Βαθαίνει η κρίση στην τουρκική αντιπολίτευση, μετά τη δικαστική απόφαση που απομάκρυνε τον Οζγκιούρ Οζέλ από την ηγεσία του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος, του ιστορικού CHP, προκαλώντας έντονες συζητήσεις για το μέλλον του μεγαλύτερου κόμματος της αντιπολίτευσης στην Τουρκία.
Η απόφαση εφετείου στην Άγκυρα, στις 21 Μαΐου, ακύρωσε το συνέδριο ηγεσίας του 2023, αποδεχόμενο καταγγελίες περί παρατυπιών στη διαδικασία που είχε οδηγήσει τον Οζέλ στην προεδρία του κόμματος. Το δικαστήριο διέταξε την άμεση αντικατάστασή του από τον προκάτοχό του, Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου.
Η εξέλιξη αυτή ερμηνεύεται από αναλυτές ως κομβικό πλήγμα κατά του CHP, σε μια περίοδο κατά την οποία το κόμμα είχε επιχειρήσει να ανασυγκροτηθεί πολιτικά μετά τις επιτυχίες του στις δημοτικές εκλογές.
Το CHP σε βαθιά κρίση
Το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα, το κόμμα που ίδρυσε ο Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ και αποτελεί τον ιστορικό πυρήνα της κοσμικής κεμαλικής παράταξης, βρίσκεται πλέον αντιμέτωπο με μια από τις σοβαρότερες κρίσεις της σύγχρονης ιστορίας του.
Νομικοί στην Τουρκία αμφισβήτησαν τη νομιμότητα της απόφασης, υποστηρίζοντας ότι η αρμοδιότητα για ακύρωση κομματικών εκλογών ανήκει στο Ανώτατο Εκλογικό Συμβούλιο και όχι σε εφετείο.
Ωστόσο, για πολλούς παρατηρητές, το ζήτημα ξεπερνά τα στενά νομικά όρια. Η απόφαση εντάσσεται σε μια ευρύτερη πίεση κατά της αντιπολίτευσης, η οποία είχε ξεκινήσει με τη στοχοποίηση του Εκρέμ Ιμάμογλου και συνεχίστηκε με συλλήψεις δημάρχων του CHP, κατηγορίες διαφθοράς και πολιτικές μετακινήσεις τοπικών στελεχών προς το κυβερνών AKP.
Οι αναλυτές βλέπουν «τελικό στάδιο» πίεσης
Αναλυτές εκτιμούν ότι ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επιχειρεί να διασφαλίσει πως η επανεκλογή του δεν θα απειληθεί από μια ενωμένη, ανανεωμένη και κοινωνικά ισχυρή αντιπολίτευση.
Ο Οζγκιούρ Οζέλ, αν και δεν διέθετε την προσωπική απήχηση του Εκρέμ Ιμάμογλου, είχε αρχίσει να δίνει νέα δυναμική στο CHP, επιχειρώντας να το ανανεώσει από μέσα.
Αυτό, σύμφωνα με σχολιαστές, είναι που ενόχλησε το προεδρικό στρατόπεδο. Ο Ιμάμογλου είχε αποδείξει ότι μπορούσε να δημιουργήσει ένα ευρύ κοινωνικό μέτωπο απέναντι στον Ερντογάν, ενώ ο Οζέλ επιχειρούσε να μετατρέψει αυτή την κοινωνική δυναμική σε κομματική ανασυγκρότηση.
Η επιστροφή Κιλιτσντάρογλου και η εσωτερική διάσπαση
Η επαναφορά του Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου στην ηγεσία του CHP προκαλεί ακόμη μεγαλύτερη αναταραχή στο εσωτερικό του κόμματος.
Ο πρώην πρόεδρος του CHP είχε ηττηθεί επανειλημμένα από τον Ερντογάν κατά τη διάρκεια της θητείας του από το 2010 έως το 2023. Μετά την ήττα του στις προεδρικές εκλογές, είχε δεχθεί έντονη κριτική από τη βάση του κόμματος και τελικά αντικαταστάθηκε από τον Οζέλ.
Η επιστροφή του, όχι μέσω εσωκομματικής διαδικασίας αλλά μέσω δικαστικής απόφασης, παρουσιάζεται από επικριτές ως εξέλιξη που εξυπηρετεί το προεδρικό στρατόπεδο, καθώς βυθίζει την αντιπολίτευση σε εσωτερική σύγκρουση.
Σύμφωνα με αναλυτές, η σύμπτωση συμφερόντων ανάμεσα στην επιθυμία του Κιλιτσντάρογλου να επιστρέψει και στην επιδίωξη του Ερντογάν να κρατήσει το CHP διχασμένο δημιουργεί ένα ιδιαίτερα δύσκολο περιβάλλον για τον Οζέλ.
Περιορισμένες αντιδράσεις στους δρόμους
Παρά τη βαρύτητα της απόφασης, η καθαίρεση Οζέλ δεν έχει προκαλέσει μέχρι στιγμής μαζικές λαϊκές κινητοποιήσεις.
Αναλυτές μιλούν για κόπωση διαμαρτυρίας στην τουρκική κοινωνία, μετά από χρόνια πολιτικών διώξεων, καταστολής και απογοητεύσεων.
Η εικόνα περιπλέκεται ακόμη περισσότερο επειδή η σύγκρουση παρουσιάζεται όχι μόνο ως παρέμβαση της Δικαιοσύνης στο κόμμα, αλλά και ως εσωτερικός εμφύλιος ανάμεσα στον πρώην και τον νυν ηγέτη του CHP.
Ο Οζέλ είχε αρχικά δηλώσει ότι δεν θα εγκαταλείψει τα γραφεία του κόμματος έως ότου τα μέλη αποφασίσουν ποιος θα ηγηθεί. Ωστόσο, όταν η αστυνομία εισήλθε στο κτίριο, αποχώρησε χωρίς μεγάλη σύγκρουση, γεγονός που προκάλεσε ερωτήματα για τη στρατηγική του.
«Δεν περίμενα ότι θα έφταναν τόσο μακριά»
Η παραδοχή του Οζέλ ότι «δεν περίμενε να φτάσουν τόσο μακριά» ερμηνεύθηκε από επικριτές ως ένδειξη πολιτικής αφέλειας απέναντι σε ένα καθεστώς που έχει δείξει ότι είναι διατεθειμένο να χρησιμοποιήσει κάθε διαθέσιμο μηχανισμό για να περιορίσει την αντιπολίτευση.
Το δίλημμα που τίθεται πλέον για τον Οζέλ είναι υπαρξιακό: να συνεχίσει τη μάχη μέσα στο CHP ή να επιχειρήσει ρήξη, αποχώρηση και δημιουργία νέου πολιτικού φορέα.
Ορισμένοι αναλυτές υποστηρίζουν ότι η μόνη ρεαλιστική επιλογή για τον ίδιο θα ήταν να εγκαταλείψει το CHP και να συγκροτήσει νέο κόμμα, παίρνοντας μαζί του τη μεγάλη πλειονότητα των υποστηρικτών του.
Άλλοι, όμως, εκτιμούν ότι είναι ήδη πολύ αργά για να ανακοπεί η θεσμική και πολιτική αποδυνάμωση της τουρκικής αντιπολίτευσης.
Το φάντασμα Ιμάμογλου
Στο παρασκήνιο της κρίσης βρίσκεται πάντα ο Εκρέμ Ιμάμογλου, ο δήμαρχος Κωνσταντινούπολης που είχε εξελιχθεί στον πιο επικίνδυνο αντίπαλο του Ερντογάν.
Η σύλληψή του και η αποδυνάμωση του δικτύου δημάρχων και στελεχών του CHP θεωρούνται από αναλυτές μέρος μιας στρατηγικής εξουδετέρωσης της αντιπολίτευσης πριν αποκτήσει τη δυνατότητα να διεκδικήσει πραγματικά την εξουσία.
Για τους υποστηρικτές του CHP, ο Ιμάμογλου παραμένει σύμβολο μιας χαμένης ευκαιρίας για ευρύτερη δημοκρατική συσπείρωση. Για το προεδρικό στρατόπεδο, αποτέλεσε τον πρώτο πολιτικό που έδειξε ότι μπορεί να χτίσει κοινωνική βάση ικανή να απειλήσει τον Ερντογάν.
Η Δύση σιωπά, η Τουρκία αλλάζει
Η κρίση στο CHP εξελίσσεται σε μια διεθνή συγκυρία που δεν ευνοεί την τουρκική αντιπολίτευση.
Οι ΗΠΑ εμφανίζονται λιγότερο πρόθυμες να ασχοληθούν με ζητήματα δημοκρατίας στο εξωτερικό, ενώ η Ευρώπη είναι απορροφημένη από τους πολέμους στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή, τις μεταναστευτικές πιέσεις και την ενεργειακή αστάθεια.
Έτσι, η τουρκική δημοκρατική οπισθοδρόμηση δεν βρίσκεται ψηλά στην ατζέντα των δυτικών πρωτευουσών, αφήνοντας την αντιπολίτευση χωρίς ουσιαστική διεθνή στήριξη.
Τι μένει για την τουρκική αντιπολίτευση
Πρώην δικαστές και νομικοί στην Τουρκία προειδοποιούν ότι οι παραδοσιακοί πολιτικοί και κοινοβουλευτικοί μηχανισμοί δεν αρκούν πλέον για την αναστροφή της αυταρχικής πορείας της χώρας.
Η ιδέα που κερδίζει έδαφος σε ορισμένους κύκλους είναι η ανάγκη δημιουργίας ενός ευρύτερου κοινωνικού κινήματος υπέρ της δημοκρατίας, πέρα από τα στενά κομματικά όρια.
Ο ίδιος ο Οζέλ έχει δηλώσει ότι από εδώ και πέρα η αντιπολίτευση θα βρίσκεται «στους δρόμους, δίπλα στον λαό». Το ερώτημα, όμως, είναι αν ο λαός θα βγει στους δρόμους δίπλα του.
Η κρίση στο CHP δεν είναι απλώς μια εσωκομματική σύγκρουση. Είναι μια δοκιμασία για το αν η τουρκική αντιπολίτευση μπορεί ακόμη να λειτουργήσει ως πραγματική εναλλακτική εξουσίας ή αν η Τουρκία εισέρχεται σε μια νέα φάση ελεγχόμενης, συστημικής αντιπολίτευσης.
