Μια γυναίκα με λευκή μαντίλα εμφανίζεται ξανά δίπλα στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, σε απόσταση αναπνοής από τον Ντόναλντ Τραμπ, την ώρα που οι κάμερες καταγράφουν κάθε χειραψία και κάθε κουβέντα στην Άγκυρα.
Δεν πρόκειται για μία άγνωστη υπάλληλο του πρωτοκόλλου ούτε για μεταφράστρια που επιστρατεύθηκε μόνο για τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ. Είναι η Φατιμά Γκιουλχάμ Αμπουσανάμπ, η γυναίκα που εδώ και χρόνια βρίσκεται μέσα στα δωμάτια όπου ο Ερντογάν συνομιλεί με Αμερικανούς προέδρους και άλλους κορυφαίους ηγέτες.
Τουρκικό δημοσίευμα την ταυτοποίησε και κατά την υποδοχή του Τραμπ στην Άγκυρα, καταγράφοντας μάλιστα ένα σύντομο τετ α τετ του Αμερικανού προέδρου μαζί της στο αεροδρόμιο. Η οικειότητα της στιγμής επανέφερε το ερώτημα που είχε ακουστεί για πρώτη φορά έντονα μετά τη συνάντηση Ερντογάν–Μπάιντεν το 2021: ποια είναι πραγματικά η γυναίκα που ο Τούρκος πρόεδρος επιλέγει για τις πιο ευαίσθητες συνομιλίες του;
Μεγάλωσε στις ΗΠΑ
Η 36χρονη Φατιμά πέρασε σημαντικό μέρος των παιδικών και νεανικών της χρόνων στις ΗΠΑ. Μεγάλωσε στο Ντάλας και αργότερα φοίτησε σε σχολείο στο Γουάιλι του Τέξας.
Μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου είχε αντιμετωπίσει εχθρική συμπεριφορά λόγω της μουσουλμανικής της ταυτότητας και της μαντίλας της, με αποτέλεσμα να αλλάξει σχολείο. Έπαιζε μπάσκετ φορώντας πλήρη αθλητική ενδυμασία και είχε δηλώσει ότι φορούσε χιτζάμπ από την ηλικία των 11 ετών.
Το 2010 εργαζόταν ως ασκούμενη στο αμερικανικό Κογκρέσο, ενώ παράλληλα σπούδαζε Πολιτική και Διεθνείς Σχέσεις στο George Mason University. Ήδη τότε μιλούσε για πολιτικές φιλοδοξίες και για την επιθυμία της να εργαστεί σε περιβάλλον δημόσιας πολιτικής.
Σπουδές στις ΗΠΑ και διδακτορικό στην Τουρκία
Το ακαδημαϊκό της υπόβαθρο είναι σημαντικά ισχυρότερο από αυτό που αφήνουν να εννοηθεί ορισμένες παλαιότερες επιθέσεις εναντίον της.
Ολοκλήρωσε τις προπτυχιακές σπουδές της στο George Mason University, με αντικείμενο τη διακυβέρνηση και τις διεθνείς σχέσεις. Στη συνέχεια πραγματοποίησε μεταπτυχιακές σπουδές στο Georgetown University, στο πρόγραμμα Liberal Studies, με κατεύθυνση τις σχέσεις Μουσουλμάνων και Χριστιανών. Κατά την περίοδο της εκπαίδευσής της απέκτησε ερευνητική εμπειρία στο Woodrow Wilson International Center for Scholars, στο Becket Fund for Religious Liberty και στο αμερικανικό Κογκρέσο.
Το 2020 ολοκλήρωσε διδακτορικό στις Διεθνείς Σχέσεις στο Πανεπιστήμιο Ankara Yıldırım Beyazıt. Η διατριβή της εξέταζε τη συμπεριφορά της Τουρκίας ως αποτελεσματικού δρώντα κατά την περίοδο μετάβασης της παγκόσμιας ισχύος, με μελέτη της μεταψυχροπολεμικής εποχής. Η καταχώριση βρίσκεται τόσο στο τουρκικό Εθνικό Κέντρο Διατριβών όσο και στον επίσημο κατάλογο του πανεπιστημίου.
Η διαδρομή από τη SETA στο προεδρικό περιβάλλον
Πριν βρεθεί μόνιμα δίπλα στον Ερντογάν, το όνομά της είχε εμφανιστεί σε εκδόσεις του φιλοκυβερνητικού think tank SETA. Σε ανάλυση του 2014 για την Προεδρία της Δημοκρατίας καταγράφεται μεταξύ των προσώπων που συνέβαλαν στην έκδοση, ενώ εμφανίζεται και σε άλλες εργασίες του οργανισμού για την τουρκική πολιτική.
Το 2018 εμφανίστηκε σε εκδήλωση της Hak-İş και παρουσιάστηκε ως σύμβουλος της Προεδρίας. Μεταγενέστερα δημοσιεύματα την περιγράφουν ως στέλεχος ή ειδική διεθνών σχέσεων στην τουρκική προεδρία, αλλά και ως προσωπική μεταφράστρια του Ερντογάν. Δεν έχει εντοπιστεί, πάντως, δημόσιο προεδρικό βιογραφικό που να αποσαφηνίζει αν ο σημερινός επίσημος τίτλος της είναι «σύμβουλος», «ειδική διεθνών σχέσεων» ή μέλος μιας ειδικής ομάδας διερμηνείας.
Η γυναίκα στα πιο κλειστά δωμάτια
Η Φατιμά απέκτησε μεγάλη δημόσια αναγνωρισιμότητα τον Ιούνιο του 2021, όταν ήταν η μεταφράστρια στη συνάντηση του Ερντογάν με τον Τζο Μπάιντεν στις Βρυξέλλες.
Έκτοτε εμφανίστηκε σε κρίσιμες συνομιλίες του Τούρκου προέδρου, μεταξύ άλλων στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στη Μαδρίτη το 2022. Η παρουσία της δίπλα στον Τραμπ στην Άγκυρα δείχνει ότι εξακολουθεί να διαθέτει την εμπιστοσύνη της προεδρίας σε επαφές όπου η ακρίβεια των λέξεων και η εμπιστευτικότητα έχουν τεράστια σημασία.
Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι χαράσσει εξωτερική πολιτική. Σημαίνει, όμως, ότι βρίσκεται σε μια προνομιακή θέση: ακούει από πρώτο χέρι όσα ανταλλάσσουν οι ηγέτες, γνωρίζει τη γλώσσα που επιλέγεται και μεταφέρει όχι μόνο τις λέξεις, αλλά και τον τόνο, τις αποχρώσεις και τα υπονοούμενα.
Η σταθερή επιλογή του ίδιου προσώπου σε τόσο ευαίσθητες επαφές αποτελεί σαφή ένδειξη προσωπικής εμπιστοσύνης, ακόμη κι αν το ακριβές εύρος της πολιτικής επιρροής της δεν μπορεί να τεκμηριωθεί από τις δημόσιες πληροφορίες.
Η μητέρα της είναι η Μερβέ Καβακτσί
Η Φατιμά είναι κόρη της Μερβέ Καβακτσί, μιας από τις πιο συμβολικές και αμφιλεγόμενες προσωπικότητες της σύγχρονης τουρκικής πολιτικής.
Η Καβακτσί απολαμβάνει κύρους στους κόλπους του Ισλάμ, καθώς είναι «χαφιζά», ένας ένας άνθρωπος που έχει απομνημονεύσει όλο το Κοράνι. Η Καβακτσί εξελέγη βουλευτής με το Κόμμα Αρετής (όταν διαλύθηκε το συγκεκριμένο κόμμα δημιουργήθηκαν το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης [ΑΚΡ] από τον Ερντογάν και το Κόμμα Ευδαιμονίας [SP] από τον Νετζμετίν Ερμπακάν) το 1999, αλλά εμποδίστηκε να ορκιστεί όταν εμφανίστηκε στη Βουλή με μαντίλα. Αργότερα της αφαιρέθηκε η τουρκική υπηκοότητα, καθώς είχε αποκτήσει αμερικανική χωρίς να ενημερώσει τις τουρκικές Αρχές. Η υπηκοότητά της αποκαταστάθηκε χρόνια αργότερα και διορίστηκε πρέσβειρα της Τουρκίας στη Μαλαισία. Από το 2023 υπηρετεί ως πρώτη αναπληρώτρια γενική γραμματέας του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας Ευξείνου Πόντου.
Πατέρας της είναι ο Αλί Αχμάντ Αμπουσανάμπ. Οι διαθέσιμες πηγές δεν συμφωνούν πλήρως για την καταγωγή του: άλλα τουρκικά δημοσιεύματα τον περιγράφουν ως Ιορδανικής καταγωγής Αμερικανό και άλλα ως ακαδημαϊκό παλαιστινιακής καταγωγής.
Η οικογένεια που βρίσκεται κοντά στην εξουσία
Η οικογενειακή της ταυτότητα αποτελεί βασική αιτία για τις υποψίες και τις επιθέσεις που τη συνοδεύουν.
Η αδελφή της, Μαριάμ Καβακτσί, διορίστηκε επίσημα σύμβουλος του Ερντογάν το 2019. Η θεία της, Ραβζά Καβακτσί Καν, υπήρξε βουλευτής και στέλεχος του AKP, ενώ και άλλα μέλη της οικογένειας έχουν συνδεθεί με το κυβερνητικό περιβάλλον.
Αυτό έχει τροφοδοτήσει καταγγελίες περί οικογενειοκρατίας και προνομιακής πρόσβασης στο προεδρικό σύστημα.
Η σύγκρουση για τη συνάντηση Ερντογάν–Μπάιντεν
Μετά τη συνάντηση του 2021, στελέχη της τουρκικής αντιπολίτευσης αμφισβήτησαν δημόσια την εμπειρία της και υποστήριξαν ότι επιλέχθηκε περισσότερο λόγω της αφοσίωσης και της οικογενειακής της σχέσης με το κυβερνητικό στρατόπεδο παρά λόγω επαγγελματικών κριτηρίων.
Ο πρώην διπλωμάτης και στέλεχος του Καλού Κόμματος (İYİ Parti) Αχμέτ Εροζάν είχε εκφράσει αμφιβολίες για τη μεταφραστική της επάρκεια και την εξοικείωσή της με τη διεθνή ατζέντα. Η Μερβέ Καβακτσί απάντησε ότι η κόρη της είχε ολοκληρώσει πτυχίο, μεταπτυχιακό και διδακτορικό, είχε εκπαιδευτεί από έμπειρους καθηγητές μετάφρασης και διέθετε πολυετή εμπειρία.
Άλλοι επικριτές δεν επικεντρώθηκαν τόσο στην ικανότητά της, όσο στην απουσία στελέχους του υπουργείου Εξωτερικών. Υποστήριξαν ότι σε μια κρίσιμη συνάντηση πρέπει να βρίσκεται διπλωματικός υπάλληλος, ώστε το περιεχόμενο να εντάσσεται πλήρως στη θεσμική μνήμη και στα επίσημα αρχεία του κράτους.
Οι βαρύτερες φήμες και όσα δεν αποδείχθηκαν
Ο Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου είχε προχωρήσει ακόμη περισσότερο. Είχε ισχυριστεί ότι ο Ερντογάν χρησιμοποιούσε την Αμπουσανάμπ ώστε να κρατά ευαίσθητες συνομιλίες μακριά από το υπουργείο Εξωτερικών και είχε συνδέσει τη συνάντηση με τον Μπάιντεν με υποτιθέμενη συμφωνία για την είσοδο μεγάλου αριθμού Αφγανών προσφύγων στην Τουρκία.
Η Φατιμά απάντησε καταθέτοντας μήνυση σε βάρος του Κιλιτσντάρογλου, υποστηρίζοντας ότι οι δηλώσεις του έθιγαν τα προσωπικά της δικαιώματα και συνιστούσαν προσβολή δημόσιας λειτουργού. Ο Ερντογάν είχε αποδώσει μέρος της κριτικής στο γεγονός ότι η μεταφράστριά του φορά μαντίλα.
Μεταφράστρια ή άτυπη διπλωματική σύμβουλος;
Η μεγαλύτερη φήμη γύρω από τη Φατιμά Αμπουσανάμπ είναι ότι ο ρόλος της ξεπερνά κατά πολύ τη μετάφραση.
Η ακαδημαϊκή της ειδίκευση, η θέση της στο προεδρικό περιβάλλον, η πολυετής συμμετοχή της στις συνομιλίες και κυρίως η εμπιστοσύνη που φαίνεται να της δείχνει ο Ερντογάν καθιστούν πιθανό να παρέχει και ευρύτερη υποστήριξη διεθνών σχέσεων. Αυτό, όμως, αποτελεί λογική εκτίμηση και όχι επιβεβαιωμένη πληροφορία για συμμετοχή της στη χάραξη πολιτικής.
Δεν υπάρχουν δημόσια στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι διαπραγματεύεται συμφωνίες, λαμβάνει αποφάσεις ή λειτουργεί ως μυστικός δίαυλος με ξένες κυβερνήσεις. Υπάρχουν μόνο οι εικόνες: είναι παρούσα, ακούει τα πάντα, μεταφέρει τα πάντα και επανεμφανίζεται δίπλα στον Ερντογάν εκεί όπου η Άγκυρα θεωρεί ότι δεν χωρούν λάθη ή διαρροές.
Η Φατιμά Αμπουσανάμπ έχει περάσει από την εικόνα της νεαρής φοιτήτριας στο αμερικανικό Κογκρέσο στη θέση της γυναίκας που κάθεται ανάμεσα στον Τούρκο πρόεδρο και στους ισχυρότερους ηγέτες της Δύσης.
Η Άγκυρα δεν εξηγεί λεπτομερώς τον ρόλο της. Ο Ερντογάν, όμως, συνεχίζει να την επιλέγει. Και σε ένα σύστημα εξουσίας που βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις προσωπικές σχέσεις και στην απόλυτη εμπιστοσύνη, αυτή η επαναλαμβανόμενη επιλογή λέει ίσως περισσότερα από οποιονδήποτε επίσημο τίτλο.
