Η συχνή χρήση του όρου «burnout» οδηγεί ολοένα και περισσότερους εργαζόμενους σε λανθασμένη αυτοδιάγνωση, σύμφωνα με ειδικό στον χώρο της ψυχικής υγείας, ο οποίος επισημαίνει ότι στις περισσότερες περιπτώσεις δεν πρόκειται για πραγματική επαγγελματική εξουθένωση αλλά για προσωρινή υπερφόρτωση.
Όπως αναφέρεται, η διάχυση απλουστευμένων μηνυμάτων μέσα από προγράμματα ευεξίας και αναρτήσεις στα social media έχει συμβάλει στο να χρησιμοποιείται ο όρος «burnout» με τρόπο αντίστοιχο της απλής κόπωσης, με αποτέλεσμα πολλοί να τον υιοθετούν χωρίς να πληρούνται τα κλινικά χαρακτηριστικά.
Σύμφωνα με τον ορισμό του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, η επαγγελματική εξουθένωση συνδέεται με χρόνιο εργασιακό στρες που δεν έχει αντιμετωπιστεί και εκδηλώνεται με εξάντληση, κυνισμό και μειωμένη αποδοτικότητα. Αντίθετα, η υπερφόρτωση θεωρείται παροδική κατάσταση που μπορεί να αντιμετωπιστεί με καλύτερη διαχείριση των υποχρεώσεων και δεν συνεπάγεται απαραίτητα βαθύτερη επαγγελματική κρίση.
Ο ειδικός επισημαίνει ότι η λανθασμένη ταύτιση της υπερφόρτωσης με το burnout μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένες επιλογές, όπως η απόφαση παραίτησης από την εργασία, χωρίς να έχουν προηγηθεί πρακτικές παρεμβάσεις που θα μπορούσαν να βελτιώσουν την κατάσταση.
Παράλληλα, παρουσιάζονται ενδείξεις που διαφοροποιούν τις δύο καταστάσεις. Μεταξύ αυτών είναι το αν το άτομο εξακολουθεί να ενδιαφέρεται για τη δουλειά του, αν ανακάμπτει έστω και με λίγη ξεκούραση, αν αντιλαμβάνεται τη δυνατότητα ολοκλήρωσης των υποχρεώσεων, καθώς και το κατά πόσο υπάρχει σωματική αντίδραση στο στρες αντί για συναισθηματικό «μούδιασμα».
Σημειώνεται επίσης ότι στην περίπτωση της υπερφόρτωσης, πρακτικές παρεμβάσεις όπως η καλύτερη οργάνωση του χρόνου και η μείωση των άμεσων υποχρεώσεων μπορούν να προσφέρουν ανακούφιση, ενώ στην περίπτωση της πραγματικής εξουθένωσης απαιτούνται πιο ουσιαστικές αλλαγές, όπως επαγγελματική απομάκρυνση ή εξειδικευμένη θεραπευτική υποστήριξη.
Παρακάτω παρουσιάζονται πέντε ενδείξεις ότι πρόκειται για υπερφόρτωση και όχι για burnout.
1. Εξακολουθεί να σας νοιάζει
Αν σας ενοχλούν τα εμπόδια που σας εμποδίζουν να αποδώσετε στο μέγιστο, τότε βρίσκεστε σε κατάσταση υπερφόρτωσης. Αν έχετε σταματήσει να ενδιαφέρεστε για το αποτέλεσμα, αυτό προσεγγίζει περισσότερο την εξουθένωση.
Αν δεν είστε σίγουροι σε ποιο σημείο βρίσκεστε, φανταστείτε ότι αυτή την εβδομάδα παραδίδετε μια εξαιρετική δουλειά. Θα σας ενδιέφερε ακόμα; Αν ναι, τότε πρόκειται για προσωρινή υπερφόρτωση και όχι για μόνιμη εξουθένωση.
2. Ένα καλό Σαββατοκύριακο σας βοηθά
Αν επιστρέφετε τη Δευτέρα στη δουλειά έστω και λίγο πιο ξεκούραστοι, τότε πρόκειται για υπερφόρτωση. Η διήμερη ανάπαυση δεν λύνει τα πάντα, αλλά πρέπει να προσφέρει κάποια ανακούφιση.
Αν όμως ακόμη και μια εβδομαδιαία διακοπή δεν αλλάζει τίποτα και επιστρέφετε το ίδιο εξαντλημένοι, τότε ενδέχεται να υπάρχει burnout.
3. Θέλετε να κάνετε τη δουλειά, αλλά είναι υπερβολική
Στην υπερφόρτωση, το βασικό συναίσθημα είναι ότι υπάρχουν πάρα πολλά να γίνουν και λίγος χρόνος. Η μείωση του φόρτου, η βοήθεια ή η οργάνωση συνήθως φέρνουν βελτίωση.
Στο burnout, αντίθετα, κυριαρχεί η αίσθηση ότι δεν μπορείτε να λειτουργήσετε και ότι δεν σας ενδιαφέρει το αποτέλεσμα. Η αίσθηση νοήματος έχει χαθεί.
4. Βλέπετε ακόμη τη «γραμμή τερματισμού»
Όταν υπάρχει υπερφόρτωση, εξακολουθείτε να πιστεύετε ότι θα υπάρξει ανακούφιση μετά από μια προθεσμία ή ένα Σαββατοκύριακο.
Στην εξουθένωση, όμως, δεν υπάρχει αυτή η προσδοκία. Κάθε ολοκληρωμένη εργασία μοιάζει απλώς με το ξεκίνημα της επόμενης και η συνέχεια φαίνεται αβάσταχτη.
5. Το σώμα αντιδρά έντονα
Η υπερφόρτωση συχνά εκδηλώνεται σωματικά με ένταση στους ώμους, στο στομάχι ή δυσκολία στον ύπνο λόγω άγχους.
Αυτό είναι ένδειξη ότι το σώμα εξακολουθεί να αντιδρά στο στρες και «ζητά» δράση. Ήπια άσκηση, διατάσεις ή λίγη ξεκούραση μπορούν να βοηθήσουν.
Στην πραγματική εξουθένωση, αντίθετα, επικρατεί συναισθηματικό και σωματικό μούδιασμα, με φράσεις όπως «δεν νιώθω πια άγχος, δεν νιώθω τίποτα».
Τι να κάνετε όταν το αναγνωρίσετε σωστά
Αν πρόκειται για υπερφόρτωση, δεν χρειάζεται αλλαγή δουλειάς ή μακρά άδεια. Χρειάζεται στρατηγική αντιμετώπισης: ξεκάθαρη οριοθέτηση του τι σας πιέζει, μικρά βήματα δράσης, όπως ο κανόνας των 10 λεπτών για να ξεκινήσει μια δύσκολη εργασία ή απλούστευση της καθημερινότητας για να μειωθεί το φορτίο.
Αν πρόκειται για burnout, απαιτούνται πιο ουσιαστικές παρεμβάσεις, όπως μεγαλύτερη απομάκρυνση από την εργασία, θεραπευτική υποστήριξη ή σημαντική αλλαγή ρόλου. Αν υπάρχει αμφιβολία, η συμβουλή ενός επαγγελματία ψυχικής υγείας είναι χρήσιμη.
Η εξουθένωση ανταποκρίνεται στη σωστή φροντίδα, αλλά πρώτα χρειάζεται σωστή διάγνωση.
