Πίσω από τις κλειστές πόρτες των εργαστηρίων, μια στρατιά 43 εξειδικευμένων επιστημόνων έδωσε μάχη με τον χρόνο, τη φθορά και την υγρασία για να «αναστήσει» την ιστορία που έμενε θαμμένη στο Τατόι.
Δεν πρόκειται απλώς για παλιά αντικείμενα, αλλά για μια ζωντανή αφήγηση της νεότερης Ελλάδας που βρέθηκε στο έλεος της λήθης. Πολυτελή αυτοκίνητα αντίκες, περίτεχνες άμαξες, έπιπλα γνωστών σχεδιαστών και βαλίτσες γεμάτες με ενδύματα διάσημων οίκων, που κάποτε έντυναν τη βασιλική οικογένεια, βγήκαν ξανά στο φως, καθαρισμένα και τεκμηριωμένα.
Η προσπάθεια αυτή, που παρουσιάστηκε στην ημερίδα της Διεύθυνσης Συντήρησης του Υπουργείου Πολιτισμού στην Εθνική Πινακοθήκη, αποκάλυψε το μέγεθος ενός έργου που συχνά παραμένει αθέατο. Κάθε εύρημα, από μια απλή φωτογραφία μέχρι ένα πολύτιμο έργο τέχνης, αποτέλεσε μια ξεχωριστή πρόκληση.
Ένας επιστημονικός γρίφος ανάμεσα σε κειμήλια και ερείπια
Η διαδικασία δεν ήταν εύκολη, καθώς η εγκατάλειψη που ξεκίνησε μετά το 1974 άφησε βαθιά σημάδια. Σύμφωνα με την ενημέρωση από την ημερίδα «Συντήρηση της Συλλογής Τατοΐου: Λύνοντας τους γρίφους», η κατάσταση των αντικειμένων ήταν οριακή μέχρι την παρέμβαση του 2019.
Η Λίνα Μενδώνη ανέφερε χαρακτηριστικά πως «το κτήμα, τα κτήριά του και τα κινητά αντικείμενά του παρέμειναν εγκαταλελειμμένα, παραμελημένα, στο έλεος των καιρικών φαινομένων και της ανθρώπινης ιδεοληψίας και ματαιοδοξίας, με δεκάδες χιλιάδες αντικείμενα υψηλής ιστορικής και καλλιτεχνικής αξίας στοιβαγμένα σε ακατάλληλες συνθήκες».
Η Υπουργός Πολιτισμού εξήγησε πως η συντήρηση αρχαιοτήτων και νεότερων μνημείων στο κτήμα λειτούργησε ως μια προσπάθεια να αποκτήσει το κάθε κομμάτι τη δική του «φωνή».
Όπως τόνισε, «κάθε αντικείμενο υπήρξε ένας ξεχωριστός “γρίφος”, που απαιτούσε αναγνώριση υλικών, αξιολόγηση φθοράς και επιλογή κατάλληλης μεθοδολογίας», ενώ το έργο συνδέεται άρρηκτα με την ψηφιοποίηση, ώστε να είναι προσβάσιμο στην έρευνα και την εκπαίδευση.
Το Τατόι ως ένας νέος, ανοιχτός χώρος πολιτισμού το 2026
Η μεγάλη πρόκληση ήρθε το 2021 με την καταστροφική πυρκαγιά, η οποία ανάγκασε την ομάδα να δουλέψει με ακόμη μεγαλύτερη ένταση.
Με χρηματοδότηση 3 εκατομμυρίων ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης, πραγματοποιήθηκαν εργασίες σε 45.000 αντικείμενα, ενώ 8.300 από αυτά είναι ήδη έτοιμα να πάρουν τη θέση τους στις μόνιμες εκθέσεις των Μουσείων του Τατοΐου.
Στόχος είναι το 2026 το κτήμα να μην είναι πια ένας τόπος ερειπίων, αλλά ένας προσβάσιμος περιαστικός χώρος πρασίνου και ιστορικής μνήμης.
Η προσπάθεια αυτή, στην οποία συνεργάστηκαν πέντε διαφορετικές υπηρεσίες του Υπουργείου και δεκάδες εξωτερικοί συνεργάτες, αποτελεί ένα παράδειγμα για το πώς η υλική διάσωση μπορεί να επαναφέρει την κοινωνική και αισθητική κατανόηση ενός εμβληματικού τοποσήμου.
Για όσους θέλουν να δουν την ανθρώπινη πλευρά αυτής της προσπάθειας, στον ημιώροφο της Εθνικής Πινακοθήκης φιλοξενείται έως τις 26 Ιανουαρίου η έκθεση φωτογραφίας «Το έργο, πίσω από το Έργο», αποτυπώνοντας τις στιγμές των συντηρητών πάνω από τα κειμήλια.
