Το 2018, στην καρδιά των Βαλκανίων και υπό το βλέμμα της διεθνούς κοινότητας, υπογράφεται η Συμφωνία των Πρεσπών μεταξύ Ελλάδας και τότε ΠΓΔΜ, τερματίζοντας μια διαμάχη που κράτησε πάνω από 25 χρόνια. Η χώρα μετονομάζεται επίσημα σε «Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας», αποκτώντας πρόσβαση σε ΝΑΤΟ και Ευρωπαϊκή προοπτική.
Η διαμάχη για το όνομα είχε ξεσπάσει αμέσως μετά τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, όταν η νεοσύστατη χώρα αυτοαποκαλούνταν «Δημοκρατία της Μακεδονίας». Η Ελλάδα αντέδρασε έντονα, θεωρώντας πως το όνομα αυτό υποκρύπτει αλυτρωτικές βλέψεις και πολιτισμική οικειοποίηση της ελληνικής Μακεδονίας. Το βέτο στην ένταξη της ΠΓΔΜ σε ΝΑΤΟ και ΕΕ ήταν η απάντηση της Αθήνας.
Η Συμφωνία των Πρεσπών υπεγράφη τελικά στις 17 Ιουνίου 2018, στο χωριό Ψαράδες, παρουσία των υπουργών Εξωτερικών Νίκου Κοτζιά και Νικολά Ντιμιτρόφ και με την επισημοποίηση από τους πρωθυπουργούς Αλέξη Τσίπρα και Ζόραν Ζάεφ. Το κείμενο προέβλεπε:
- Μετονομασία της χώρας σε «Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας» για όλες τις χρήσεις (erga omnes)
- Αναγνώριση ιθαγένειας ως «μακεδονική/πολίτης της Βόρειας Μακεδονίας»
- Αναγνώριση γλώσσας ως «μακεδονική» με τη διευκρίνιση ότι ανήκει στις νότιες σλαβικές γλώσσες
- Συνταγματικές αλλαγές για να κατοχυρωθεί η μη αλυτρωτική στάση του κράτους
- Υποχρέωση ενημέρωσης όλων των διεθνών οργανισμών για τη νέα ονομασία
Η συμφωνία επικυρώθηκε από τα δύο κοινοβούλια, ενώ στη Βόρεια Μακεδονία πραγματοποιήθηκε και δημοψήφισμα, με περιορισμένη προσέλευση αλλά πλειοψηφικό «ναι». Η τελική ισχύς της συμφωνίας τέθηκε σε εφαρμογή στις 12 Φεβρουαρίου 2019, μετά την ολοκλήρωση των συνταγματικών αλλαγών στα Σκόπια.
Η Ελλάδα διχάστηκε. Μαζικά συλλαλητήρια σε Θεσσαλονίκη και Αθήνα κατήγγειλαν τη συμφωνία ως εθνική υποχώρηση. Οι φράσεις «μακεδονική γλώσσα» και «μακεδονική ιθαγένεια» προκάλεσαν οργή σε μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης, που ένιωθε ότι παραχωρείται κομμάτι της ελληνικής ιστορικής ταυτότητας. Αντίστοιχα, και στη Βόρεια Μακεδονία δεν έλειψαν οι φωνές που θεωρούσαν ότι πρόκειται για απώλεια εθνικής κυριαρχίας.
Ωστόσο, οι διεθνείς συνέπειες ήταν άμεσες. Η Βόρεια Μακεδονία εντάχθηκε στο ΝΑΤΟ το 2020 και η πόρτα της Ευρωπαϊκής Ένωσης άνοιξε. Η Συμφωνία των Πρεσπών εγκωμιάστηκε από Ε.Ε., ΗΠΑ και ΟΗΕ ως πρότυπο διπλωματικής επίλυσης διαφορών.
Σήμερα, 7 χρόνια μετά, η συμφωνία εξακολουθεί να αποτελεί πηγή πολιτικής αντιπαράθεσης στην Ελλάδα, αλλά και σταθερό θεμέλιο για τις ελληνοσκοπιανές σχέσεις.
