Ο Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου δεν έκανε απλώς μια δήλωση για το πότε θα πάει το CHP σε συνέδριο. Έδωσε το πραγματικό στίγμα της στρατηγικής του: χρόνος, δικαστήρια, κομματικός μηχανισμός και αναμονή.
Απέναντι στον Οζγκιούρ Οζέλ, ο οποίος προσπαθεί να μεταφέρει τη σύγκρουση στη βάση του κόμματος, ο Κιλιτσντάρογλου απάντησε με το παλιό εγχειρίδιο του CHP: καταστατικό, συνέδριο, νομική διαδικασία και κομματική ιεραρχία. Μόνο που αυτή τη φορά η σύγκρουση δεν γίνεται σε κανονικές συνθήκες. Γίνεται μετά το «mutlak butlan», δηλαδή τη δικαστική ακύρωση που ανέτρεψε την εκλεγμένη ηγεσία και επέστρεψε τον πρώην πρόεδρο στο κέντρο της εξουσίας.
Ο Κιλιτσντάρογλου έκλεισε την πόρτα στην κάλπη των 2 εκατ. μελών
Η πρόταση Οζέλ ήταν πολιτικά καθαρή: να στηθεί κάλπη για τα περίπου 2 εκατομμύρια μέλη του CHP και να αποφασίσει απευθείας η κομματική βάση ποιος νομιμοποιείται να ηγηθεί του κόμματος.
Ο Κιλιτσντάρογλου απάντησε χωρίς περιθώριο παρερμηνείας. Ο πρόεδρος του CHP, είπε, δεν εκλέγεται με παράκαμψη του συνεδρίου. «Δεν μπορείτε να βγάλετε το συνέδριο εκτός παιχνιδιού. Τους προέδρους τους εκλέγουν τα συνέδρια», ήταν η ουσία της τοποθέτησής του.
Με αυτή τη φράση, ο πρώην πρόεδρος του CHP έκοψε τον δρόμο στον Οζέλ να μετατρέψει την κρίση σε εσωκομματικό δημοψήφισμα. Δεν απάντησε πολιτικά στη βάση. Απάντησε θεσμικά στον μηχανισμό.
Το κρίσιμο σημείο: «Συνέδριο μετά την άρση του δικαστικού μέτρου»
Το πραγματικά βαρύ σημείο των δηλώσεων Κιλιτσντάρογλου ήταν η αναφορά του στο συνέδριο. Είπε ότι συνέδριο θα γίνει, αλλά μόνο όταν υπάρξει νόμιμο έδαφος και όταν αρθεί το προσωρινό δικαστικό μέτρο. Δηλαδή, έδεσε το μέλλον του CHP με τον ρυθμό των δικαστηρίων.
Αυτό στην Τουρκία δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Είναι πολιτική ουσία. Σε ένα σύστημα όπου η Δικαιοσύνη έχει κατηγορηθεί επανειλημμένα από την αντιπολίτευση ότι λειτουργεί υπό την επιρροή της εκτελεστικής εξουσίας, η απόφαση να περιμένει κανείς τη δικαστική διαδικασία σημαίνει στην πράξη ότι αποδέχεται το γήπεδο που έχει διαμορφωθεί έξω από το κόμμα.
Το Sözcü το διάβασε με τον πιο σκληρό τρόπο: αν η υπόθεση μείνει να σέρνεται στον Άρειο Πάγο της Τουρκίας, η διαδικασία μπορεί να κρατήσει ακόμη και δύο χρόνια, κάτι που θα επέτρεπε στον Κιλιτσντάρογλου να οδηγήσει το CHP μέχρι τις επόμενες εκλογές.
Ο Οζέλ βλέπει παγίδα: «Το θέμα είναι η πρόθεση»
Η απάντηση του Οζγκιούρ Οζέλ ήρθε αμέσως και ήταν απολύτως πολιτική. Υποστήριξε ότι ούτε το τακτικό ούτε το έκτακτο συνέδριο εμποδίζονται από το προσωρινό δικαστικό μέτρο, επειδή πρόκειται για νέα ιδρυτική διαδικασία μέσα στο κόμμα.
Το κλειδί της φράσης του ήταν άλλο: «Το ζήτημα είναι ζήτημα πρόθεσης». Με άλλα λόγια, ο Οζέλ κατηγορεί τον Κιλιτσντάρογλου ότι δεν θέλει πραγματικά συνέδριο τώρα. Όχι επειδή δεν μπορεί, αλλά επειδή δεν τον συμφέρει.
Ο Οζέλ πήγε ακόμη πιο μακριά, λέγοντας ότι αν το CHP αποφασίσει συνέδριο και η «δικαιοσύνη του AKP» επιχειρήσει να το μπλοκάρει, τότε όλο το κόμμα πρέπει να σταθεί απέναντι σε αυτή την παρέμβαση. Το δικό του μήνυμα είναι απλό: το CHP πρέπει να αποφασίσει για το CHP, όχι τα δικαστήρια.
Δύο στρατηγικές, δύο διαφορετικά CHP
Εδώ βρίσκεται ο πυρήνας της κρίσης. Δεν έχουμε απλώς αντιπαράθεση δύο προσώπων. Έχουμε σύγκρουση δύο αντιλήψεων για το τι είναι σήμερα το CHP.
Ο Κιλιτσντάρογλου εκπροσωπεί το CHP των μηχανισμών, των ισορροπιών, των διαδρόμων, των νομικών διαδικασιών και της παλιάς κεμαλικής θεσμικότητας. Μιλά συνεχώς για «νόμιμο έδαφος», για «καταστατικό», για «συνέδριο», για «δικαστικές αποφάσεις» και για επιστροφή στους «ηθικούς κώδικες» του κόμματος. Στο δικό του αφήγημα, το πρόβλημα δεν είναι ότι παρενέβη η Δικαιοσύνη στο CHP. Το πρόβλημα είναι ότι το CHP, όπως υποστηρίζει, πρέπει να ξαναβρεί την εσωτερική του νομιμότητα.
Ο Οζέλ, αντίθετα, προσπαθεί να μιλήσει στο CHP που νίκησε στις δημοτικές εκλογές, στο CHP των μεγάλων πόλεων, των ψηφοφόρων της Κωνσταντινούπολης, της Άγκυρας, της Σμύρνης και της νεότερης αντιπολιτευτικής βάσης που δεν θέλει άλλη επιστροφή στο 2023. Γι’ αυτό επιμένει στην κάλπη των μελών. Θέλει να βγάλει τη σύγκρουση από το δικαστικό πεδίο και να τη μεταφέρει στο πολιτικό.
Το τραύμα του 2023 δεν έχει κλείσει
Για να διαβαστεί σωστά αυτή η κρίση, πρέπει να θυμηθεί κανείς τι σημαίνει το όνομα Κιλιτσντάρογλου για την τουρκική αντιπολίτευση.
Ο Κιλιτσντάρογλου ήταν ο άνθρωπος που ένωσε έξι κόμματα απέναντι στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, αλλά και ο άνθρωπος που έχασε την πιο κρίσιμη προεδρική αναμέτρηση της τελευταίας εικοσαετίας. Για μεγάλο κομμάτι της αντιπολιτευτικής βάσης, η επιστροφή του στην ηγεσία δεν είναι «θεσμική αποκατάσταση». Είναι επιστροφή σε μια ήττα που θεωρήθηκε ιστορική χαμένη ευκαιρία.
Γι’ αυτό το Sözcü χρησιμοποιεί τόσο σκληρή γλώσσα. Η κριτική του δεν είναι απλώς ότι ο Κιλιτσντάρογλου δεν κάνει συνέδριο. Είναι ότι μπορεί να κρατήσει την καρέκλα μέχρι να χαρίσει, όπως γράφει το τουρκικό μέσο, ακόμη μία εκλογική νίκη στον Ερντογάν.
Η μάχη για τα γραφεία του CHP ήταν συμβολική
Η σύγκρουση δεν έμεινε στα λόγια. Η ένταση στα κεντρικά γραφεία του CHP έδειξε ότι το κόμμα έχει πλέον δύο κέντρα εξουσίας.
Ο Κιλιτσντάρογλου επέμεινε ότι στην ιστορία του CHP οι πόρτες δεν έκλεισαν ποτέ σε βουλευτές του κόμματος και παρουσίασε το κλείσιμο του κτιρίου ως προσβολή στην παράδοση του κόμματος. Στο δικό του αφήγημα, το CHP είναι «λαϊκό κόμμα» και δεν μπορεί να κλειδώνει τις πόρτες του ούτε σε βουλευτές ούτε σε πολίτες.
Ο Οζέλ, όμως, δίνει άλλη εικόνα. Υποστηρίζει ότι υπήρχε ραντεβού για διαπραγμάτευση στις 12:00, αλλά οι άνθρωποι της πλευράς Κιλιτσντάρογλου εμφανίστηκαν από τις 07:00 μαζί με ομάδες που ο ίδιος χαρακτήρισε «μαφιόζικες» και «φιλοερντογανικές». Για τον Οζέλ, αυτό δεν ήταν επίσκεψη βουλευτών. Ήταν επιχείρηση κατάληψης της κομματικής έδρας.
Ο παράγοντας Μπαχτσελί δεν είναι τυχαίος
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η αναφορά του Κιλιτσντάρογλου στο τηλεφώνημα του Ντεβλέτ Μπαχτσελί. Ο ίδιος το παρουσίασε ως απλή ανταλλαγή ευχών για το Μπαϊράμι, χωρίς πολιτική συζήτηση.
Στην Τουρκία, όμως, τίποτα τέτοιο δεν διαβάζεται ουδέτερα. Ο Μπαχτσελί δεν είναι απλώς ο αρχηγός του MHP. Είναι ο πολιτικός εταίρος που κρατά όρθιο το προεδρικό σύστημα του Ερντογάν. Κάθε δημόσια αναφορά σε επικοινωνία του με τον Κιλιτσντάρογλου, σε αυτή τη συγκυρία, αποκτά συμβολικό βάρος.
Ακόμη κι αν πράγματι ήταν μόνο ευχές, το μήνυμα που περνά στη βάση του CHP είναι δηλητηριώδες: την ώρα που ο Οζέλ μιλά για δικαστική επιχείρηση εναντίον του κόμματος, ο Κιλιτσντάρογλου εμφανίζεται ως συνομιλητής του Μπαχτσελί, έστω και τυπικά.
Η δημοσκόπηση που δείχνει το μέγεθος του ρήγματος
Το πιο επικίνδυνο στοιχείο για τον Κιλιτσντάρογλου δεν είναι η κριτική του Οζέλ. Είναι η εικόνα της βάσης.
Σύμφωνα με δημοσκόπηση της NET-AR που μετέδωσε το Sözcü, ένα υποθετικό νέο κόμμα υπό τον Οζγκιούρ Οζέλ εμφανίζεται στο 32,4%, μπροστά από το AKP που καταγράφεται στο 29,4%. Αντίθετα, το CHP υπό τον Κιλιτσντάρογλου εμφανίζεται μόλις στο 2,7%, κάτω από το εκλογικό όριο.
Ακόμη κι αν πρόκειται για σενάριο και όχι για πραγματική εκλογική καταγραφή, το πολιτικό μήνυμα είναι σαφές: η αντιπολιτευτική βάση δεν θέλει επιστροφή στο παλιό CHP του Κιλιτσντάρογλου. Θέλει είτε το CHP του Οζέλ είτε μια νέα πολιτική έκφραση που να μη θυμίζει την ήττα του 2023.
Ο Οζέλ δεν θέλει νέο κόμμα — προς το παρόν
Ο Οζέλ, πάντως, γνωρίζει ότι η ίδρυση νέου κόμματος θα ήταν δώρο στον Ερντογάν. Γι’ αυτό επιμένει ότι δεν θα εγκαταλείψει το CHP και καλεί τα μέλη να μην παραιτηθούν.
Αυτή είναι η δύσκολη ισορροπία του: πρέπει να συγκρατήσει την οργή της βάσης, να μην αφήσει τον Κιλιτσντάρογλου να ελέγξει τον μηχανισμό και ταυτόχρονα να αποφύγει τη διάσπαση που θα διέλυε το αντιπολιτευτικό μέτωπο.
Ο Κιλιτσντάρογλου, από την άλλη, ποντάρει στο αντίστροφο: ότι ο χρόνος θα κουράσει τη βάση, ότι η δικαστική διαδικασία θα του δώσει χώρο να οργανώσει το κόμμα και ότι ο Οζέλ θα εγκλωβιστεί ανάμεσα στη ρητορική ρήξης και στην ανάγκη να μη διασπάσει το CHP.
Το πρόβλημα για τον Ερντογάν — και το δώρο προς τον Ερντογάν
Αν το CHP ήταν ενωμένο μετά τις δημοτικές εκλογές, ο Ερντογάν θα είχε απέναντί του τη σοβαρότερη αντιπολιτευτική δυναμική των τελευταίων ετών. Η νίκη του CHP στις μεγάλες πόλεις είχε δημιουργήσει αίσθηση αλλαγής εποχής.
Η σημερινή κρίση αλλάζει το παιχνίδι. Αντί το CHP να πιέζει τον Ερντογάν, αναλώνεται σε εσωτερική μάχη για το ποιος έχει τη σφραγίδα, το κτίριο, το συνέδριο, την Κομματική Συνέλευση και τη νομιμοποίηση.
Γι’ αυτό το ζήτημα δεν είναι μόνο εσωκομματικό. Είναι κεντρικό για το μέλλον της τουρκικής αντιπολίτευσης. Ένα CHP διχασμένο, με τον Κιλιτσντάρογλου να κρατά τον μηχανισμό και τον Οζέλ να κρατά τη βάση, είναι το καλύτερο δυνατό σενάριο για τον Ερντογάν.
Το πραγματικό δίλημμα του CHP
Το CHP βρίσκεται μπροστά σε ένα δίλημμα που δεν μπορεί να κρύψει πίσω από νομικές διατυπώσεις.
Ή θα αποφασίσει γρήγορα ποιος έχει την πολιτική νομιμοποίηση να το οδηγήσει στις επόμενες εκλογές ή θα μπει σε μια παρατεταμένη περίοδο εσωτερικής αποσύνθεσης. Ο Κιλιτσντάρογλου έχει το χαρτί του νόμου και των μηχανισμών. Ο Οζέλ έχει το χαρτί της βάσης και της εκλογικής δυναμικής. Αλλά όσο οι δύο πλευρές συγκρούονται, το CHP χάνει αυτό που είχε αρχίσει να κερδίζει μετά τις δημοτικές εκλογές: την εικόνα του κόμματος εξουσίας.
Η φράση του Κιλιτσντάρογλου ότι «δεν είμαστε εχθροί» ακούγεται σωστή. Το πρόβλημα είναι ότι η εικόνα του CHP δείχνει ακριβώς το αντίθετο. Δύο στρατόπεδα, δύο αφηγήματα, δύο νομιμοποιήσεις και ένας Ερντογάν που παρακολουθεί την αντιπολίτευση να κάνει μόνη της τη δουλειά που μέχρι χθες έκανε το προεδρικό σύστημα.
