστια σύνολα δεδομένων αναζητώντας ανωμαλίες.
Μοντέλα μηχανικής μάθησης βοηθούν, επίσης, στη δημιουργία προφίλ κινδύνου και στον προληπτικό εντοπισμό της πιθανότητας φοροδιαφυγής. «Η ΤΝ ενισχύει τους ελέγχους βάσει κινδύνου», εξηγεί ο υπουργός Οικονομικών και προσθέτει: «Βελτιώνει την ακρίβεια στόχευσης και επικεντρώνει τη δυνατότητα επιβολής σε τομείς όπου υπάρχουν πραγματικοί κίνδυνοι».
Η ΤΝ βελτιώνει τη φορολογική συνείδηση
Οι δυνατότητες αξιοποίησης είναι πολλές: Η ΤΝ χρησιμοποιείται, για παράδειγμα, στην ανάλυση δορυφορικών εικόνων, ώστε να εντοπίζονται μη δηλωμένα περιουσιακά στοιχεία όπως αυθαίρετες κατασκευές ή πισίνες. Και όποιος στην Ελλάδα ποζάρει στα social media με το καινούριο του Ferrari ή ανεβάζει βίντεο από ταξίδια σε όλο τον κόσμο, καλό είναι να βεβαιώνεται ότι ο τρόπος ζωής του συμβαδίζει με το δηλωμένο εισόδημά του. Διαφορετικά, μπορεί σύντομα να τον επισκεφθεί η φορολογική αστυνομία. Έτσι, η ΑΑΔΕ κατάφερε πρόσφατα, με τη βοήθεια ειδικού αλγορίθμου, να εντοπίσει έναν «coach γνωριμιών», ο οποίος εδώ και τουλάχιστον πέντε χρόνια προσέφερε τις υπηρεσίες του σε κοινωνικά δίκτυα και στην πλατφόρμα TikTok. Υποσχόταν σε άνδρες σεμινάρια για να προσεγγίζουν με επιτυχία γυναίκες. Ελεγκτές της ΑΑΔΕ συμμετείχαν κρυφά σε ένα από τα σεμινάρια και διαπίστωσαν ότι ο coach δεν εξέδιδε αποδείξεις για τις υπηρεσίες του. Οι διαφυγόντες φόροι εκτιμώνται σε πάνω από 300.000 ευρώ.
Ο κ. Πιερρακάκης δεν χαίρεται μόνο για τέτοιες επιτυχίες στον εντοπισμό παραβάσεων. «Ο εξορθολογισμός των διαδικασιών μέσω της ΤΝ προωθεί τη δικαιοσύνη, ενισχύει τη συμμόρφωση και ταυτόχρονα μειώνει τα περιττά βάρη για τους έντιμους φορολογούμενους», είπε ο Έλληνας υπουργός στο Handelsblatt. Με αυτόν τον τρόπο, η φορολογική ειλικρίνεια έχει ήδη σαφώς βελτιωθεί, όπως μεταδίδει το ΑΠΕ-ΜΠΕ.
