Αστικές συγκοινωνίες: Στα 100 ευρώ ανεβαίνει το πρόστιμο για όσους πιάνουν χωρίς εισιτήριο στα λεωφορεία

Σημαντική αύξηση των προστίμων για όσους επιβάτες μετακινούνται χωρίς εισιτήριο με τις αστικές συγκοινωνίες στην Αττική θα προβλέπει το υπό κατάρτιση ερανιστικό νομοσχέδιο του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών. Παράλληλα θα εμπεριέχει διατάξεις που ανοίγουν τον δρόμο για την είσοδο ιδιωτών στους ελέγχους εισιτηριοδιαφυγής. Το νέο θεσμικό πλαίσιο φιλοδοξεί να αντιμετωπίσει πιο αποτελεσματικά ένα χρόνιο πρόβλημα που επιβαρύνει τα οικονομικά των συγκοινωνιακών φορέων, ενώ ταυτόχρονα εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική αναβάθμισης των δημόσιων μεταφορών στην πρωτεύουσα.

Σύμφωνα λοιπόν με τον σχεδιασμό του υπουργείου, τα πρόστιμα για τη μη κατοχή ή μη επικύρωση εισιτηρίου αυξάνονται αισθητά τόσο για το κανονικό όσο και για το μειωμένο κόμιστρο. Ειδικότερα, όπως αναφέρουν σήμερα «Τα Νέα», για τους επιβάτες που μετακινούνται χωρίς το βασικό εισιτήριο διάρκειας 90 λεπτών, το πρόστιμο αυξάνεται και θα διαμορφώνεται πλέον στα 100 ευρώ (από τα 72 που είναι σήμερα), ενώ για όσους δικαιούνται μειωμένο εισιτήριο προβλέπεται πρόστιμο ύψους ποσό 50 ευρώ (από τα 30 ευρώ που είναι σήμερα). Πρόκειται δηλαδή για αναπροσαρμογές που αντιστοιχούν σε αυξήσεις έως και 67% σε σχέση με το ισχύον καθεστώς, στέλνοντας σαφές μήνυμα μηδενικής ανοχής απέναντι στην εισιτηριοδιαφυγή. Η αυστηροποίηση αυτή έρχεται σε μια περίοδο όπου η πραγματική έκταση του φαινομένου εξακολουθεί να είναι δύσκολο να αποτυπωθεί με ακρίβεια, ιδίως στα οδικά μέσα μεταφοράς, όπως τα λεωφορεία και τα τρόλεϊ, όπου η απουσία πυλών ελεγχόμενης εισόδου καθιστά τον έλεγχο πιο σύνθετο. Παρά ταύτα, τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι η εισιτηριοδιαφυγή παραμένει ένας από τους βασικούς παράγοντες απώλειας εσόδων για το σύστημα των αστικών συγκοινωνιών.

Το νομοσχέδιο, ωστόσο, δεν περιορίζεται μόνο στην επιβολή αυστηρότερων κυρώσεων, αλλά εισάγει και έναν μηχανισμό κινήτρων με στόχο τη μακροπρόθεσμη συμμόρφωση των επιβατών. Συγκεκριμένα, προβλέπεται η δυνατότητα μείωσης του προστίμου κατά 50% για όσους, εντός προθεσμίας 30 ημερών από τη βεβαίωση της παράβασης, προχωρήσουν στην αγορά μηνιαίας κάρτας απεριορίστων διαδρομών. Στην περίπτωση αυτή, ο παραβάτης καλείται να καταβάλει το μειωμένο πρόστιμο των 50 ευρώ (ή 25 ευρώ αν ανήκει στις κατηγορίες μειωμένου κομίστρου) συν το αντίτιμο για την αγορά της μηνιαίας κάρτας απεριορίστων διαδρομών που ανέρχεται στα 27 ευρώ για όσους «χτυπάνε» κανονικό εισιτήριο και στα 13,5 ευρώ για όσους δικαιούνται μειωμένο.

Αντίθετα, για όσους αγνοήσουν τις υποχρεώσεις τους και δεν εξοφλήσουν εγκαίρως το πρόστιμο, το πλαίσιο γίνεται ιδιαίτερα αυστηρό. Σε περίπτωση που η οφειλή βεβαιωθεί στη φορολογική διοίκηση, το ποσό προβλέπεται να τριπλασιάζεται, με το ήμισυ των εσόδων να αποδίδεται στον αρμόδιο συγκοινωνιακό φορέα. Η πρόβλεψη αυτή διαφοροποιείται αισθητά από το σημερινό καθεστώς, όπου τα πρόστιμα μπορούν να καταβληθούν με έκπτωση 50% εφόσον πληρωθούν άμεσα ή εντός δέκα ημερών, ενώ παρέχεται και δυνατότητα υποβολής ένστασης ή αιτήματος ακύρωσης ή μείωσης για διάστημα 60 ημερών.

Κομβικό σημείο του νέου πλαισίου αποτελεί όμως και η ενίσχυση των ελέγχων, με θεσμοθέτηση της συμμετοχής εξουσιοδοτημένων τρίτων, δηλαδή ιδιωτών, στη διαδικασία ελέγχου κομίστρου. Για τις αστικές συγκοινωνίες της περιοχής ευθύνης του ΟΑΣΑ, ο οργανισμός διατηρεί τον κεντρικό ρόλο εποπτείας, με τη δυνατότητα να αναθέτει τους ελέγχους τόσο στις εταιρείες παροχής συγκοινωνιακού έργου όσο και σε ειδικά εξουσιοδοτημένους υπαλλήλους ή τρίτους συνεργάτες. Μέχρι σήμερα, μέρος των ελέγχων καλύπτεται και από προσωπικό που απασχολείται μέσω προγραμμάτων ανέργων της ΔΥΠΑ, ωστόσο το νέο μοντέλο επιδιώκει να αυξήσει τη συχνότητα και την αποτελεσματικότητά τους.

Τα στοιχεία του ΟΑΣΑ αποτυπώνουν ήδη μια σαφή εντατικοποίηση της ελεγκτικής δραστηριότητας. Κατά το 2024, σύμφωνα με το δημοσίευμα της εφημερίδας «Τα Νέα», η μέση μηνιαία δύναμη των ελεγκτών ανήλθε σε 192 άτομα, ενώ πραγματοποιήθηκαν συνολικά 5,76 εκατομμύρια έλεγχοι, έναντι 3,72 εκατομμυρίων την προηγούμενη χρονιά. Τα πρόστιμα που επιβλήθηκαν έφτασαν τις 150.485 περιπτώσεις, από 95.355 το 2023, με τα μέσα σταθερής τροχιάς να συγκεντρώνουν τη μερίδα του λέοντος και τα οδικά μέσα να ακολουθούν. Συνολικά, εκτιμάται ότι περίπου 300 άτομα διενεργούν ελέγχους τόσο στη ΣΤΑΣΥ όσο και στην ΟΣΥ.

Την ίδια στιγμή, καταγράφεται και βελτίωση στα οικονομικά μεγέθη των συγκοινωνιών. Οι συνολικές επικυρώσεις εισιτηρίων αυξήθηκαν κατά 8,8% σε σχέση με το 2023, αγγίζοντας τα 289 εκατ. ευρώ, με αντίστοιχες αυξήσεις τόσο στη ΣΤΑΣΥ όσο και στην ΟΣΥ. Τα έσοδα από εισιτήρια ανήλθαν σε 127 εκατ. ευρώ, σημειώνοντας άνοδο 11,5%, ενώ οι πωλήσεις καρτών ξεπέρασαν τα 60 εκατ. ευρώ, αυξημένες κατά 10,2% σε ετήσια βάση. Τα στοιχεία αυτά ενισχύουν την εκτίμηση ότι η αυστηροποίηση των ελέγχων και η σταδιακή επιστροφή επιβατών στα μέσα μαζικής μεταφοράς αποδίδουν καρπούς.

Παράλληλα με τα διοικητικά και οικονομικά μέτρα, προωθείται και η ψηφιακή αναβάθμιση του συστήματος. Σε εξέλιξη βρίσκεται ο σχεδιασμός ενιαίας ψηφιακής πλατφόρμας, η οποία θα διαλειτουργεί με το gov.gr και θα συγκεντρώνει δεδομένα που αφορούν πρόστιμα, ενστάσεις και εισπράξεις, διευκολύνοντας τόσο τη διαχείριση όσο και τη διαφάνεια. Στο ίδιο πλαίσιο, η ΣΤΑΣΥ εξετάζει ευρωπαϊκά πρότυπα και υλοποιεί πιλοτικές εφαρμογές τεχνολογιών υπολογιστικής όρασης για τον εντοπισμό φαινομένων εισιτηριοδιαφυγής.

Ήδη έχει αποφασιστεί η δοκιμαστική εφαρμογή σχετικού συστήματος στον σταθμό «Ακρόπολη» της Γραμμής 2 του μετρό, με την τοποθέτηση καμερών σε πύλες και επικυρωτικά μηχανήματα. Το σύστημα θα καταγράφει περιστατικά όπως η υπερπήδηση των πυλών, η διέλευση χωρίς επικύρωση και οι παρεμβάσεις στον εξοπλισμό, με πλήρη ανωνυμοποίηση των δεδομένων και συμμόρφωση με τον κανονισμό GDPR. Οι πληροφορίες που θα συλλέγονται θα χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για στατιστική ανάλυση, αποτυπώνοντας τη συχνότητα των παραβάσεων, τις ώρες αιχμής και τη ροή των επιβατών, προκειμένου να σχεδιαστούν πιο στοχευμένες πολιτικές στο μέλλον.