Μια βόλτα στα καταστήματα μετά από μια δύσκολη μέρα, ένα «μικρό δωράκι» στον εαυτό μας ή μια αυθόρμητη αγορά που μας φτιάχνει τη διάθεση, για πολλούς λειτουργεί ως μια άμεση ψυχολογική «ανάσα».
Όμως πόσο πραγματική είναι αυτή η ανακούφιση; Είναι όντως το shopping therapy ένας τρόπος να νιώσουμε καλύτερα; Μήπως πίσω από αυτή την ευχάριστη πρακτική «αποσυμπίεσης» κρύβονται και ορισμένες επικίνδυνες παγίδες;
Τα οφέλη του shopping therapy
Αν και η έρευνα γύρω από τα οφέλη του shopping therapy είναι περιορισμένη, οι ειδικοί ψυχικής υγείας, σύμφωνα με το Very Well Health, έχουν εντοπίσει ορισμένα πιθανά θετικά στοιχεία:
Αύξηση των «ορμονών της χαράς»: Η διαδικασία της αγοράς περιλαμβάνει προσμονή και έκπληξη, στοιχεία που ενεργοποιούν την έκκριση ενδορφινών. Οι ενδορφίνες είναι νευροδιαβιβαστές που βοηθούν στη μείωση του πόνου και ενισχύουν το αίσθημα ευχαρίστησης. Παράλληλα συνεργάζονται με τη ντοπαμίνη, γνωστή και ως «ορμόνη της ευτυχίας». Κάθε νέα αγορά, λοιπόν, μπορεί να ενισχύει τη διάθεση μέσω αυτών των χημικών διεργασιών.
Βελτίωση της αυτοπεποίθησης: Ακόμη και μια μικρή δόση shopping therapy, ένα απλό δώρο για τον εαυτό μας ή για κάποιον φίλο ή συγγενή μας, μπορεί να ενισχύσει την αυτοπεποίθησή μας, αλλά και την ικανοποίησή μας για την ευχαρίστηση που θα νιώσουν οι άνθρωποι γύρω μας.
Μείωση της λύπης: Μελέτες έχουν δείξει ότι το shopping therapy μπορεί να μειώσει και το αίσθημα θλίψης. Μάλιστα έχει παρατηρηθεί ότι μπορεί να έχει και πιο μακροπρόθεσμα θετικά αποτελέσματα στη διάθεση.
Ενίσχυση της φαντασίας: Τα ερεθίσματα από τα προϊόντα μπορούν να ενεργοποιήσουν τη φαντασία και να μας κάνουν να σκεφτούμε πιο δημιουργικά για το πώς μπορούμε να βελτιώσουμε τη ζωή μας.
Τα μειονεκτήματα του shopping therapy
Όπως συμβαίνει με πολλά ευχάριστα πράγματα, η υπερβολή μπορεί να γίνει επιβλαβής. Το shopping therapy μπορεί εύκολα να ξεφύγει και να αποσπάσει χρόνο, χρήματα και ενέργεια από όσα έχουν πραγματική σημασία.
Αποφυγή προβλημάτων: Μπορεί να λειτουργήσει ως μηχανισμός αποφυγής, δηλαδή ως τρόπος να αποσπάμε την προσοχή μας από στρεσογόνες καταστάσεις. Αν και αρχικά φαίνεται σαν εύκολη λύση, μακροπρόθεσμα αυτό μπορεί να αυξήσει το άγχος.
Καταναγκαστικές αγορές: Σε κάποιες περιπτώσεις, το shopping therapy μπορεί να εξελιχθεί σε εθιστική συμπεριφορά. Οι καταναγκαστικές αγορές περιλαμβάνουν επαναλαμβανόμενες αγορές για την αντιμετώπιση αρνητικών συναισθημάτων.
Σημάδια ότι το shopping therapy… «ξεφεύγει»
Το shopping therapy αφορά την αγορά με σκοπό τη βελτίωση της διάθεσης, ωστόσο υπάρχει ο κίνδυνος να εξελιχθεί σε έναν εθισμό για ψώνια. Στην πρώτη περίπτωση, το άτομο έχει έλεγχο των επιλογών του και νιώθει ικανοποίηση είτε αγοράσει είτε όχι. Στον εθισμό, αντίθετα, υπάρχει μια έντονη παρόρμηση για συνεχή κατανάλωση, ακόμη και όταν το άτομο γνωρίζει ότι δεν θα έπρεπε.
Υπάρχει μια λεπτή γραμμή ανάμεσα στη διασκέδαση και την υπερβολή, ενώ οι διαδικτυακές αγορές ενισχύουν τους κινδύνους. Ορισμένες ενδείξεις ότι η κατάσταση ξεφεύγει είναι:
- Υπερβολικός χρόνος σκέψης ή αναζήτησης αντικειμένων που δεν είναι απαραίτητα
- Οικονομικά προβλήματα λόγω ανεξέλεγκτων αγορών
- Προβλήματα στις σχέσεις εξαιτίας της υπερκατανάλωσης
- Έντονη ανάγκη για συνεχή αγορά παρόμοιων αντικειμένων
- Παραμέληση υποχρεώσεων για χάρη των αγορών
Αντιμετώπιση
Η αναγνώριση της υπερβολικής κατανάλωσης ως προβλήματος μπορεί να είναι δύσκολη, ειδικά όταν συχνά προβάλλεται ως κάτι αστείο ή φυσιολογικό. Ωστόσο, ειδικοί θεωρούν την καταναγκαστική αγορά μορφή συμπεριφορικού εθισμού. Η υποστήριξη από έναν ψυχοθεραπευτή μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό των βαθύτερων αιτιών και στην ανάπτυξη πιο υγιών τρόπων διαχείρισης των συναισθημάτων.
Τελικά, μας κάνει καλό το shopping therapy;
Το αν το shopping therapy είναι ωφέλιμο εξαρτάται από την οικονομική και συναισθηματική κατάσταση του καθενός. Μια περιστασιακή, ελεγχόμενη απόλαυση προφανώς και δεν αποτελεί πρόβλημα. Μπορεί ωστόσο να είναι επιβαρυντική όταν:
- Αυξάνει το άγχος ή το στρες
- Δημιουργεί οικονομικά προβλήματα
- Επηρεάζει αρνητικά τις σχέσεις
- Επηρεάζει τις καθημερινές υποχρεώσεις
Η ουσία είναι απλή: τα ψώνια μπορούν προσωρινά να μας φτιάξουν τη διάθεση, αλλά δεν είναι πανάκεια. Όταν γίνονται συνειδητά και με μέτρο, μπορεί να αποτελούν μια μικρή απόλαυση. Όταν όμως χρησιμοποιούνται ως βασικός τρόπος διαχείρισης των συναισθημάτων, τότε πιθανόν να υπάρχει κάτι βαθύτερο που χρειάζεται προσοχή και θα πρέπει να αναζητήσουμε πραγματικά ουσιαστικές λύσεις με τη βοήθεια ενός ειδικού της ψυχικής υγείας.
