Μετά την κρίση στα Στενά του Ορμούζ όλος ο πλανήτης τρέμει τώρα για το στενό ανάμεσα σε Ινδονησία – Μαλαισία

Οι εξελίξεις στα Στενά του Ορμούζ μετά την ουσιαστική «παράλυση» της ναυσιπλοΐας από το Ιράν, σε απάντηση στις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις, έχουν πυροδοτήσει ένα νέο κύμα ανησυχίας σε ολόκληρη την Ασία. Η κρίση δεν περιορίζεται πλέον στον Περσικό Κόλπο, αλλά μεταφέρεται μισό κόσμο μακριά, στα Στενά της Μαλάκκα, τον στενό θαλάσσιο διάδρομο ανάμεσα σε Ινδονησία και Μαλαισία που αποτελεί μία από τις πιο κομβικές θαλάσσιες «αρτηρίες» του πλανήτη. Πάνω από το ένα πέμπτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου και δεκάδες εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως περνούν από εκεί, τροφοδοτώντας οικονομίες όπως η Κίνα, η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα.

Καθώς τα Στενά του Ορμούζ δείχνουν πόσο εύκολα ένα σημείο διέλευσης μπορεί να «σβήσει» από τον παγκόσμιο χάρτη μεταφορών, οι αγορές και οι κυβερνήσεις στρέφουν το βλέμμα τους στη Μαλάκκα. Το στενό μήκους περίπου 500 μιλίων προσφέρει τη συντομότερη θαλάσσια διαδρομή ανάμεσα στη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Ασία, γι’ αυτό και είναι πρακτικά αναντικατάστατο για δεξαμενόπλοια και πλοία μεταφοράς LNG, άνθρακα, σιδηρομεταλλεύματος και βιομηχανικών προϊόντων. Το 2025 διακινήθηκαν πάνω από 102.500 πλοία, αυξημένα σε σχέση με τις περίπου 94.300 διελεύσεις του 2024, επιβεβαιώνοντας την εκρηκτική κίνηση στη ζώνη.

Στενά του Ορμούζ και «δεύτερο σοκ» στα Στενά της Μαλάκκα

Η ασφυξία στα Στενά του Ορμούζ δεν επηρεάζει μόνο τις τιμές πετρελαίου, αλλά λειτουργεί και ως «προσομοίωση» για το τι θα σήμαινε μια σοβαρή διαταραχή στη Μαλάκκα. Ήδη, μέσω των Στενών της Μαλάκκα μεταφέρονται περίπου 23,2 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα – περισσότερα από τα περίπου 20,9 εκατομμύρια βαρέλια που διακινούνται μέσω του ίδιου του Ορμούζ. Αυτό καθιστά τον διάδρομο ανάμεσα στη Σουμάτρα και τη Μαλαισία τον πιο πολυσύχναστο θαλάσσιο «λαιμό μπουκαλιού» στον κόσμο, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την ευαλωτότητα των αλυσίδων εφοδιασμού.

Η γεωγραφία της Μαλάκκα δεν συγχωρεί λάθη: στο πιο στενό σημείο το πλάτος δεν ξεπερνά τα 2,7 χιλιόμετρα, αυξάνοντας δραματικά τον κίνδυνο συγκρούσεων και προσαράξεων σε ένα περιβάλλον με τεράστιες ροές κυκλοφορίας. Ακόμα και μια τοπική διαταραχή, ένα ατύχημα ή μια σειρά επιθέσεων, μπορεί να προκαλέσει ουρές πλοίων, καθυστερήσεις εβδομάδων και αύξηση του κόστους ναύλων και ασφάλισης. Σε αυτό προστίθεται η επανεμφάνιση της πειρατείας και των ένοπλων ληστειών, με 108 περιστατικά στα Στενά της Μαλάκκα και της Σιγκαπούρης μόνο το 2025, σύμφωνα με περιφερειακούς οργανισμούς.

Στενά του Ορμούζ, διεθνές δίκαιο και η συζήτηση για διόδια

Το προηγούμενο των Στενών του Ορμούζ, όπου το Ιράν επιχείρησε να επιβάλει de facto έλεγχο στη διέλευση και να χρεώνει περάσματα, βρήκε γρήγορα αντανάκλαση στην Ινδονησία. Ο Ινδονήσιος υπουργός Οικονομικών Πουρμπάγια Γιούντι Σαντέβα άφησε ανοικτό –για λίγο– το ενδεχόμενο επιβολής τελών διέλευσης στα Στενά της Μαλάκκα, πριν σπεύσει να αναδιπλωθεί μπροστά στις έντονες αντιδράσεις. Η ιδέα προσέκρουσε αμέσως στο καθεστώς του διεθνούς δικαίου: η Μαλάκκα χαρακτηρίζεται διεθνές στενό, με δικαίωμα «διέλευσης τράνζιτ», πράγμα που σημαίνει ότι τα παράκτια κράτη δεν μπορούν να εμποδίσουν ή να φορολογήσουν απλά το πέρασμα, παρά μόνο να χρεώνουν συγκεκριμένες υπηρεσίες.

Ινδονησία, Μαλαισία και Σιγκαπούρη συνεργάζονται από το 1971 σε ένα τριμερές σχήμα διαχείρισης, ενώ η Ταϊλάνδη συμμετέχει στενά σε ζητήματα ασφάλειας, περιπολιών και αντιμετώπισης της πειρατείας. Οι κυβερνήσεις της Σιγκαπούρης και της Μαλαισίας έσπευσαν να διαβεβαιώσουν ότι η ναυσιπλοΐα στη Μαλάκκα θα παραμείνει ανοικτή και χωρίς διόδια, θέλοντας να στείλουν μήνυμα σταθερότητας σε πλοιοκτήτες, εμπόρους και ενεργειακές εταιρείες. Ωστόσο, το επεισόδιο αποκάλυψε πόσο λεπτή είναι η γραμμή ανάμεσα στη «νομιμότητα» και την πολιτική εκμετάλλευση ενός στρατηγικού στενού.

Η κινεζική «Μαλάκκα Dilemma» και ο πόλεμος σκιών με τις ΗΠΑ

Για την Κίνα, τον μεγαλύτερο εισαγωγέα πετρελαίου στον κόσμο, η διπλή εξάρτηση από τα Στενά του Ορμούζ και τα Στενά της Μαλάκκα αποτελεί στρατηγικό εφιάλτη. Το μεγαλύτερο μέρος των κινεζικών εισαγωγών ενέργειας περνάει διαδοχικά από αυτά τα δύο σημεία, δημιουργώντας ένα «διπλό chokepoint», ιδιαίτερα ευάλωτο σε κρίσεις ή σε μια ενδεχόμενη σύρραξη με τις ΗΠΑ. Η ανησυχία αυτή έχει αποκτήσει και όνομα: «Malacca Dilemma», ένας όρος που έγινε δημοφιλής την εποχή του Χου Τζιντάο στις αρχές της δεκαετίας του 2000.

Προσπαθώντας να περιορίσει την εξάρτηση, το Πεκίνο επενδύει σε αγωγούς από την Κεντρική Ασία και τη Ρωσία και σε εναλλακτικά χερσαία και θαλάσσια δρομολόγια στο πλαίσιο του Belt and Road, από τη Μιανμάρ μέχρι λιμάνια του Ινδικού Ωκεανού. Παρά τις προσπάθειες, οι θαλάσσιες διαδρομές μέσω Μαλάκκα παραμένουν η «ραχοκοκαλιά» της κινεζικής οικονομίας, αφήνοντάς την εκτεθειμένη σε κάθε αναταραχή εκεί. Ταυτόχρονα, οι αλληλοεπικαλυπτόμενες διεκδικήσεις στη Νότια Σινική Θάλασσα και η ναυτική αντιπαλότητα με τις ΗΠΑ εντείνουν τον κίνδυνο τα στενά να μετατραπούν σε πεδίο επίδειξης ισχύος.

Στο παρασκήνιο, οι θαλάσσιες οδοί της Νοτιοανατολικής Ασίας χρησιμοποιούνται για «σκοτεινές» μεταφορτώσεις ιρανικού πετρελαίου σε πλοία που κινούνται με απενεργοποιημένα σήματα, με μεγάλο μέρος αυτού του φορτίου να καταλήγει τελικά στην Ασία και ιδιαίτερα στην Κίνα. Οι ΗΠΑ έχουν διαμηνύσει ότι θα «καταδιώκουν ενεργά» πλοία που παρέχουν υλική στήριξη στο Ιράν, συμπεριλαμβανομένων όσων μεταφέρουν ιρανικό αργό μέσω τέτοιων δικτύων, προσθέτοντας άλλη μια διάσταση έντασης πάνω από τα ήδη επιβαρυμένα θαλάσσια περάσματα.

Από το Hormuz στην Ταϊλάνδη: το σχέδιο «παράκαμψης» των στενών

Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ έχει δώσει απρόσμενη ώθηση σε ένα παλιό όνειρο της Μπανγκόκ: τη δημιουργία ενός χερσαίου «landbridge» στο νότιο τμήμα της Ταϊλάνδης, με αυτοκινητοδρόμους και σιδηροδρομικές γραμμές που θα συνδέουν τις ακτές του Ινδικού Ωκεανού με τη Νότια Σινική Θάλασσα. Η ιδέα στοχεύει να παρακάμψει τα Στενά της Μαλάκκα, μειώνοντας σημαντικά τον χρόνο και το κόστος μεταφοράς φορτίων. Ωστόσο, πρόκειται για ένα έργο γεμάτο τεχνικές, οικονομικές και πολιτικές προκλήσεις, το οποίο απαιτεί κολοσσιαίες επενδύσεις και διεθνή συναίνεση.

Εναλλακτικές θαλάσσιες διαδρομές μέσω των στενών Σούντα και Λομπόκ–Μακασάρ στην Ινδονησία υπάρχουν, αλλά θεωρούνται μακρύτερες, ακριβότερες και πιο δύσκολες ναυτιλιακά. Η διαδρομή Ρας Τανούρα–Ιαπωνία μέσω Λομπόκ και Μακασάρ είναι πάνω από διπλάσια σε απόσταση σε σχέση με τη Μαλάκκα, κάτι που μεταφράζεται σε περισσότερα καύσιμα, υψηλότερους ναύλους και καθυστερήσεις. Για όσο αυτά τα νούμερα δεν «βγαίνουν», το παγκόσμιο σύστημα θα παραμένει εγκλωβισμένο στην ίδια εξίσωση: ό,τι συμβαίνει στα Στενά του Ορμούζ αντικατοπτρίζεται –και συχνά μεγεθύνεται– στα Στενά της Μαλάκκα.