Στις 11 Μαΐου 1958, η Ελλάδα οδηγείται στις κάλπες, σε ένα κλίμα πολιτικής αστάθειας, μετά από την παραίτηση κορυφαίων υπουργών της κυβέρνησης Καραμανλή και την απώλεια της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας. Την ώρα που όλα έδειχναν πως οι συσχετισμοί δεν θα άλλαζαν, η κάλπη βγάζει ένα αποτέλεσμα που αιφνιδιάζει: η Εθνική Ριζοσπαστική Ένωσις (ΕΡΕ) επικρατεί μεν με 41,16%, αλλά η μεγάλη είδηση είναι η άνοδος της Ενιαίας Δημοκρατικής Αριστεράς (ΕΔΑ) στη θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης με 24,42% και 79 έδρες – ένα ποσοστό-σοκ για την εποχή.
Ήταν η πρώτη φορά στην ιστορία της ελληνικής Βουλής που ένα αριστερό κόμμα –με πολιτικούς δεσμούς με το εκτός νόμου ΚΚΕ– καταλαμβάνει τη δεύτερη θέση, μπροστά από το Κόμμα Φιλελευθέρων, το οποίο περιορίζεται στο 20,67% και μόλις 36 έδρες, πληρώνοντας τις εσωτερικές του αντιθέσεις και την εκλογική τακτική της συγκυβέρνησης με την ΕΡΕ.
Οι εκλογές διεξάγονται με το ΚΚΕ παράνομο, χιλιάδες αγωνιστές στις εξορίες και τις μυστικές υπηρεσίες να παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις. Στην επαρχία, παρακρατικοί τρομοκρατούν ανοιχτά ψηφοφόρους της Αριστεράς. Η δολοφονία του 70χρονου εκλογικού αντιπροσώπου Ι. Θωμόπουλου της ΕΔΑ στη Ρητίνη Κατερίνης είναι το πιο σκληρό δείγμα της εποχής. Η ΕΔΑ αντέχει. Και όχι μόνο αυτό – θριαμβεύει στις εργατικές γειτονιές και τα μεγάλα αστικά κέντρα, όπως στη Β’ Πειραιά (60,8%), στη Β’ Αθήνας (46,3%), στη Θεσσαλονίκη (43,4%) και σε πολλές ακόμη περιοχές με λαϊκά χαρακτηριστικά.
Το εκλογικό σύστημα της ενισχυμένης αναλογικής –συμφωνία της ΕΡΕ με τους Φιλελευθέρους– είχε σχεδιαστεί για να εμποδίσει την άνοδο της Αριστεράς. Κι όμως, το αποτέλεσμα ήταν το αντίθετο. Η ψήφος λειτουργεί ως σιωπηλή τιμωρία, ως μήνυμα αντίστασης των λαϊκών στρωμάτων απέναντι στο μετεμφυλιακό κράτος του αποκλεισμού, της φτώχειας και της μετανάστευσης.
Σύμφωνα με αποχαρακτηρισμένα στοιχεία και δημοσιογραφικές πηγές, όπως το βιβλίο του Αλέξη Παπαχελά «Ο βιασμός της ελληνικής δημοκρατίας», η CIA είχε εμπλακεί ενεργά στην προεκλογική περίοδο, διαθέτοντας κονδύλια σε «φιλικά» κόμματα και υποψηφίους, υπό τις εντολές του Άλεν Ντάλες. Όμως ούτε αυτά απέτρεψαν τη δυναμική της ΕΔΑ.
Η νίκη της ΕΡΕ διατήρησε την κυβερνητική σταθερότητα, αλλά η ΕΔΑ ανέτρεψε το αφήγημα της “τελειωμένης Αριστεράς”. Οι ΗΠΑ, το Παλάτι και το πολιτικό κατεστημένο αντιμετώπισαν μια νέα πραγματικότητα. Η ψήφος του 1958 λειτούργησε σαν τεκμήριο κοινωνικής αφύπνισης, φέρνοντας τον εμφύλιο διχασμό εντός Κοινοβουλίου και όχι μόνο στα χωριά της επαρχίας.
Η ενίσχυση της Αριστεράς οδήγησε, μεσοπρόθεσμα, σε συσπείρωση του Κέντρου και σε αυστηροποίηση των μηχανισμών καταστολής, στοιχείο που θα κλιμακωθεί μέσα στην επόμενη δεκαετία και θα οδηγήσει, τελικά, στη Χούντα των Συνταγματαρχών το 1967.
