Η υπόθεση του «mutlak butlan» στο CHP δεν είναι απλώς ακόμη μία δικαστική κρίση στην Τουρκία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Είναι κάτι πολύ πιο βαθύ: μια κίνηση που στέλνει το μεγαλύτερο κόμμα της αντιπολίτευσης πίσω στο σημείο μηδέν, ακυρώνει πολιτικές ισορροπίες τριών ετών και ανοίγει ξανά όλα τα εσωτερικά τραύματα που το CHP προσπαθούσε να κλείσει μετά την ήττα του 2023.
Τυπικά, η απόφαση προήλθε από το 36ο Πολιτικό Τμήμα του Εφετείου της Άγκυρας, το οποίο ακύρωσε το συνέδριο του 2023, απομάκρυνε τον Οζγκιούρ Οζέλ και επανέφερε τον Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου στην ηγεσία.
Πολιτικά, όμως, το μήνυμα διαβάστηκε αλλιώς: το CHP που το 2024 κέρδισε τον Ερντογάν στις μεγάλες πόλεις, που άρχισε ξανά να πιστεύει ότι μπορεί να κυβερνήσει, βρέθηκε ξαφνικά χωρίς καθαρή ηγεσία, χωρίς ενιαίο κέντρο αποφάσεων και με την παλιά του εσωστρέφεια να επιστρέφει από την πίσω πόρτα της Δικαιοσύνης.
Αυτός είναι ο πυρήνας της υπόθεσης: ο Ερντογάν δεν χρειαζόταν να νικήσει το CHP στην κάλπη. Αρκούσε να το στείλει ξανά σε εσωκομματικό πόλεμο.
Ο ρόλος Γκιουρλέκ: Το δικαστικό χτύπημα που ντύθηκε θεσμική γλώσσα
Ο υπουργός Δικαιοσύνης Ακίν Γκιουρλέκ δεν εξέδωσε ο ίδιος την απόφαση. Η δημόσια παρέμβασή του, όμως, της έδωσε πολιτική κάλυψη.
Η γραμμή του ήταν καθαρή: η υπόθεση ξεκίνησε από προσφυγές συνέδρων του CHP, βασίστηκε σε καταθέσεις και στοιχεία, και η Δικαιοσύνη λειτούργησε «ανεξάρτητα και αμερόληπτα». Το μήνυμα προς την τουρκική κοινή γνώμη ήταν ότι δεν πρόκειται για επιχείρηση κατά της αντιπολίτευσης, αλλά για προστασία της εσωκομματικής δημοκρατίας.
Αυτή είναι η γνώριμη τεχνική του συστήματος Ερντογάν: η πολιτική επέμβαση δεν εμφανίζεται ως πολιτική επέμβαση. Εμφανίζεται ως νομική κανονικότητα. Δεν διαλύεις τον αντίπαλο λέγοντας «τον διαλύω». Τον διαλύεις λέγοντας ότι αποκαθιστάς τη νομιμότητα.
Η απόφαση πέτυχε τρία πράγματα ταυτόχρονα.
Αφαίρεσε από τον Οζέλ την κομματική σφραγίδα. Επανέφερε τον Κιλιτσντάρογλου, δηλαδή τον άνθρωπο που ηττήθηκε από τον Ερντογάν το 2023. Και μετέτρεψε το CHP από κόμμα που συζητούσε πώς θα πάρει την εξουσία σε κόμμα που συζητά ποιος έχει δικαίωμα να μπει στο γραφείο του προέδρου.
Η εικόνα της αστυνομίας στα κεντρικά γραφεία του CHP συμπύκνωσε το πολιτικό νόημα της απόφασης: η τουρκική αντιπολίτευση δεν ηττάται μόνο στις κάλπες. Μπορεί να παραλύσει και μέσω δικαστικών αποφάσεων, διοικητικών κινήσεων και ελεγχόμενης θεσμικής πίεσης.
Το CHP ξανά σε φάση επανεκκίνησης
Η μεγαλύτερη επιτυχία της απόφασης για τον Ερντογάν είναι ότι ξαναγυρίζει το CHP στο ερώτημα που το βασάνιζε επί χρόνια: ποιος είναι ο πραγματικός αρχηγός της αντιπολίτευσης;
Πριν από το «mutlak butlan», η απάντηση είχε αρχίσει να σχηματίζεται. Ο Οζέλ είχε κερδίσει την εσωκομματική μάχη. Ο Εκρέμ Ιμάμογλου παρέμενε το ισχυρότερο εκλογικό χαρτί. Ο Μανσούρ Γιαβάς κρατούσε ανοικτό το κανάλι προς εθνικιστές και συντηρητικούς ψηφοφόρους. Και το CHP είχε πίσω του τη μεγάλη νίκη των δημοτικών εκλογών του 2024.
Ακόμη κι αν υπήρχαν εντάσεις, υπήρχε αφήγημα: το CHP είχε αφήσει πίσω του την ήττα του 2023 και προσπαθούσε να χτίσει νέο μπλοκ εξουσίας.
Με το «mutlak butlan», αυτό κατέρρευσε. Η αντιπολίτευση ξαναμπήκε στη μηχανή του χρόνου: Κιλιτσντάρογλου εναντίον Οζέλ, παλιό CHP εναντίον νέου CHP, συνέδριο εναντίον δικαστηρίου, κόμμα εναντίον κοινοβουλευτικής ομάδας, βάση εναντίον μηχανισμού.
Γι’ αυτό αντιπολιτευόμενα τουρκικά μέσα μιλούν για προσπάθεια να «δεθεί το CHP στο Παλάτι» και για επιχείρηση επανασχεδιασμού της αντιπολίτευσης από την εξουσία. Η ουσία είναι απλή: όσο το CHP πολεμά τον εαυτό του, δεν πολεμά τον Ερντογάν.
Το παλιό ερώτημα για τον Κιλιτσντάρογλου
Εδώ αρχίζει η πιο ευαίσθητη περιοχή της ανάλυσης. Δεν υπάρχει απόδειξη μυστικής συμφωνίας Κιλιτσντάρογλου – Ερντογάν. Δεν υπάρχει έγγραφο, συνομιλία ή επιβεβαιωμένη πληροφορία που να δείχνει ότι ο πρώην αρχηγός του CHP λειτούργησε συνειδητά ως εργαλείο του AKP.
Υπάρχει, όμως, κάτι άλλο: μια μακρά ακολουθία πολιτικών στιγμών στις οποίες οι επιλογές ή η παρουσία του Κιλιτσντάρογλου κατέληξαν, εκ των πραγμάτων, να διευκολύνουν τον Ερντογάν.
Και πάνω σε αυτή την ακολουθία χτίζεται το πιο δηλητηριώδες κουτσομπολιό των διαδρόμων της Άγκυρας: ότι ο Κιλιτσντάρογλου δεν χρειάζεται να είναι «άνθρωπος του Ερντογάν» για να αποδεικνύεται πολιτικά χρήσιμος στον Ερντογάν.
Η πρώτη σκιά ξεκινά το 2010, με την υπόθεση της κασέτας Μπαϊκάλ.
Η «ροζ κασέτα» Μπαϊκάλ και η άνοδος Κιλιτσντάρογλου
Ο Ντενίζ Μπαϊκάλ αποχώρησε από την ηγεσία του CHP μετά το σκάνδαλο με το βίντεο προσωπικού περιεχομένου. Η παραίτησή του άνοιξε τον δρόμο στον Κιλιτσντάρογλου, ο οποίος εμφανίστηκε τότε ως καθαρό, τεχνοκρατικό και άφθαρτο πρόσωπο.
Το κόμμα ήθελε να απαλλαγεί από την παλιά εικόνα του. Ο Κιλιτσντάρογλου έμοιαζε ιδανικός: ήπιος, μετριοπαθής, χωρίς βαρύ προσωπικό μηχανισμό και με δημόσιο προφίλ που μπορούσε να μιλήσει σε ευρύτερα ακροατήρια.
Όμως η υπόθεση της κασέτας δεν έπαψε ποτέ να παράγει ψιθύρους. Ο ίδιος ο Μπαϊκάλ, χρόνια αργότερα, ξαναζωντάνεψε το παρασκήνιο με δημόσιες αναφορές που, κατά τουρκικά δημοσιεύματα, έδειχναν προς τον Ερντογάν αλλά άγγιζαν και τον Κιλιτσντάρογλου ως πρόσωπο που είχε μιλήσει για εικόνες του τότε πρωθυπουργού να παρακολουθεί το υλικό.
Το σενάριο που κυκλοφορεί έκτοτε στους πολιτικούς κύκλους της Τουρκίας δεν είναι ότι ο Κιλιτσντάρογλου οργάνωσε την κασέτα. Αυτό θα ήταν αυθαίρετο. Το σενάριο είναι πιο λεπτό: ότι ανέβηκε στην ηγεσία μέσα από μια σκοτεινή επιχείρηση αποκεφαλισμού του Μπαϊκάλ, η οποία τελικά εξυπηρέτησε και το AKP, επειδή το CHP πέρασε σε έναν αρχηγό με ήπιο προφίλ, περιορισμένη εκλογική επιθετικότητα και μικρή ικανότητα να νικήσει τον Ερντογάν.
Με απλά λόγια: ακόμη κι αν δεν έστησε τίποτα, ήταν ο μεγάλος κερδισμένος μιας σκοτεινής υπόθεσης.
Η μόνιμη αποφυγή Ιμάμογλου και Γιαβάς
Το δεύτερο μεγάλο κεφάλαιο είναι η σχέση του Κιλιτσντάρογλου με τους δύο ανθρώπους που, για μεγάλο μέρος της αντιπολίτευσης, μπορούσαν να νικήσουν τον Ερντογάν: τον Εκρέμ Ιμάμογλου και τον Μανσούρ Γιαβάς.
Ο Ιμάμογλου είχε κερδίσει την Κωνσταντινούπολη. Είχε αντέξει την ακύρωση της πρώτης εκλογής και είχε ξανακερδίσει με μεγαλύτερη διαφορά. Ο Γιαβάς είχε το προφίλ που μπορούσε να μιλήσει σε εθνικιστές, δεξιούς και συντηρητικούς ψηφοφόρους, οι οποίοι δύσκολα θα ψήφιζαν έναν Αλεβίτη, αριστεροκεμαλικό, Ντερσιμλή υποψήφιο.
Κι όμως, το 2023, ο Κιλιτσντάρογλου επέμεινε να είναι ο ίδιος υποψήφιος. Η Μεράλ Ακσενέρ αποχώρησε προσωρινά από το Τραπέζι των Έξι, κατηγορώντας το ότι μετατράπηκε σε «noter masası», δηλαδή σε τραπέζι συμβολαιογράφου που απλώς επικύρωνε την υποψηφιότητα Κιλιτσντάρογλου. Κάλεσε ανοιχτά τον Ιμάμογλου και τον Γιαβάς να αναλάβουν την προεδρική υποψηφιότητα.
Η επίσημη εξήγηση της πλευράς Κιλιτσντάρογλου ήταν ότι οι δύο δήμαρχοι έπρεπε να μείνουν στις θέσεις τους, ώστε να μη χαθούν οι δήμοι της Κωνσταντινούπολης και της Άγκυρας από τις ισορροπίες των δημοτικών συμβουλίων. Το επιχείρημα είχε βάση.
Όμως το πολιτικό κουτσομπολιό στην Άγκυρα δεν σταμάτησε εκεί. Η καχυποψία ήταν ότι ο Κιλιτσντάρογλου φοβόταν πως, αν ένας από τους δύο γινόταν υποψήφιος και κέρδιζε, ο ίδιος θα έχανε οριστικά το κόμμα.
Ειδικά ο Ιμάμογλου δεν ήταν απλώς δημοφιλής δήμαρχος. Ήταν δυνητικός νέος ηγεμόνας της αντιπολίτευσης. Και το CHP, όπως λένε συχνά οι παλιοί του κομματικού μηχανισμού, ανέχεται τους δημοφιλείς δημάρχους μέχρι τη στιγμή που αρχίζουν να απειλούν την κεντρική ηγεσία.
Η ήττα του 2023 και η άρνηση να κλείσει ο κύκλος
Μετά την ήττα του 2023, το φυσιολογικό σε ένα δυτικό κόμμα θα ήταν ο αρχηγός να παραιτηθεί. Ο Κιλιτσντάρογλου δεν το έκανε αμέσως. Αντίθετα, άφησε να φανεί ότι θεωρούσε πως η αποστολή του δεν είχε τελειώσει.
Αυτή η στάση εξόργισε το ρεύμα της «αλλαγής». Ο Ιμάμογλου άρχισε να κινείται πιο ανοιχτά, ο Οζέλ βγήκε μπροστά ως κοινοβουλευτικό πρόσωπο της αμφισβήτησης και το CHP οδηγήθηκε στο συνέδριο του 2023.
Εκεί ο Οζέλ κέρδισε τον Κιλιτσντάρογλου και έβαλε τέλος σε μια περίοδο 13 ετών.
Ακολούθησε η επόμενη παρασκηνιακή ανάγνωση: ο Κιλιτσντάρογλου δεν παρέδωσε το κόμμα στον Ιμάμογλου ή στον Γιαβάς. Το έχασε από τον Οζέλ, έναν πολιτικό που αρχικά πολλοί θεωρούσαν πιο άχρωμο, πιο διαχειρίσιμο και λιγότερο χαρισματικό από τους δύο δημάρχους.
Αυτό, όμως, αποδείχθηκε μισή αλήθεια. Ο Οζέλ, με τη στήριξη του νέου ρεύματος και κυρίως με την εκλογική μηχανή των δήμων, οδήγησε το CHP στη μεγάλη νίκη των δημοτικών εκλογών του 2024.
Γι’ αυτό και η τωρινή αποπομπή του δεν χτυπά έναν αποτυχημένο αρχηγό. Χτυπά τον αρχηγό υπό τον οποίο το CHP έγινε ξανά πρώτο κόμμα.
Γιατί επιστρέφει ο Κιλιτσντάρογλου όταν ο Ερντογάν πιέζεται;
Αυτό είναι το πιο σκοτεινό ερώτημα που ψιθυρίζεται σήμερα σε κύκλους του CHP.
Όταν το CHP άρχισε να ανεβαίνει με τον Ιμάμογλου και τον Γιαβάς, ο Κιλιτσντάρογλου κράτησε την υποψηφιότητα για τον εαυτό του. Όταν έχασε, δεν έφυγε αμέσως. Όταν το κόμμα τον απομάκρυνε και ο Οζέλ κέρδισε, ο Κιλιτσντάρογλου δεν εξαφανίστηκε. Και τώρα που το CHP υπό τον Οζέλ είχε αποκτήσει δυναμική, επιστρέφει μέσω δικαστικής απόφασης.
Δεν αποδεικνύεται ότι αυτό είναι οργανωμένο σχέδιο. Πολιτικά, όμως, η σύμπτωση είναι εκκωφαντική: κάθε φορά που η αντιπολίτευση μοιάζει να βρίσκει βηματισμό, ο Κιλιτσντάρογλου επανέρχεται ως παράγοντας σύγχυσης.
Αυτό εξηγεί και την οργή της πλευράς Οζέλ. Για αυτούς, το πρόβλημα δεν είναι απλώς ότι ο Κιλιτσντάρογλου επιστρέφει. Είναι ότι επιστρέφει σε μια στιγμή που το CHP δεν είχε ανάγκη από πατέρα. Είχε ανάγκη από προεδρικό υποψήφιο, εκλογικό σχέδιο και καθαρή αλυσίδα διοίκησης.
Ο Ερντογάν δεν χρειάζεται νέο κόμμα αντιπολίτευσης – Αρκεί να χαλάσει το υπάρχον
Η Τουρκία του Ερντογάν έχει μάθει να αντιμετωπίζει τους αντιπάλους της όχι μόνο με απαγορεύσεις, συλλήψεις και δίκες, αλλά και με ανασχεδιασμό του πολιτικού πεδίου.
Το HDP και στη συνέχεια το DEM πιέστηκαν με δικαστήρια, δημάρχους-καϊγιούμ και φυλακίσεις. Ο Ιμάμογλου χτυπήθηκε δικαστικά και πολιτικά. Οι δήμοι του CHP μπήκαν στο στόχαστρο. Και τώρα το ίδιο το CHP μπαίνει σε κρίση νομιμότητας.
Το «mutlak butlan» είναι πιο αποτελεσματικό από μια ευθεία απαγόρευση. Αν απαγορεύσεις το CHP, το ηρωοποιείς. Αν όμως το βάλεις να τσακώνεται με τον εαυτό του, το φθείρεις. Αν το χωρίσεις σε Οζελικούς, Κιλιτσνταρογλικούς, Ιμαμογλικούς και Γιαβασικούς, το κάνεις να μοιάζει ανίκανο να κυβερνήσει.
Και αν η αντιπολίτευση μιλά για τα γραφεία της, δεν μιλά για πληθωρισμό, διαφθορά, αυταρχισμό, οικονομία ή προεδρική διαδοχή.
Αυτό είναι το πραγματικό κέρδος του Ερντογάν.
Η λεπτή γραμμή ανάμεσα στην ανάλυση και τη συνωμοσία
Εδώ χρειάζεται καθαρή διάκριση. Δεν υπάρχει απόδειξη ότι ο Κιλιτσντάρογλου είναι άνθρωπος του Ερντογάν. Δεν υπάρχει επιβεβαιωμένο σχέδιο που να δείχνει ότι η κασέτα Μπαϊκάλ, η υποψηφιότητα του 2023, η ήττα, η διαδοχή Οζέλ και το σημερινό «mutlak butlan» ήταν κεφάλαια ενός ενιαίου σεναρίου.
Υπάρχει όμως μια πολιτική ακολουθία που δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Ο Κιλιτσντάρογλου ανέβηκε μέσα από ένα σκοτεινό σκάνδαλο. Δεν άφησε χώρο στους δύο πιο εκλόγιμους δημάρχους. Έχασε μια ιστορική ευκαιρία απέναντι στον Ερντογάν. Αντιστάθηκε στην άμεση αποχώρηση. Δεν παρέδωσε το κόμμα σε ισχυρό προεδρικό διάδοχο. Και τώρα επιστρέφει με δικαστική απόφαση, ακριβώς τη στιγμή που ο Οζέλ, ο Ιμάμογλου και ο Γιαβάς είχαν αρχίσει να συγκροτούν την πιο επικίνδυνη για τον Ερντογάν αντιπολιτευτική τριάδα.
Αυτά είναι γεγονότα και πολιτικές εντυπώσεις. Η σύνδεσή τους είναι ανάλυση, όχι απόδειξη.
Το συμπέρασμα: Το CHP δεν χάνει απλώς χρόνο – χάνει το momentum
Ο Ερντογάν πέτυχε κάτι πολύ πιο ουσιαστικό από μια δικαστική νίκη. Πέτυχε να ακυρώσει το momentum της αντιπολίτευσης.
Το CHP βγαίνει από τη φάση της εκλογικής αυτοπεποίθησης και μπαίνει ξανά στη φάση της εσωκομματικής θεραπείας. Αντί να αποφασίζει ποιος θα είναι ο υποψήφιος απέναντι στον Ερντογάν, αποφασίζει ποιος είναι ο νόμιμος αρχηγός. Αντί να χτίζει μέτωπο εξουσίας, μαζεύει κομμάτια. Αντί να δείχνει ότι είναι έτοιμο να κυβερνήσει, δείχνει ότι μπορεί να διαλυθεί από ένα δικαστικό χτύπημα.
Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη ειρωνεία: ο Κιλιτσντάρογλου μπορεί να μην είναι πράκτορας κανενός. Μπορεί να θεωρεί ειλικρινά ότι επιστρέφει για να «καθαρίσει» και να «ηρεμήσει» το κόμμα. Όμως στην πολιτική δεν μετρά μόνο τι πιστεύεις ότι κάνεις. Μετρά ποιον ωφελεί αυτό που κάνεις.
Σήμερα, η επιστροφή Κιλιτσντάρογλου ωφελεί πρώτα απ’ όλα τον Ερντογάν.
Και αυτός είναι ο λόγος που στους διαδρόμους της Άγκυρας το πιο σκληρό σχόλιο δεν είναι ότι ο Κιλιτσντάρογλου πρόδωσε το CHP. Είναι κάτι πιο ψυχρό και ίσως πιο ακριβές: ότι κάθε φορά που το CHP πλησιάζει στην εξουσία, ο Κιλιτσντάρογλου βρίσκεται κάπως εκεί για να το γυρίσει πίσω στην αρχή.
