Νέο και σοβαρό εμπόδιο συναντά η προσπάθεια του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να επαναφέρει την Τουρκία στο πρόγραμμα των F-35, παρά το ιδιαίτερα θερμό κλίμα που καλλιέργησε ο Ντόναλντ Τραμπ κατά την επίσκεψή του στην Άγκυρα.
Δεκαοκτώ Δημοκρατικοί βουλευτές καλούν την ηγεσία της Βουλής των Αντιπροσώπων να μπλοκάρει οποιαδήποτε πώληση ή μεταβίβαση των μαχητικών πέμπτης γενιάς προς την Τουρκία, όσο η Άγκυρα εξακολουθεί να κατέχει το ρωσικό αντιαεροπορικό σύστημα S-400.
Με επιστολή τους προς τον επικεφαλής της ρεπουμπλικανικής πλειοψηφίας Στιβ Σκαλίζ και τον ηγέτη της δημοκρατικής μειοψηφίας Χακίμ Τζέφρις, οι νομοθέτες ζητούν να ενεργοποιηθούν όλες οι αρμοδιότητες του Κογκρέσου σε περίπτωση που η κυβέρνηση Τραμπ επιχειρήσει να προχωρήσει σε συμφωνία με την Τουρκία.
Το μήνυμα προς την ηγεσία της Βουλής
Η επιστολή αποτελεί πρωτοβουλία της Δημοκρατικής βουλευτή Ντίνα Τάιτους και εστάλη με φόντο τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, αλλά και τις πληροφορίες ότι ο Λευκός Οίκος εξετάζει τρόπους υπέρβασης των νομικών εμποδίων για την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα.
Οι υπογράφοντες ζητούν από τη Βουλή να είναι έτοιμη να αντιδράσει, εφόσον ο Τραμπ επιχειρήσει να παρακάμψει ή να ερμηνεύσει με πιο ελαστικό τρόπο τους περιορισμούς που έχουν επιβληθεί μετά την αγορά των S-400.
Η παρέμβαση έρχεται σε ευθεία αντίθεση με το κλίμα προσέγγισης που επικράτησε στην Άγκυρα, όπου ο Αμερικανός πρόεδρος άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο πώλησης F-35 και άρσης των κυρώσεων CAATSA.
Το «μεγάλο δώρο» του Τραμπ και η ανησυχία των βουλευτών
Στην επιστολή γίνεται αναφορά στις δηλώσεις του Τραμπ ότι θα μπορούσε να μεταφέρει ένα «μεγάλο δώρο» στον Ερντογάν, καθώς και στην παραδοχή του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς ότι το Πεντάγωνο εξετάζει πώς θα μπορούσε να προχωρήσει νομικά μια πώληση F-35.
Για τους 18 βουλευτές, η συζήτηση αυτή δεν αφορά απλώς μία εξοπλιστική συναλλαγή. Αφορά το κατά πόσο η αμερικανική κυβέρνηση μπορεί να αγνοήσει περιορισμούς που έχει θεσπίσει το ίδιο το Κογκρέσο.
Οι νομοθέτες προειδοποιούν ουσιαστικά ότι μια προσωπική συμφωνία Τραμπ–Ερντογάν δεν αρκεί για να ακυρώσει το ισχύον νομικό πλαίσιο.
Οι S-400 παραμένουν το μεγάλο αγκάθι
Η Τουρκία αποκλείστηκε από το πρόγραμμα των F-35 το 2019, μετά την αγορά του ρωσικού συστήματος S-400.
Η Ουάσινγκτον είχε κρίνει ότι η συνύπαρξη του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος με τα αμερικανικά μαχητικά θα μπορούσε να επιτρέψει τη συλλογή ευαίσθητων δεδομένων για τις δυνατότητες, τα ηλεκτρονικά ίχνη και τα χαρακτηριστικά χαμηλής παρατηρησιμότητας του F-35.
Οι βουλευτές τονίζουν ότι, με βάση τα δημόσια διαθέσιμα στοιχεία, η Τουρκία δεν έχει απομακρύνει τους S-400, δεν τους έχει παραδώσει σε τρίτη χώρα και δεν έχει άρει την αιτία που οδήγησε στον αποκλεισμό της.
Υπό αυτές τις συνθήκες, υποστηρίζουν ότι οποιαδήποτε απόφαση επανένταξης της Άγκυρας θα ερχόταν σε σύγκρουση με τις νομικές υποχρεώσεις της αμερικανικής κυβέρνησης.
Το νομικό τείχος των CAATSA
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις κυρώσεις που επιβλήθηκαν τον Δεκέμβριο του 2020 στην τουρκική Προεδρία Αμυντικών Βιομηχανιών βάσει του νόμου CAATSA.
Η απόφαση εκείνη ελήφθη από την πρώτη κυβέρνηση Τραμπ και, όπως υπογραμμίζουν οι βουλευτές, δεν έχει ανακληθεί.
Παράλληλα, επικαλούνται τον νόμο περί Εθνικής Άμυνας για το οικονομικό έτος 2020, ο οποίος απαγορεύει τη μεταβίβαση F-35 στην Τουρκία όσο η Άγκυρα εξακολουθεί να κατέχει τους S-400 και δεν παρέχει σαφείς εγγυήσεις ότι δεν θα επιχειρήσει να αποκτήσει ξανά το σύστημα ή παρόμοιο ρωσικό εξοπλισμό.
Το επιχείρημα είναι σαφές: ακόμη και αν ο Τραμπ επιθυμεί πολιτικά να ανοίξει ξανά την πόρτα στην Τουρκία, το Κογκρέσο εξακολουθεί να κρατά τα κλειδιά.
Η κατάθεση Ρούμπιο που επικαλούνται
Οι υπογράφοντες αναφέρονται επίσης στην κατάθεση του υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο ενώπιον της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων της Βουλής στις 3 Ιουνίου 2026.
Σύμφωνα με την επιστολή, ο Ρούμπιο είχε αναγνωρίσει ότι η κυβέρνηση δεσμεύεται από τον νόμο να διατηρήσει τις κυρώσεις και δεν μπορεί να επανεντάξει την Τουρκία στο πρόγραμμα των F-35 όσο δεν έχουν αλλάξει οι βασικές προϋποθέσεις.
Η επίκληση της συγκεκριμένης κατάθεσης ενισχύει την πίεση προς τον Λευκό Οίκο, καθώς οι ίδιοι οι βουλευτές εμφανίζουν τον επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας να παραδέχεται ότι τα περιθώρια ελιγμών είναι περιορισμένα.
Αναφορές σε Ελλάδα, Κύπρο, Αρμενία και Ισραήλ
Η επιστολή δεν περιορίζεται στο τεχνικό και νομικό ζήτημα των S-400.
Οι βουλευτές προειδοποιούν ότι μια ενδεχόμενη πώληση F-35 θα έστελνε λανθασμένο στρατηγικό μήνυμα στους εταίρους των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Γίνεται ειδική αναφορά στην τουρκική στάση απέναντι στην Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία, στην υποστήριξη προς το Αζερμπαϊτζάν κατά τις επιχειρήσεις εναντίον της Αρμενίας και στην ολοένα πιο συγκρουσιακή πολιτική της Άγκυρας απέναντι στο Ισραήλ.
Κατά τους υπογράφοντες, η παράδοση ενός από τα πιο προηγμένα αμερικανικά οπλικά συστήματα στην Τουρκία, χωρίς να έχουν αρθεί οι λόγοι που οδήγησαν στον αποκλεισμό της, θα μπορούσε να ενθαρρύνει περαιτέρω αποσταθεροποιητική συμπεριφορά.
Το μήνυμα προς όσους αγοράζουν ρωσικά όπλα
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και το επιχείρημα της αξιοπιστίας των αμερικανικών κυρώσεων.
Ο CAATSA εγκρίθηκε με ισχυρές διακομματικές πλειοψηφίες, ώστε το Κογκρέσο να διατηρεί έλεγχο όταν μια χώρα πραγματοποιεί σημαντικές συναλλαγές με τη ρωσική αμυντική βιομηχανία.
«Η ακεραιότητα αυτού του πλαισίου και το μήνυμα που στέλνει σε κάθε χώρα που εξετάζει την αγορά ρωσικών όπλων εξαρτώνται από την προθυμία του Κογκρέσου να το εφαρμόσει», αναφέρουν οι βουλευτές.
Με άλλα λόγια, φοβούνται ότι μια εξαίρεση για την Τουρκία θα αποδυνάμωνε ολόκληρη την πολιτική κυρώσεων των ΗΠΑ και θα έστελνε το μήνυμα ότι οι νόμοι μπορούν να παραμερίζονται όταν υπάρχει πολιτική σχέση κορυφής.
Η θερμή στάση Τραμπ συναντά το θεσμικό φρένο
Η παρέμβαση των 18 Δημοκρατικών δείχνει ότι η ιδιαίτερα θετική στάση του Τραμπ προς τον Ερντογάν δεν αρκεί από μόνη της για να επιστρέψει η Τουρκία στο πρόγραμμα των F-35.
Ο Αμερικανός πρόεδρος μπορεί να υπόσχεται άρση κυρώσεων και να εμφανίζεται ανοιχτός σε μια νέα αμυντική σχέση με την Άγκυρα, αλλά η πώληση προηγμένων οπλικών συστημάτων περνά από ένα σύνθετο θεσμικό και νομοθετικό πλέγμα.
Το Κογκρέσο έχει τη δυνατότητα να καθυστερήσει, να περιορίσει ή να μπλοκάρει μια συμφωνία, ιδιαίτερα όταν οι S-400 παραμένουν σε τουρκικό έδαφος.
Για τον Ερντογάν, η θερμή υποδοχή και οι υποσχέσεις Τραμπ αποτελούν σημαντικό πολιτικό κέρδος. Για να μετατραπούν, όμως, σε πραγματικά μαχητικά, θα πρέπει πρώτα να ξεπεραστεί η αντίσταση ενός Κογκρέσου που δεν δείχνει διατεθειμένο να κλείσει τα μάτια.
Ποιοι υπογράφουν την επιστολή
Την επιστολή υπογράφουν οι Ντίνα Τάιτους, Κρις Πάπας, Μάγκι Γκούντλαντερ, Γκρέις Μενγκ, Φρανκ Παλόουν Τζούνιορ, Μπραντ Σνάιντερ, Τζος Γκότχαϊμερ, Τζάρεντ Μόσκοβιτς, Τεντ Λιου, Μπραντ Σέρμαν, Μάικ Κουίγκλι, Νταν Γκόλντμαν, Τζέιμς ΜακΓκόβερν, Στίβεν Λιντς, Τζιμ Κόστα, Τζορτζ Λάτιμερ, Γκέιμπ Άμο και Ρόμπερτ Μενέντεζ.
Η σύνθεση των υπογραφόντων δείχνει ότι η αντίθεση στην επιστροφή της Τουρκίας στα F-35 διαθέτει σημαντική βάση μεταξύ βουλευτών που παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο, τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις και την πολιτική ασφαλείας των Ηνωμένων Πολιτειών.
